Ehli Sünnet Akaidi

Mehmed Zahid Kotku

 

 

İÇİNDEKİLER

Müellifin kısa terceme-i hâli   ..................,.......................      IX

MUKADDİME............................................................       1

BöLÜM

Sevâdü'l-a'zam'dan seçmeler.............................................     17

Tarîk-ı müstakim  .........................................................     19

Ehl-i sünnet akaidi ile ilgili ana mes'eleler   .....................     20

iman.......................................................................     20

Müslümanlara muhalefet etmemek ..............................     20

Ehl-i Kıble'yi tekfîr etmemek    ....................................     21

Cenaze namazı kılmak    .............................................      22

Hayır ve şerr'in Allah'tan olduğunu bilmek ..................      22

Kabir azabı............................................:...............     27

Şefaat nedir? Kimler şefaat edebilir?   ...........................     28

Mi'râc-ı  Nebevi     ......................................................     30

Hesap gününe îman................................................     33

Cennet ve Cehennem.............................¦<...............      35

Aşere-i Mubeşşere   ...................................................     38

Hz. Ebû Bekir (r.a.)    .............................................     39

Hz. Ömer (r.a.)    .............'......................................     41

Hz. Osman (r.a.)     ................................................     43

Hz. Ali (r.a.)......................................................     44

Ashâb-ı Kirâm'a hürmet göstermek    ...........................     46

Cenâb-ı Hakk'ı âhirette görmek   ...:.............................     48

Enbiyâ ve evliyâ-yı kiram..........................................     49

Keramet............................................................     51

Akıl...................................................................     54

Cenâb-ı Hakk'ın sıfât-ı ilâhiyyesi    ..............................     56

îman yönüyle insanlar.............................................     57

Kur'ân-ı Kerîm........................................................     59

Hakîkî îman    ............................................................     60

Tevbe    .................................;....................................     61

Tevfîk-i Samedâniyye...............................................     63

îmanın keyfiyyeti    .....................................................     64

Kesb........................................................................      66

iman ve amel  münâsebeti.......................................      67

îman-ı  hakîkî.........................................................      68

öldükten sonra diriliş ve hesap    .................................      69

Vitir namazı............................................................      72

İmamet....................................................................      75

Abdest...................................................................      76

İblîs............................................................,.........      79

Kullukta mükellefiyet    .....,.:........................................      79

Son nefesteki hâlden korkmak .........................rr.........      81

Allah'tan ümîd kesmemek    .........................................      82

II.  B ö L Ü M

el-Fıkhu'l-ekber'den seçmeler..........................................      85

İman ve hakikati   ......................................................      87

Cenâb-ı Hakk'ın sıfatları...........................................      88

Peygamberler ve peygamberlik    .................................      93

Ashâb-ı kiramın dereceleri    .......................................      95

îman ve günah münâsebeti    .......................................      97

Mu'cize ve keramet    ........................:t..........................      98

îman.........................................................................      98

İbâdet ve ma'rifet    ...................................................    100

Mi'râc mu'cizesi......................................................    106

III.  BOLÜM

Ehl-i sünnet akaidinde küfre götüren mes'eleler   ..................    107

el-Milel ve'n-nihal'den seçmeler      .................................    109

Fırka-i  nâciye    .........................................................    109

Bid'at ve ehl-i bid'at    ................................................    110

Mu'tezile    ............i...............................................    m

Müşebbihe.    .........................................................    111

Kaderiyye     ..........................................................    111

Havâriç..............................................................    112

Zeydiyye............................................................    112

Neccâriyye    ...„....................................................    112

Mürcie    ...............................................................    112

VI

Tekfir ve küfre âit mes'efeler.....................................    112

Küfrü gerektiren söz ve davranışlar   ........................    113

Küfrü gerektiren kelime ve sözler   ..............................    115

ikaz, tenbîh ve nasihat    ..................,....................    115

Allah'a îman    ......................................................    116

Allah'ın varlığı ve isbât-ı vâcib   ..............................    120

ilim tahsili ve fıkıh ilmini öğrenmenin lüzumu.........    122

Allah'ın sıfatları     ......................................................    126

Tenbih ve nasihat   ................................................    127

Küfre düşüren söz ve davranışlar..............................    129

Küfrü gerektiren söz söylemenin hükmü......................    138

Ehl-i sünnet ve'l-cemâ'at akidesi    ..............,..................    141

Ehl-i sünnet akidesi nezdinde inanılması gerekli

hususlar ve keyfiyyeti    ..........................................    141

IV. BOLÜM

Şerh-i Emâlî'den seçmeler................................................    149

Tevhîd ve kısımları    ...................................................    149

Cenabı Hakk'ın sıfatları.............................................    153

Hayat....................................................•.............    155

İrâde     ...................................................................    158

Kıdem.................................................................    160

Kur'ân-ı Kerîm'i okuyup öğrenmenin önemi ..................    169

Rûh     ..........................................................................    184

Cennet - Cehennem..................................................    191

Cenabı Hakk'ı âhirette görmek    .................................    193

Peygamberlik ve peygamberlere iman........................    200

Hz. Peygamber (s.a.s.)     .......................................    204

Mi'râc...............................................................    208

Peygamberlerin sıfatları    ............................................    212

Keramet     .................................................................    219

Velî ve nebî............................................................    223

Ashâb-ı kirâm'ın dereceleri    .......................................    224

Hz. Ebû Bekir (r.a.)    .............................................    224

Hz. Ömer (r.a.)...................................................    227

Hz.  Osman (r.a.)................................................    228

Hz. Ali (r.a.)......................................................    230

Taklîdî îman................................,..........................    237

Cehalet..................................................................    240

iman - amel............................................................    244

VII

J

Küfrün  çeşitleri......................................................    245

Rızık.........................................................................    256

Duâ ve keyfiyyeti    .....................................................    258

Makbul duanın şartları     .......................................    261

Diriliş günü ve hesap     ..........................................    262

SON   SÖZ..........................................................                 28^

indeks.................................................................;;;;;;;   m

vin

MÜELLİFİN KISA TERCEME-İ HALİ

Müellif rahmetuUahi aleyh'in adı Mehmet Zahid, soyadı Kotku idi. Kendisinin naklettiğine göre babası ona: «Oğlum Mehemmed» diye hitap edermiş. Soyadının «mü-tevazi» mânâsına geldiği nüfus cüzdanınm basma not edilmiş idi.

Tevellüdü 1315 hicrî kamerî (Rumî: 1313 Milâdî: 1897) yılında Bursa şehrinde, kale içinde Türkmenzâde çıkmazdaki baba evinde vaki olmuştur.

AİLESİ: Baba ve annesi Kafkasya'dan 1297'de göç eden müslümanlardandır. Dedeleri Kafkasya'da Şirvan'a bağlı eski bir hanlık merkezi olan Nuha'dandır ki burası dağ eteğinde, ipekçilikle meşhur, ahalisi müslüman, halen Azerî Türkçesi konuşulan bir yerdir.

Babası İbrahim Efendi Bursa'ya 16 yaşlarında iken gelmiş. Hamza Bey Medresesinde tahsil görmüş, muhtelif yerlerde imamlık yapmış, Hz. Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem sülâlesinden bir Seyyid'dir; 1929'larda 76 yaşlarında iken Bursa ovasmdâki îzvat köyünde vefat etmiş ve oraya defnolunmuş, ehl-i tarîk bir kimsedir.

Annesi Sabîre Hanım, Mehmed Zahid Efendi 3 yaşlarında iken vefat etmiş. Pınarbaşı Kabristanına gömülmüştür.

IX

Bu anne babadan doğma ağabeyi Ahmed Şakir (1308 -1335) subaylık yapmış, Kudüs'te, Çanakkale'de bulunmuş siperlerde hastalanmış ve 28 yaşlarında iken vefat edip Söğütlüçeşme'ye defn olunmuştur. Aynı anneden bir küçük kardeşi daha olmuşsa da çok yaşamamış birkaç aylık iken vefat etmiştir.

Babasının ikinci evliliği yine Dağıstan muhacirlerinden, Fatma Hanım'la olmuştur. Ondan doğma üç kız kardeş halen hayattadırlar. Bunlardan Pakize Hamm'm efendisi de Bursa Ulu Cami imamlarından ve İsmail Hakkı Tekkesi şeyhlerinden merhum  Ahmet  Efendi   (K.S.)'dir.

Tahsili, askerliği

Mehmed Zahid Efendi (R.A.) ilk mektebi Oruç Bey İbtidaisinde okudu, Maksem'deki İdadiye devam etti. Sonra Bursa Sanat Mektebine girdi. Bu esnada Birinci Cihan Harbi dolayısıyla 18 yaşlarında askere celb olundu. 14 Nisan 1332'de asker oldu, senelerce askerlik yaptı, çok tehlikeli günler geçirdi, hastalıklar atlattı. Ordunun Suriye'den çekilmesinden sonra, binbir güçlükle İstanbul'a döndü.

10 Temmuz 1335 Cuma gününden itibaren de 25 K. 30. şubede yazıcı olarak vazifeye devam etti. Kendi hatıra defteri kayıtlarından 1338 Martında henüz bu vazifede olduğu görülüyor.

Tasavvufî yetişmesi ve dinî hizmetleri

İstanbul'da bulunduğu esnada çeşitli dinî toplantılara derslere, camilerdeki vaazlara devam etti. Bilhassa Seydişehirli Abdullah Feyzi Efendi'yi çok sevdiği anlaşılıyor. Bu arada 16 Temmuz 1336 Cuma günü namazı Ayasofya

X

camiinde edadan sonra Vilâyet önünde bulunan Fatma Sultan Camii yamndaki Gümüşhaneli Tekkesine giderek Şeyh Ömer Ziyaeddin Efendiye intisap eyledi. Günden güne ahvalini terakki ettirdi

Bu zat-ı şerifin 18 Kasım 1337 Cuma günü vefatından dan sonra postnişin-i irşad olan Tekirdağlı Mustafa Feyzi Efendi'nini yanında tahsil-i kemâlâta devam etmiş, müteaddit defalar halvete girmiş, 27 yaşlarında hilâfetnâmeyi aldıktan sonra ondan Râmüzu'l-ehâdis, Hizb-i A'zam ve Delâilu'l-hayrât icazetnamelerini de almış, Bayezit, Fatih ve Ayasofya camii ve medreselerinde derslere devam etmiş, bu esnada hafızlığım da tamamlamıştır. Bu aralarda hocasının işareti üzere muhtelif kasaba ve köylerde dinî hizmet ifa etmiştir.

Tekkelerin kapatılmasından sonra Bursa'ya dönmüş, evlenmiş, 1929'da vefat eden babası yerine Bursa ovasın-daki İvzat köyünde 15 -16 sene kadar imamlık ettikten sonra Üftade camii şerifinin imam-hatipliğine tayin edilerek şehirde hisar içindeki baba evine yerleşti. Burada 1945 - 46'dan 1952'ye kadar hizmet eyledi.

1952 Aralığında Gümüşhaneli dergâhı postnişini ve eski tekke arkadaşı Kazanlı Abdülaziz Bekkine'nin vefatı üzerine, İstanbul'a naklolarak Fatih'te Bulvara nazır Ümmü Gülsüm Mescidi'nde vazife gördü.

1.10.1958 tarihinde Fatih İskenderpaşa camii şerifine nakloldu ve vefatına kadar bu vazifede kaldı.

Vefatı

Mehmed Zahid Efendi rahmetullahi aleyh ömrünün son yıllarında rahatsız idi; ayakta gezmesine rağmen; şid-

XI

detli ağrılardan muzdaripti. 1979 yazında uzun zaman kalmak üzere gittiği Hicaz'dan, ağır hasta olarak 1980 Şubatında dönmek zorunda kalmıştı. 7 Mart 1980'de ameliyata girdi ve midesinin üçte ikisi alındı.

Ameliyattan sonra tedricen düzeldi, hatta 1980 Ramazanında hiç aksatmadan oruç tuttu. Hatimle teravih kıldı, vaaz etti, yazın Balıkesir Ilıca'ya, Çanakkale Ayvacık sahiline ağrıyan ayakları için götürüldü, hac mevsimi gelince de Hicaz'a gitti. Fakat ameliyata sebep olan rahatsızlığı nüks etmiş ve ağrılar tekrar başlamıştı. Haccı güçlükle ifadan sonra 6 Kasmı 1980'de çok ağır hasta çalarak İstanbul'a döndü. Tam bir hafta sonra 13 Kasım 1980' de (5 Muharrem 1401) Perşembe günü öğleye yakın, dualar, yasinler, teşbih ve tehliller ve gözyaşları ile uyur gibi bir halde iken âhirete irtihal eyledi.

Cenaze namazı 14 Kasım 1980 Cuma günü İstanbul Süleymaniye Camiinde muhteşem, mahzun, vakur ve edepli bir cemm-i gafîr tarafından kılınarak, mübarek vücudu, Kanuni Süleyman Türbesi arkasında, kendisinden feyz aldığı hocaları ve üstadlarmın yanındaki istirahatgâ-hına defnolundu.

Bu esnada Süleymaniye, Şehzadebaşı, Fatih ve çevrelerinde trafik durmuş, Süleymaniye'nin içi ve avlusu kamilen dolduğu gibi, cemaat sokaklara taşarak Esnaf Hastahanesinin yanma kadar uzanmıştı. Vefatını duyanlar içinde Anadolu'nun en uzak şehirlerinden olduğu kadar Avrupa'dan gelenler de vardı. Uzakta bulunan muhib-lerinden çoğu da vaktinde haber alamama yüzünden cenazesine yetişememişlerdi.

Vefatı İslâm âleminde de büyük üzüntüye yol açmış, Suudi Arabistan'da, Kabe'de, Kuveyt'te ve daha başka şe-

hirlerde gıyabında cenaze namazı kılınıp, dualar edilmiş, ajanslar bu elim vefat haberini yayınlamışlardı.

Vefat tarihi olan 13 Kasım 1980 tarihli takvim yapraklarında tevafukan çok manidar ibareler yer alıyordu. Meselâ bunların birindeki şu parça ne kadar şayan-ı taaccüptür:

Arkamdan ağlama

Öldüğüm gün tabutun yürüyünce

Bende bu dünya derdi var sanma.

Bana ağlama, «yazık yazık!», «Vah vah» deme.

Şeytanın tuzağına düşersen vah vahm sırası o zamandır

Yazık yazık asıl o zaman denir.

Cenazemi gördüğün zaman «elfirak, elfirak» deme.

Benim buluşmam asıl o zamandır.

Beni mezara koyunca elveda demeğe kalkışma

Mezar Cennet topluluğunun perdesidir.

Mezar hapis görünür amma,

Aslında canın hapistan kurtuluşudur.

Batmayı gördün ya, doğmayı da seyret

Güneşle aya batmadan ne ziyan gelir ki?

Sana batma görünür amma

Aslında o doğmadır, parlamadır.

Yere hangi tohum ekildi de yetişmedi?

Neden insan tohumu için

Bitmiyecek, yetişmiyecek zannma düşüyorsun?

Hangi kova suya salındı da dolu olarak çekilmedi?

Can Yusuf'un kuyuya düşünce niye ağlarsın?

Bu tarafta ağzını yumdun mu o tarafta aç!

Çünkü artık hay - huy'un,

Mekansızlık âleminin boşluğundadır.

XIII

Ahlâk ve şemâli

Merhum uzunca boylu, şişmanca, heybetli, beyaz tenli, dolgun pembe yanaklı, uzunca ak sakallı, geniş alınlı, aralıklı kaşlı, irice başlı, gül yüzlü, sevimli, alımlı bir kimse idi. Gençken zayıf olduğunu, öksüzlükte yemek yerine yumurta içivererek böyle iri vücutlu olduğunu gülerek anlatırdı. İlk görüşte insanda sevgi ve saygı uyandıran bir hali vardı. Tanıdığına, tanımadığına selâm verir güleryüz gösterir, gönül alırdı. İlk nazarda kdyu kestane renkli görünen, fakat dikkatle bakılması imkânsız, esrarlı ve derin manâlı gözleri vardı. Gözü içinde kırmızılık, sırtında ve karnında ise avuç içi kadar iri bir ben mevcuttu.

Hafızası çok kuvvetli idi, konuşması tatlı ve safiyane idi. Çok kere halk telâffuzu kullanır, karşısındakine söz fırsatı tanır. Kesinlikle bildiği bir şeyi bile sanki ilk duyu-yormuş gibi yumuşak bir tavırla dinler, manâlı ve nükteli cevap verirdi. Sohbetleri hoş, hutbeleri fevkalâde celalli olurdu. Hutbe esnasında sesini yükseltir, ordu önündeki bir komutan gibi celâdetle ve irticalen konuşurdu.

Özel hayatında ev halkına karşı müşfik ve lâtifeci davranır, kimseye doğrudan doğruya birşey emretmez, telmih ve remiz ile söyler, anlaşılmazsa sabrederdi.

Fevkalâde mütevazi idi, kerametleri zahir ve şöhreti âlemgir olduğu halde, talebelerine bile tepeden bakmaz, şeyhlik tavrı takınmaz, kendisini ihvanı arasında lalettayin bir fert gibi görür, makamım ve kemalini büyük bir maharetle gizlerdi.

Kendi üstadlarma fevkalâde saygılı ve bağlı idi. Tekke arkadaşları olan yaşlılar, üstadının meclisine gittiğinde diz üstü oturup baş eğip hiç ayak değiştirmeden edeple oturduğunu anlatırlar.

XIV

Çok uzun ve derin düşünürdü, sohbetlerindeki buluşlara, teşbihlere hayran kalmamak mümkün olmazdı. Bir âyetin, bir hadisin üzerinde haftalarca, aylarca durup konuştuğu olurdu.

Ele aldığı bir kimseyi terbiye edip yola getirinceye kadar büyük bir sabırla çalışırdı, tik zamanlarda kusurlarına müsamaha ederdi. Yıllarca çalışır, yarı yolda bıkıp bırakmazdı.

Dostlarına vefası emsalsiz idi; onları ziyaret eder. arar sorardı. Akrabalarına karşı vazifelerinde kusur etmez ve onlara her türlü yardımı esirgemezdi.

Çok açık elli idi, verdiği zaman şaşılacak miktarda verir, geriye kalmamasından korkmaz, verdiğini doyururdu. Sofrasında ekseriya misafir bulunurdu. Hizmet edenleri bir vesile ile memnun eder, ziyaretçilere güleryüz gösterir, kapısını her zaman açık tutmağa çalışırdı.

Gece ve sabah ibadetlerine çok riayet eder, talebelerini de bunlara teşvik eylerdi. İnsanın kalbinden geçirdiğini bilir, gelenin sormadan cevabını verir, istemeden ihtiyaç sahibinin muhtaç olduğu şeyi bağışlardı. Gönüllere ve rüyalara tasarrufu vardı. Bereket gittiği yere yağar; bolluk onunla beraber gezer, en hücra; en kıtlık yerde o gelince nimet dolardı. Beraberinde seyahat edenler, tevafuklara, tecellilere, maddî ve manevî hallere ve ikramlara şaşar, hayretlere düşerler, parmaklarını ısırırlardı.

Allah Teâlâ ve Tekaddes Hazretleri derecatım ulya eyleyip biz aciz ü naçizleri de füyuzat ve şefaatından feyz-yâb u nasibdâr buyursun, âmin bi-hürmeti seyyidilmür-selin (s.a.s.) ve alihî ve sahbihî ve men tebiahum bi ihsanın ilâ yevmi'd-din ve'1-hamdû lillâhi rabbi'l-âlemîn.

Halil Necatioğlu

XV

MUKADDİME

İman —herkesin bildiği gibi— bir itikad, bir inanç ve bir tasdikten ibarettir. Lâkin bütün ibadetlerin başı, kökü, esası ve temelidir; bu olmadıkça hiç bir ibadet sahih ve makbul olamaz. Temel olmadan bina yapmak mümkün olmadığı gibi, tarla olmadan bir şey ekmenin ve yetiştirmenin de mümkün olamayacağı apaşikârdır. Binâenaleyh, imanın mevkii her şeyden üstün ve her şeyden efdal ve a'lâdır. Onun için insanlar bir Allah ve bir mabud bulmak için nelere baş vurmamışlar, heykeller mi yapmamışlar, putlar mı icad etmemişler, bunların sayısı yüzleri de geçmiş; kimisi yaz mabudu, kimisi de kış mabudu, güzellik, mabudu, rahmet mabudu, gazab mabudu diye bir sürü ilâhlar yapmışlar ve bugün de hâlâ o putlara tapmakta oldukları görülegelmektedir. Peygamberimize peygamberlik geldikten sonra ve Mekke zabtedildiği zaman Kabe'de tam üçyüz altmış put vardı. Lat ve Uzza gibi büyük ve kıymetli putları da vardı. O zamanın cahil ve şâirleri bile, büyük küçük hepsi ve herkes bu putlara tapmaktaydılar. Mekke-i Mükerreme müslümanlar tarafından zabtedildiği zaman bunlarm hepsi kırılmış ve dökülmüş olarak parçalanıp atıldılar ve o zaman onlar da putlarının bir şeye yaramadığını görünce hepsi de müslüman oldular.

Cenâb-ı Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem Hazretleri de bunlara tapmanın hiçbir faydası olmadığını hakiki mabudun bu varlıkları ve bu varlıklar içerisinde sayısını ancak kendisinin bildiği bir çok çeşitli mahlûkları

2                                   EHL-l   SONNET  AKAİDİ

yaratanın Allahu Teâlâ olduğunu bildirmiştir. Bunların bir kısmı görünür ve bir kısmı da gözümüzün göremeyeceği kadar ufak fakat çok kuvvetli ve kudretli mahlûklardır ki, adına mikrop diyorlar. Bir kısmı da sırf ruhanî, görmek ve tutmak mümkün olmayan, çok büyük kuvvet ve kudrete malik olan meleklerdir ki bunların sayısını da yalnız Allah Teâlâ bilir.

İşte bizi yaratan ve rızıklarımızı veren ve bize akıl, zekâ ve irâdeyi, görüp konuşmayı, duyup anlamayı, yazıyı okumayı, okutmayı, bunca sanat ve hünerleri veren, göklerde uçmak, yerlerde envai çeşit makinalar icad etmek kabiliyyetini veren hep bu mülkün hakiki sahibi Allah'tır. Ve O Allah birdir, benzeri, eşi ve dengi yoktur; herkes ve her şey ona muhtaçtır. Güneşlerin, ayların, yıldızların halikı, mabudu hep o Allah'dır.

Denizlerden, göllerden suları havaya çekip bulut halinde istediği yerlere yağmurları, karları, doluları sevke-den yine hep o bir Allah'tır ve bunlar hep onun istediği şekilde cereyan eder, hiçbirisinin kendi başına bir irâdesi yoktur. Bütün bu görüp görmediğimiz mevcudat, hiçbirisi kendiliğinden olmuş değildir; bu zaten mümkün de değildir.

Her varlığı yaratan bir varlık sahibi vardır ki ona da Inüslümanlar Allah derler. Hatta her aklı olan —hristi-yan dahi olsa— bu varlıkların sahibi Allah'dır der. Fakat Allah'ı tanımak öyle kolay bir şey olmadığı için insanlar kendiliklerinden «Allah'dır» diye bir çok putları, heykelleri yapmışlar ve bunlara da hâlâ tapmaktadırlar.

İşte Cenâb-ı Hak bizlere olan sevgi ve muhabbetinden nâşi ve kendisini bizlere tanıtmak ve bildirmek için peygamberlerle birlikte bir de kitaplar göndermiştir ki kullarım öyle elleriyle   yaptıkları   putlara, heykellere değil

MUKADDİME                                             3

mülkün hakikî sahibi olan, bir olan Allah'a tapsınlar, işte bu sebeble peygamberlere inanıp iman edenlere mü'min demişlerdir. Mü'min ile müslüman karın kardeşidir, dersem acaba beni ayıplar mısınız? Her ne kadar iman başka amel başka demişlerse de, meselâ: Bir adam, Allah Teâlâ'-nm birliğine, varlığına inanıp da kelime-i şehadeti getirip hemen hiçbir amel yapmadan oluverse yeri cennettir derler, çok da doğrudur. Fakat bu gibi hal nâdirattandır.

İman ile İslâm bir canla bir vücud gibidir; can olmayınca vücud olmaz, iman olmayınca müslümanlık olmaz, müslümanlık olmayınca da iman olmaz. Sen istersen kemaline masruftur de istersen evet de. Bu meselede fuka-ha-i kiram hazretleriyle muhaddisin hazeratırıın görüşleri her ne kadar ayrı ise de yazacağımız âyet-i kerime ve hadis-i şerifler inşaallah hepimizi aydınlatacaktır. İman ayrı bir nesnedir, amel ayrı bir nesnedir diyenler de doğru, iman ile amel birleşince mü'min olur diyenler de doğrudur.

Bir insan var ki sıhhatli, akıllı, işini, vazifesini güzelce yapar, kendi hayatını ve efrad-ı ailesini de güzel geçindirir (bu bir insandır). Sonra bir insan daha vardır ki sıhhati bozuk, aklı ve idraki kâfi değil hemen her gün hasta. Başkalarına faydasını bırak kendisi de hemen herkese zararlı, mütemadiyen etrafına mikrop saçar ve ölümünü beklemektedir. Siz, buna da, (tabiî, bu da) insandır, diyeceksiniz. Fakat varlığı - yokluğu müsavi, belki de zararlı. Bu iki insan şimdi hiç bir olur mu dersiniz?

Malûm ruh ayrı, ceset de ayrıdır. Fakat sahib-i kâinat olan Allah Teâlâ Hazretleri bunları bir vücutta cem' etmiş ve insan meydana gelmiştir. Halbuki ruh nûranîdir, âlem-i mülkten değil, lâhut âlemindendir. Manevî bir varlıktır. Ceset ise topraktan, maddeden teşekkül etmiştir ve bu âlemin malıdır. Ruha ölüm yoktur, ceset ise ölüme mah-

4                                   EHL-İ   SONNET   AKAİDİ

kûmdur. Neticede ise bu ikinin birleşmesiyle hayat kâim olduğu gibi, sıhhatli insanla sıhhatsız insanın da bir olmadığı cümlece malûmdur.

Öyle ise iman ayrıdır, benim kal'a gibi imanım var diye kurulma. Amel olmayınca sıhhatsız hasta gibi ölümünü bekleyen zavallıya benzemektense; sıhhatli, kudretli, hem kendisine hem de başkalarına faydası olan insan gibi olmağa bak ki beşeriyyet ve bahusus müslüman-lar da senden istifade edebilsin. Öyle olunca imanını amelden ayırma ki Allah Teâlâ'nm da sevdiği bir kulu olasın. Amel —ki ibadetlerdir— bunları ne kadar güzel dürüst ve devamlı yaparsan imanın da o kadar kuvvetli, sağlam ve sarsılmaz olur.

Bugün görüyoruz ki bir çok insanlar menfaatları icabı hemen yön değiştirmektedirler. Akşam müslüman, sabahleyin küfre dönen ne kadar insan ararsın; bunların bir kısmı da hâlâ kendini müslüman sayar, çok acaib!

Fikir değişikliği —Allah korusun— hep iman za'fi-yetinden ileri gelmektedir. Bugün insan dövme ve öldürme hadiseleri de yine ya tamamen imansızlığın veya çok zayıf bir imanın, amelsiz bir imanın mahsûlü olsa gerektir ki, müslüman bu gibi cinayetleri katiyyen irtikâb edemez. Çünkü müslümanlık tam bir hürriyet dinidir. Müslüman, kimseye ne eliyle ne de diliyle eza ve cefa edemez. Zira bu gibi çirkin hareketler müslümanlıkta yasaktır, haramdır.

Halbuki bugün müslümanım diyen ne kadar kişi var ki —hem de namaz kılanları da vardır— imanım da vardır der. Fakat hem içki içer, hem kumar oynar, hem zina eder, hırsızlık yapar, faizden kaçmaz ve korkmaz. Sonra da müslümanlığı kimseye' vermez.

Müslümanm en çok dikkat edeceği şeyse boğazı ve midesidir. Buraya haram şeyler ve lokmalar girerse artık

MUKADDİME                                             5

o vücuttan hayır beklemek akılsızlıktır. Bakın bizim otomobillere aldığımız benzinlere: Eğer başka şeyler karıştırılıp verilse artık arabamız işler mi dersiniz. Bir araba ki yaktığı yağ uygun olmazsa işlemez oluyor. O halde bir kişi ki haramlardan ve günahlardan kaçmazsa onun da müslümanlığı işlemez, kuru bir adı vardır; dünyası da berbat âhireti de berbattır.

Kur'ân-ı Kerîm'in ilk sahifesinde: Kur'ân'a iman eden, namaz kılıp Allah Teâlâ'nm verdiği rızıktan başka muhtaçlara da veren ve her bakımdan yasak ve günahların her çeşidinden -p-büyük ve küçüğünden— kaçan kişilere hidayet edici olduğundan bahsedilir.

Öyle kuru iman değil, olgun ve kâmil bir iman lâzım. Bu da ancak ibadet ve tâatlara hem de ihlâsla birlikte devamla mümkündür. Nasıl ki vücutlarımız hergünkü yemek ve gıdaları almakla hem büyüyor, hem de kesb-i kuvvet buluyorsa, ruhun ve imanın da gelişmesi ve kesb-i kuvvet etmesi onun alacağı manevi ibadet ve tâatlara bağlıdır. Yemeyen, içmeyen vücutlar nasıl ölüme mahkûm ise, ibadet ve tâattan mahrum, inanç ve akideler —ki biz bunlara iman diyoruz— bir zaman sonra tabitayıla sönüp gider de insan farkına bile varamaz. Yine hiç şüphemiz yoktur ki, bu iman ile amel-i salihin devamı her bahtiyara nasib olmamaktadır.

însan gençliğinde başka bir gaflet içerisinde, tahsil devresinde başka bir gaflet... Ondan sonra evlenir, çoluk çocuk sahibi olup ev idaresi başına çöker, maişet derdi herkese ayrı ayrı tecellilerle geçer: Kimi kolay, kimi de çok zor ve ağır hizmetlerde yorularak kazanır. Bu sırada ibadet ve tâat ne kadar kıymetlidir, tarifi bile müşkildir. İşte bu yaşlarda aklı başında olup da ibadet ve tâatlara devam eden bahtiyarlara imrenmemek mümkün bile de-

6                                   EHL-İ   SONNET  AKAİDİ

ğildir. Bu, ya ailenin salâbet-i diniyye sahibi olup, daha küçüklük devrelerinden itibaren edilen dinî nasihat ve sohbetlerin tesiri veya Cenab-ı Hakk'm o kuluna bir lütuf ve ihsanıdır.

Bu çocukluk devrelerini hiç ihmâl etmemek lâzımdır, bu yaşlarda atılan dinî tohumlar zamanla gelişir, vakti gelince de çok güzel meyveler verir. Onun için sakın çocukları ihmal etmeyin, güzel güzel, tatlı tatlı nasihatları hikâye etmeniz hem çocuk için hem de sizler için çok faydalı olur. Malûm ya «kart ağaç eğilmez» derler. Binâenaleyh her şeyin vaktinde yapılması lâzımdır.

Bazı ihtiyarlık devrelerinde iman edenler veya ibadete dönenlerde lâyıkıyla muvaffakiyet görülememektedir, çünkü mevsimsiz ekilen tohuma benzerler. Sakm As-hab-ı kiramın haline benzetme. Onlar Resûlullahm sayesinde kemâle ulaşmışlardır. Çünkü Resûlüllah sallallahu aleyhi ve sellem Efendimizin dikdiği kuru dalların bile hemen yeşerip meyve bile verdiklerini herhalde işitmiş-sinizdir. Bilâl-i Habeşî'nin hali malûmunuzdur...

İmam Şafiî Hazretlerinin mezhebine mensup bütün ulema imanın ziyadeliğinden ve noksanlığından bahsederler ki, çok haklıdırlar. Çünkü Kur'ân-ı Azimüşşan'da da aynı üslûb vardır. Zira Kur'ân-ı Azimüşşan tam yirmi üç senede nazil olmuştur. Hemen her gün yeni yeni âyetler, ahkâm nazil olmakta ve bir gün evvelkisine nazaran bir artış açık bir şekilde görülmektedir. Meselâ: İlk devirde nazil olan âyet-i kerimelerle 23 sene sonra nazil olan âyetler arasında çok artma vardır. Binaenaleyh ilk müslüma-nın hemen bir kelime-i şehâdetle iktifası ve bilâhare peyderpey namaz, oruç, hac, zekât ve cihad gibi mühim esaslar geldikçe hep imanlar artmakta idi. Vakta ki Kur'an tamam oldu, artık artacak bir şey kalmamıştır, yalnız za'f

MUKADDİME                                             7

ve kuvvet vardır ki buna da kimse bir şey diyemez. Amel-i salihler, ibadet u tâatler, zikr ve teşbihler, Kur'ân okumak ve okutmak gibi ameller imanın kesb-i kuvvet etmesine başlıca yardımcıdırlar. Onun için imanı amelden ayırma.

Evet, iman başka, amel başka, âmenna. Lâkin can başka, ceset de başka. Amma ikisi birleşmedikçe hiç bir şey olmaz. Nasıl ki ölümle, can cesetten çıkınca o cesedi hemen mezarlığa götürüp toprağın içine atmaktayız. Çünkü artık işe yaramaz. Neden? Zira asıl olan ruh çıktı cesedin işi de bitti.

Öyle ise aziz ve muhterem kardeşim, imanım amel-siz bırakma ve bir de imanına zarar verecek olan günahlardan çok sakın. Zira günahların en büyük zararı kulu Rabbisinden uzak etmesidir. Cehennemdeki en büyük azab da kulun Halik'mdan uzak kalmasıdır ki, bu azab Cehennemin ateşinden yüzbinlerce fazladır.

Halik'ın kuluna tecellisi olduğu yerin adı Cennettir. Cennetin Cennet oluşu da Hak Teâlâ'nm oradaki tecelli-sidir. Yoksa Cennetteki huriler, köşkler, saraylar, envai çeşit nimetler tecellî-i İlâhî'nin yanında çok ufak kalırlar. Bizim Cennet diye bayıldığımız o yer nefsânî ve şehvanî hayatların idâmesi için değil; şüphesiz o Halik-ı Zülce-lâl'in oradaki tecellisine mazhar olabilmek içindir. Cenâb-ı Hak cümle ümmet-i Muhammed'e ve bizlere de lütuf ve ihsan buyursun, âmin.

İşte bu dâr-ı dünya dediğimiz imtihan evi, bu tecel-li-i ilâhiyyenin vaki olacağı Cennet evini kazanabilmek içindir. Muvakkat ve çok çabuk geçici olan ömrümüzü, hayatımızı, zevk ü safa peşinde değil, sayısız nimetleri hem de bedava veren Allah Teâlâ'nm emirlerini dinleyip onun buyruğundan dışarı çıkmamak ve Resulü olan Peygamberimizin de aynı şekilde emirlerine uymak ve O'nun da

8                                   EHL-i   SONNET  AKAİDİ

sünnetinden zerre miktarı ayrılmamak şartıyla bu canım Cennet evini kazanıp o mülkün hakiki sahibi olan Hz. Allah'ı müşahede edip görebilmek devletine nail olmağa çalışmak en mühim ve dürüst bir yoldur. Bu devletin tadına, lezzetine doymak hiç mümkün olur mu? Dünyaya ve geçici lezzetlere aldanıp bu büyük, bulunmaz, eşsiz nimeti kaçırmak, zayi etmek hiçbir akıllı kimseye yakışmaz.

Yine büyükler diyor ki: Bir insanın kalbi olur da vücudu, cesedi olmazsa veya cesedi olur da kalbi olmazsa o kalb ve o ceset neye yarar? İşte tıpkı bunun gibi iman olur da amel olmazsa kalbi var amma, cesedi olmayan bir nesneye benzeyeceği tabiîdir.

Yine iman var amel yoksa; cesedi olup ta kalbi olmayan kişiye benzetilmiştir. Zira insanın insanlığının kalb ve cesedinin birleşmesinden hasıl olduğu herkesçe bilmen bir hakikat olduğu halde, hâlâ imanlarına amel-i salih ve ibâdât u tâatlan eklemeyen kimselere ne demek lâzım olduğunu artık sen söyle.

Zerre kadar imanı olan kimselerin de Cehennemde ebedî kalmayacakları yine hepimizin malûmudur. Binâenaleyh iman kadar kıymetli hiçbir nesne yoktur ve imansızlık kadar da kötü bir şey yoktur. İmanlının yeri Cennet, imansızın da yeri Cehennemdir,.

Bu dünya dâr-ı imtihandır, burada ne kadar yaşarsan yaşa, sonu ölüm! Ölüm ise mü'min için bir rahmet, bir lütuf ve bir ihsân-ı İlâhî'dir. Dinsiz ve imansız için de pek acı bir felâket ve pek büyük bir azabdır. Çünkü daha ölmeden o Cehennemdeki yerini görünce mahv u perişan olacaktır, öldükten sonra artık o azabtan hiç de kurtulacağı yoktur.

İman eden mü'min ise: İmanını amel-i salih ve ibâdât u tâatla beraber yasaklardan, günahlardan korudu-

MUKADDİME                                             9

ğu zaman o da önceden o Cennetteki o güzel yerini temaşa ederek sevinç ve sürûrlar içinde canını Mevlâsma teslim eder. Kabri de bir Cennet bahçesi gibi, güzellikler içerisinde, rahatlıklar içinde kıyamet gününü bekler.

Şimdi fırsat senin elinde, bu fırsat elinden gitmeden seçeceğin yeri iyi seç ve bu dünyaya iyi bak ki, kimseye kalmamıştır. Her gelen yolcu buradan geçmektedir. Yolların biri Cehenneme gider, ki imansızların, dinsizlerin, kâfirlerin, münafıkların, din düşmanlarının, Allah düşmanlarının, peygamber düşmanlarının, Kur'ân-ı Azimüş-şan düşmanlarının yoludur. Hiç sapmadan, hesap, mizan falan olmadan doğru Cehenneme atılırlar ki bu yol pek tehlikeli bir yoldur.

Hırsızlık, adam öldürmek, yol kesip soymak, can yakmak!. Allah Teâlâ'nm yasak ettiği günah yolları irtikâb etmek hep Cehennem yolcularının işidir...

Mü'min ve müslim olan zat ise Allah Teâlâ'dan korkusundan nâşi ne hırsızlık yapabilir, ne yol kesip halkı soyar ne de bir cana kıyabilir. Bunlar her ne kadar kolay da olsa zor da olsa. İmanlı insan daima Allah'ın kendisinin bütün hareketlerini gördüğünü, bildiğini, işittiğini bilir de —kimse olmasa ve kimse de görmese— beni Allah'ım görüyor diyerek hiçbir fenalığı ve hiçbir günahı mûcib şeyleri yapamaz, ödü patlar, sevdiği mabudunu her şeyden fazla severek, O'nun hoşuna gitmeyecek hiçbir hareketi irtikâb edemez ve bilâkis mabudunun rızasını kazanabilmek için de canını da malını da her şeyini de onun yolunda feda etmekten zerre kadar kaçınmaz. Bunun içindir ki, insan en çok sevdiğinden korkar.

Şimdi iyi düşün: Bir yanda dinsiz, imansız, küfür içinde, âhirete, hesaba, mizana, Cennet ve Cehenneme inanmayan dinsiz kimse ve öbür yanda Allah korkusu ile

10

EHL-İ   SÜNNET   AKAİDİ

içi dışı dolan, bütün insanların hayrına çalışan, kimseyi de incitmeyen, herkesin elinden, dilinden emin olduğu insan. Hangisini tercih edersin? Elbette en iyisi, en güzeli müslümanlık. Bunu bırakıp başka yol aramak doğrusu çok cahilliktir.

İmanın zıddı imansızlık, inanmamak. Buna da küfür denilmektedir ki tam manâsıyla gâvurluktur.

Dinsizler ki, Kur'ân-ı Azimüşşan onlara çok dehşetli hücumlarla onların çok acı âkibetlerini gayet güzel üslûb ile beyân etmektedir, onları yazmağa kalkışsak ne biter ve ne de tükenir. En iyisi Kur'ân-ı Azimüşşanı her zaman çok çok, tekrar tekrar okumaktır. Kimbilir ne kadar: «Gerçeği örtenler (küfredenler) ve yalanlayanlar» âyetlerine rast geleceksiniz ki Allah Teâlâ bu kâfirlerin ve hakkı inkârla yalan söyleyenlerin Cehennem ashabı olup orada ebedî kalacaklarını beyân buyurmaktadır. Bu da dinsizler için çek güzel bir ders ve ibrettir.

Ey zavallı! Sen Allah'ı nasıl inkâra kalkıyorsun. Senin aklın senin ihtiyacına bile kâfi gelmiyor, çok kere işinin bile içinden çıkamıyor ve şaşırıp kalıyorsun da sonra hiç düşünmeden Allah'ı inkâra kalkıyorsun. Sonra hiç de sıkılmadan: «Haydi çocuklar hep beraber Allah'dan bir şeyler isteyelim, bakalım varsa elbette verecektir, eğer istediklerimizi vermezse demek ki Allah yoktur,» diye hükmedersin. Şimdi bir de: «Falandan isteyelim bakalım çocuklar...» Tabiî çocuklar bu sözlerin nereye varacağını bilebilirler mi? O adam da onlara bir çok hediyeler vererek sevindirince: «Bakınız var olan nasıl verdi,» diye yavrularımızı şaşırtan budalalara ne deniek lâzım bilemem!

İnsan kendi hilkatini ne çabuk unuttu da şimdi inkâr yollarına kalkıyor. Halbuki insanın yaradılışmdaki incelikleri, maddi ve manevî kuvvetlerin birleşmesini ve in-

MUKADDİME

11

sanın meydana gelmesini, sonra anadaki sütü düşün bakalım, bunlar nereden gelip nereye gider? Yediğimiz nesnelerin nasıl kana çevrildiğini, sonra insanın muayyen yerinde saklanan insan tohumunun meniye nasıl çevrildiğini acaba hiç düşündün mü? Sonra insan vücudunu tedrici bir surette nasıl kemâle ulaştırdı. Bugün bizleri hayretlere düşüren sanatları meydana getirmeleri, göklerde uçuşumuz, ay'a gidip gelme, telefon, telgraf, televizyon gibi sanatları yapan hep bu ufacık sudan, meniden olan şu insanoğlunun yaptıklarına bak! Bu kadar kuvvet, kudret ve zekâyı ona veren saltanat-ı kâmile ve mülkün hakiki sahibi Allah'tır. O tek, bir, eşi, dengi, benzeri olmayan, kimseden doğmayıp doğurmayan yani anaya ve babaya muhtaç olmadığı gibi hanıma ve çocuklara da ihtiyacı olmayan Allah'dır. Herkes ve her şey ona muhtaçtır. O ise hiçbir şeye muhtaç değildir. Görüp - görmediğin, bilip - bilmediğin bütün varlıkların sahibi, halikı, mucidi, hep o bir Allah'dır. Bir şeyi yaratırken onun sebeplerini ihtiyacını muhtaç olacağı her şeyi de yaratan Mürebbi-i Rabbi'l-Âlemîndir.

Bu insan ve mevcudatın yaratılmasından evvel kâinatta yaratılmış hiçbir şey yoktu. Ay, güneş, yıldızlar, yer, gök, dağlar, ormanlar, sular, dereler, nehirler, göller, denizler hep sonradan yaratılmış ve bu insanoğlunun yeryüzündeki saltanatını temin edip bu nimetlerin Allah Teâ-lâ'dan olduğunu bilsinler. O'na iman edip inansınlar, bu nimetlere şükürler edip imanlarını artırsınlar, kuvvetlendirsinler, Allah'a tam manâsıyla bağlanıp emrinden dışarı çıkmasınlar, bu suretle bu imtihan evinden tam numara alarak âhiret evine göçsünler ve orada da kendilerine hazırlanan sayısız, gözlerin görmediği, kulakların duymadığı, hatırlardan bile geçmeyen nimetlere ve bu nimetlerin üstünü O zatı ecelli a'lâyı müşahede şeref, saltanat ve

12

EHL-İ   SÜNNET  AKAİDİ

devletine mazhar olsunlar ve ebediyyen ölümsüz bir hayata da nail olsunlar diye yaratılmıştır.

Şimdi ne kadar acı ve ne kadar kötü bir bedbahtlık ki bu fırsat ve devleti, saadeti, selâmeti şu kısacık ömrünü fâni olan bu âlemin zevk ü safasına kaptırıp envai çeşit günahları da irtikâb ile hem dünya sıhhatini berbad eder hem de o âhirette namütenahi devletleri, saltanatları kaçırırsın. Bir de bunların yerine nimetlerin kadr ü kıymetini bilmeyenler için, Allah tanımaz, peygamber tanımaz, kitap tanımaz zavallılar için hazırlanan Cehennem evine atılmaları acıların en acısı, felâketlerin de en felâketlisi. Zira insanoğluna verilen nimet çok büyük. Bu nimet hiçbir mahlûka verilmemiştir. Binâenaleyh bu nimeti zayi etmenin cezası da muhakkak çok ağır ve çok da acı olacaktır. Onun için bunlara verilecek azabın şiddetini Cenâb-ı Hak bizlere haber verip: «azabu'n-azîm, aza-bu'n-şedîd, azabu'n-elîm» gibi ibarelerle bizleri uyarmaktadır. Bir de, bunların arkasından o azâb muvakkat değil, bitecek değil, «ebedî kalıcılar olarak» diye kurtulma ümitlerini de kesmiştir. Şimdi bundan daha acı ne olabilir. Ey aziz kardeş! Şimdi sen hangisini tercih edersin? İşte yol apaçık: İmanlılara Cennet, imansızlara da Cehennem. Bu imansızların adına kâfir denilmektedir.

Kur'ân-ı Azimüşşanda küfre tealluk eden âyetlerin adedini bilmek için Kur'ân-ı Kerîm'i çok okumak gerektir. Hemen hiç bir sayfa yoktur ki orada küfrün fenalığı zikredilmesin. Kur'an'da olduğu gibi bizler de hep dualarımızda bile: «Kâfirlere karşı bize yardım et» der ve Cenâb-ı Hakk'tan kâfirler zümresine karşı yardım isteriz. Hemen her müslümanın da bildiği bir de Sûre-i Kâfirûn vardır.

el-Bakara: 286.

MUKADDİME

13

Ve bizler: «Ey kâfirler iyi biliniz ki ben sizin ibadet ettiğiniz putlara ibadet etmem» mealindeki âyetin mânâsını herhalde iyi anlarız. Onların hiçbir hareketi bizler için makbul ve memduh değildir.

İbadette uymayız da başka şeylerde uyacak mıyız? Asla! Çünkü Fatiha-i Şerifenin son âyetinde çok açık olarak ilân ediyoruz ki: Yolumuz ancak Peygamberimizin ve Peygamberimizin yolunda gidenlerin yolu olup İslâm'dan hariç ne yahudi ve ne de nasara yani bilumum hristiyan-ların yollarını istemediğimizi her gün en aşağı kırk defa Cenâb-ı Hakk'dan niyaz edip istemekteyiz. Lâkin maalesef hemen hemen bütün âdet ve an'anelerimizi medeniyet sözü altmda onlara benzetmekte olduğumuz da pek aşikardır.

Evvelâ en basit olan yemek âdetimizi unuttuk. Artık medeniyyet devri diye masalar, ayrı tabaklar, yemek taşıma servis arabaları. Sonra ne yemekten önce ve ne de yemekten sonra el yıkamak âdeti hemen hemen kalkmış gibi. Hele besmele-i şerifle başlayıp yemekten sonra bir şükran duası —bilmem ki— acaba kaç müslümanın evinde yapılmaktadır? Sonra ev, gerek yapısı bakımından ve gerekse tanzim bakımından belki bir çok Avrupa âdetlerini de geride bırakacak şekilde. Masraflar, süsler, avizeler, heykeller, içki tertibat ve tezyinatı... Doğrusu hiç bir müs-lüman evine yakışmayacak şekilde, evlerde ne misafir odası ve yatacak yeri, ne haremlik ve selâmlık denilen erkek ve kadınların yerleri ayrı. Daha acısı hanımefendilerimizin bilâperva açık ve pek de süslü oldukları halde misafirlere çıkıp hizmet etmesi, çay, kahve ve meyveler ikram etmeleri... Bunlar bizde İslâmî ruhun da kalmamış olduğuna alâmet değil midir?

Bazı evlerde hanımefendilerin başlarında bir örtü bulunmaktaysa da bu da bir ma'nâ ifade etmese gerektir. Zi-

14

EHL-İ   SÜNNET   AKAİDİ

ra matlub olan kadının erkeklerle olan münasebetini kesmektir ve bu münasebet baki oldukça evlerde geçim ve huzur çok zor ve müşkül olur. Çünkü kadın sıcakta eriyen bir kar gibidir. Sakın bu sözü yabana atma, bu söz benim değil, kitaplarda nakledilmiş, büyük kimselerin sözleridir.

Şimdi ise zaten kaç-göç çoktan kalkmıştır. İster manto giy ister çarşaf, istersen bir de peçe ile yüzünü, gözünü de kapa, elinde de eldivenlerin olsun. Bir kadın ki sokak sokak, ev ev gezmeğe alışmıştır. Taksilerin, otobüslerin hali malûm. Kendi araban dahi olsa para etmez vesselam. Bugünkü cemiyetin hali malûm.

Allah cümle ümmet-i Muhammedin yardımcısı olsun. Âmin.

Eğer bir de giyim tarzımızı ele alacak olursak çok fecî. Evvelâ o kıravat bilmem nereden geldi, o frenk gömlekleri, o daracık pantolonlarla potin denilen medeniyet ayakkabısı nereden çıktı? Bir de evlerimize ayakkabılarla girmemiz yok mu ya, doğrusu hiç afvedilecek bir şey değil, hele o sigara faslı da ayrıca bir dert, hem sıhhatı-mıza hem de kesemize vurduğu darbeyi anlamamak kadar gariplik olamaz.

Bunlar medeniyyet diye içimize girmiş kanımızı, iliğimizi soran birer âfet. Fakat alışkanlık ve taklitçilik çok fena bir âdettir.

İyi düşünecek olursak maddî ve manevî bütün varlığımız birer birer elimizden gitmektedir. Sana en kısa bir misâl: Bu kâğıt paralar çıktığı zaman bir yüz liralık kâğıt para ile yüzsekiz kuruş olan sarı altın müsavi idi. Bak bugün ne hale geldi. Bir sarı altın bin liradan fazlaymış. Bu paraların kıymetinin neden düştüğünü hiç hesaba katanımız var mı?

Dün, Arabistan'a giden bir hacı efendi oranın bir li-

MUKAÜDİME

15

rasma bir lira veriyordu. Bugün ise bir lirası altı veya yedi hatta sekize kadar satılıp alınmakta. Bu gidişle hacca gitmek de kimbilir ne kadar müşkün olacak. Cenâb-ı Hak muinimiz olsun. Âmin.

Bir bakımdan hacca gitmenin, hacı olmanın pek kolay olduğu anlaşılmıştır. Evvelce hacı olabilmek için çok duâ eder ve gayret gösterirdik. Para olunca hepsi kolay oluyor. Fakat asıl mühim olan şey insanın insanlığı, olgunluğu ve kâmilliğidir. Bu da öyle kolayca ele geçmiyor. Paralarla hacılık kolay oluyor amma, insanlığa en çok engel olan da o paradır. Varlık, benlik, onur, kibir, büyüklük, gurur, hırs, şehvet, şöhret. Hele, gazab, kin, haset yok mu insanı berbâd ve perişan eder.

Mamafih bu huylar fakir kimselerde de olur amma, fakirlik onun boynunu bükmüştür. Ekmek derdi, ev derdi, kışın odun, kömür derdi. Zavallı çocukların üst başları ve okul dertleri ona yetip artmaktadır. Halbuki insanlık denilen nimet İslâm'ın medhettiği güzel ahlâklardır ki bunların tahsili öyle para kazanmak gibi kolay değildir. Evvelâ kuvvetli bir imanla ibâdet ü tâatlara fazlasıyla devam, dinî bilgilere vâkıf olmak ve bir de çile denilen uzletlere, halvetlere erbabının huzurunda devamla beraber gece - gündüz ve bütün ibadetlerin arkasından hem de ağlaya sızlaya Hak'dan bu güzel huyları istemek lâzım. Bu da Peygamber sallallahu aleyhi ve sellemin sünnet-i seniyye-sine tam manâsıyla uymağa çalışmakla gerçekleşir. Peygamberimizin yoluna dönmedikçe bunların hiçbirisine ulaşmak mümkün değildir.

İster zengin, ister fakir, ister âlim, ister câhil hepimize en kısa ve en güzel yol bu Peygamberimizin yolu ve ahlâkıdır. Cenâb-ı Hak cümlemize nasib buyursun. Âmin.

Şimdi biraz da mevzumuz olan iman dersimize dönelim:                                                /

16

EHL-İ   SÜNNET  AKAİDİ

Bundan evvel İmam Şafiî hazretlerinin mezhebine tâbi olan ulemânın görüşlerini, bahusus Ebu Talib-i Mek-ki Hazretlerinin «Kûtu'l-kulûb» adlı kitabının ikinci kısmında çok geniş malûmat verilmektedir ki onların bir kısmını gücümüz nisbetinde yazmağa çalıştım. Bundan sonra biraz da bizim imamımız îmam A'zam Hazretlerinin «Fıkh-ı Ekber»'inden ve bir de: «Emâli» ile «Ramazan Efendi» adlı kitaplardaki iman hakkındaki görüşleri yazmağa çalışacağım.

Muvaffakyet Allah'tan.

I.   BÖLÜM

SEVÂDÜ'L - A'ZAM ADLI ESERDEN

Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem'in yolu tarîk-ı müstakîm'dir. Şöyle ki:

Musa Aleyhisselâmın kavmi yetmişbir fırkaya ayrılmış; yetmiş dalâlette olup helak olmuşlar. Ancak bir fırka kurtulmuştur.

İsa Aleyhisselâmın kavmi yetmişiki fırkaya ayrılmış; yetmişbiri dalâlette olup helak olmuş. Bir fırkası necat bulmuştur.

Peygamberimizin ümmeti de yetmişüç fırkaya bölünmüş; yetmişiki fırka dalâlette olup helak olmuş. Ancak ehl-i sünnet ve'1-cemaat mezhebi selâmette kalıp necat bulmuştur. Buna da «Sevâd-ı a'zam» derler. Binâenaleyh bu ehl-i sünnet cemaatından zerre kadar ayrılan kimse İslâm'ı boynundan çıkarmıştır, yani İslâmiyetten uzaklaşmıştır.

Bu ehl-i sünnet akidesi şu aşağı doğru sıralanan alt-nıışiki haslet inanç üzere oldukları beyan buyurulmuştur. Şöyle ki:

20

EHL-İ   SONNET  AKAİDİ

1. MESELE:

Evvelâ imanından şek ve şüphe etmez.

İnşallah ben mü'minim demez de belki, ben hakka mü'minim, der. Zira insanlar üç kısımdır:

a)  Mü'min.

b)  Münafık.

c)  Kâfir.

Dördüncüsü yoktur. Binâenaleyh inanç sahipleri hakka mü'mindir. Mü'min olmayana yani imansıza kâfir denildiği gibi, imanlı kimseye de Mü'min denir. Abdullah b. Abbas'dan böyle rivayet edilmiştir.

2.   MESELE:

Cemaat-i müslimîn'e muhalefet etmemektir.

İbn-i Abbas'dan vaki rivayette Allah rızası için cemaatla yapılan ibâdâtta isabet olduğu takdirde Allah Te-âlâ onu kabul eder. Eğer hata ederse onu da mağfiret eder. Fakat cemaattan ayrılıp yalnız başına yaptığı ibadetleri hem kabul olmaz ve hem hata ederse yerini Cehennemde hazırlasın.

Cenâb-ı Peygamber Efendimiz cemaatı muhafaza buyurmuşlar ve halka cemaatın muhafazasını emretmişlerdir. Binâenaleyh cemaat-i müslimin'in muhafazası sünnettir, riayet etmeyenlere bid'atcı denir.

3.   MESELE:

Her iyi veya facirin arkasında namaz kılmayı hak görmelidir.

ŞEVADO'L - A'ZAM

21

Rafiziler gibi olma. Çünkü onlar herkesin arkasında namaz kılmazlar.

Mahmud Eş-Şâmî ölürken ashabına diyor ki: «Ben, şu dört şeyi sizlere söylememiştim. O hadisleri şimdi söylüyorum. Sallallahu aleyhi ve sellem buyurdular ki:

a)  Ehl-i kıble'yi —her ne kadar büyük günah işlese-îer de— tekfir etmeyiniz, gavur oldu demeyiniz.

b)  Her ölen kişiye cenaze namazı kılınız.

c)  Her imamın arkasında namaz kılınız.

d)  Her emirle cihad ediniz.»

4. MESELE:

Mü'mine lâyıktır ki ehl-i kıble'den hiçbir kimseyi günahından nâşi tekfir etmeye, o günaha helâl demedikçe.

Kâfir her ne kadar hayır amel işlese de iman etmedikçe ona faydası olmadığı gibi, mü'min de ne kadar büyük veya küçük günahları işlese de bu günahlar helâldir diye itikad etmedikçe kâfir olmaz. Fakat şuna da dikkat etmeli ki günahların her birisi gönlü karartan birer âfettir, çok sakınmak gerektir. Yalnız mü'min günahından nâşi tekfir olunmaz. Bak Âdem Aleyhisselâmı Cennetteki men olunan ağaçtan yeyip Cennetten çıkarken Allah Te-âlâ ona: «Âdem âsî oldu» dedi, kâfir oldu demedi. Mü'-minlerin de günahkârlarına:

— «Ey iman edenler tevbe ediniz» dedf. Demek ki günah ilşemekle kâfir olmazmış. Yoksa ey kâfirler derdi.

Altmış kadar sahabî'den —hem de Bedir harbine iştirak edenlerden— rivayet edilen şu yedi şeye dikkat ediniz. Zira bunlar sünen-i Hüdâdır.

22

EHL-İ   SÜNNET   AKAİDİ

a)  Cemaattan katiyyen ayrılmayınız, cemaattan ayrılmayınız, çıkmaymız. Cemaattan ayrılan cemaattan çıkar. «Yalnız kalan koyunu kurt yer» derler.

b)  Ehl-i kıbleye küfr, şirk ve münafıklıkla şehâdet etmeyiniz ve bunların iç âlemini Hakk'a bırakınız.

c)  Ehl-i kıbleden ölen herkesin cenaze namazını kılınız, beş vakit namazı ve cumayı bırakmayınız.

ç) Her iyi ve racirin arkasında namaz kılınız.

d)  Her emirle yani kumandanla düşmana karşı mü-cahede ediniz.

e)  Emirlerinize,  imamlarınıza kılıç  çekmeyiniz,  her ne kadar sizlere eza ve cefa ederlerse de.

f)  Bütün heva ve arzularınızdan uzak olunuz.

5.  MESELE:

Her cenaze —büyük ve küçük olsun-zım kılınız.

nama-

İster iyi ister fâcir olsun cenaze namazını kılınız.

6.  MESELE:

Her mü'min iyi bilmelidir ki hayır ve şer Allah'tandır ve haktır.

Zira Cibril    Aleyhisselâm iman    hadisinin sonunda şöyle demiştir :

«Şüphesiz ki, kaderin hayrı da, şerri de Allahtandır.»

Kaza-yı İlâhî'yi inkâr, küfürdür. Kaderiyye mezhebi kaza-yı İlâhiyye'yi inkâr ederler.

Cebriyye mezhebi ise,   kaza-yı   İlâhîyye'ye   itimatla kulluk fiilini yani ibadetleri terk ederler.

SEVADO'L - A'ZAM

23

Ehl-i iman ise, inkâr ve itimad etmeyip ibadetten geri kalmaz. Mü'min der ki: Hayır ve şer benden sâdır olmuştur, fakat hayır ve şerrin takdiri Allah'tandır.

İbn-i Abbas'tan vaki rivayette Cenâb-ı Hak Hadîs-i Kudsîde buyuruyor ki:

«Ben, hayrı ve şerri yarattım. Müjdeler olsun o kimseye ki hayırları onun elinde yarattım. Yazıklar olsun o kimseye ki şerri de onun elinde yarattım.»

Binâenaleyh kul, ibadetleri ve hayırları işlediği zaman bunun Allah'ın takdiriyle olduğunu bilip şükrederse Allah'ın nimetlerine fazlasıyla nail olur. Kusur, kabahat ve günahları işlediği vakit bu da: Allah Teâlâ'nm razı olmadığı bir kaderidir diye inanip hemen tevbe etmelidir.

7.   MESELE:

Haksız yere hiçbir mü'minin üzerine silahla, kılıçla çıkmaya.

Zira Efendimiz Sallallahu aleyhi ve sellem hazretleri: «Katil ve maktul Cehennemdedir» buyurmuşlardır. Çünkü ikisi de birbirini öldürmeyi kasdetmişlerdir.

Bir mü'min bir mü'mini hataen öldürürse ona diyet verir, kefaret yapar. Fakat mü'mini kasden öldürürse bununla gâvur olmaz. Fakat çok hem de ç^ok büyük bir günahı irtikâb etmiştir.

8.   MESELE:

Mestlere meshetmek haktır.

Mukim olan bir gün bir gece mestini çıkarmadan ab-dest alır ve ayaklarına mesheder. Misafir kim olursa ol-

24

EHL-i   SONNET  AKAİDİ

sun üç gün üç gece meshedebilir. Zaruret zamanında müddet kalkar, zaruret bitinceye kadar mesh edebilir. Çıplak ayağa mesh caiz değildir, bunu ancak Râfızîler yapar.

9.  MESELE:

Emirlerin arkasında cuma ve bayram namazları haktır.

Zira sultanlarm kulakları kesik dahi olsa onlara itaat farzdır demişler ve onlara isyan caiz değildir. Adalet ederse sevaba erişir, zulmederse vebali, günahı kendine olur.

10.  MESELE:

iman, kullara Allah'ın atâsıdır.

Böyle demek haktır. Çünkü imanı Allah Teâlâ fazlı ve rahmeti ile kullarından istediğine verir.

İnsan dememelidir ki «Allah bana versin de ben de iman edeyim!» Bu söz Cebriyye mezhebinin sözüdür, çok sakınmalıdır.

«Bu iman hep benimle olmuştur, yani arzu ve dilek benimdir. Binâenaleyh burada atâ ve ihsan-i İlâhî yoktur» sözü de Kaderiyye mezhebinin sözüdür. Bundan da çok sakınmalıdır. En güzeli imamımızın dediği gibi, «İman Allah Teâlâ'nın atâsıdır, fazl u kerem ve ihsamyla lütfetmiştir.»

Mevzu ile alâkalı âyet-i kerimeler pek çoktur. Allah Teâlâ buyurdu:

«İşte bu Allah'ın fazlıdır. Bunu dilediği kimseye verir ve Allah pek büyük fazl sahibidir.»1

SEVADOL-A'ZAM

25

es-Sâffet: 96.

İmandaki ikrar, yani kalb ile tasdik, dil ile ikrar kulun fiili olmakla mahlûktur. Fakat imana tevfîk, yani kula ikrar kabiliyyetini veren Allah'tır. Bu da (yani bu ka-biliyyetin verilişi de) mahlûk değildir. Allah Teâlâ'nın sıfatları gayri mahlûk, kulun sıfatları ise mahlûktur. Marifet kuldan, ta'rîf ise Allah'tandır. Kulun bütün sıfatları mahlûk, Allah'ın bütün sıfatları da gayr-ı mahlûktur vesselam.

Kur'ân da öyle değil mi? Kulun okuması mahlûktur, fakat Kur'ân-ı Kerîm'in kendisi gayri mahlûktur. Lâ ilahe illallah kelimesi de Kur'ân'dadır.

11. MESELE:

Mü'mine lâyık olan şöyle inanmasıdır: Kulun bütün fiilleri mahlûktur. Allah Teâlâ'nın ise ef'âl ve sıfatları gayr-i mahlûktur.

Çünkü ibadın bütün harekâtı dâim, baki ve kadim değildir, bugün varsa yarın yoktur, o kuvvet ve harekâtı veren Allah Teâlâ'dır. Namaz, oruç, zekât, hac kulun fiilidir. Lâkin bunu yapmağa kudreti veren Allah'tır. Nitekim Teâlâ şöyle buyuruyor:

«Halbuki yaratmıştır.»1

sizi de,   yapageldiğiniz   şeyleri de   Allah

Kul, fiilinin halikı değildir/ Bakınız: Ağzı kapamadan dudaklarınız birleşmeden bir mim harfini bile söylemek kulun elinden gelmez. Var gerisini sen kıyas eyle!..

es-Sflffat: 96.

26

EHL-i   SONNET  AKAİDİ

12.  MESELE:

Mü'mine yakışan ve bilmesi gereken şeylerden birisi de şudur ki: Allah Teâlâ'nm kelâmı olan Kur'ân-ı Kerim mahlûk değildir.

Çünkü Kur'ân kelâmullahtır, Allah Teâlâ'nm sıfatıdır. Allah Teâlâ'nm sıfatları da gayr-i mahlûktur, yani mahlûk değildir, sonradan olma değildir, ezelîdir, ebedîdir. Mahlûk olan bizim okumamızdır. Her kim Kur'ân mahlûktur derse kâfir olur. İmam A'zam hazretlerinin görüşü de böyledir.

Hz. Ömer'in oğlundan gelen rivayette hulâseten: «Kur'ân'a mahlûk diyen bir kavme rast gelirseniz onlarla oturmayınız ve onlarla mücadele de etmeyiniz. Çünkü onlar, Allah-ı Azimüşşan'a kâfirdirler. Cennete giremez ve Cennetin kokusunu da duyamazlar. Onların misâli: Nasara (hristiyanlar) gibidirler, ki onlar İsa Aleyhisse-lâmın ölüleri dirilttiğini görünce ona Allah dediler. Halbuki o diriltme Allah Teâlâ'nm işidir.»

Âdem aleyhisselâmdan beri gönderilen semavî kitap- i lardan yüzü suhuf, dördü de büyük kitaplardır. 10 sayfa I Hz. Adem Aleyhisselâma, 50 sayfa Şit Aleyhisselâm'a, 30 sayfa İdris Aleyhisselâm'a,   10 sayfa İbrahim  Aleyhisse- j lâm'a, gönderilmiştir ki hepsi 100 eder.

Tevrat Musa Aleyhisselâm'a, İncil İsa Aleyhisselâm'a, Zebur Davud Aleyhisselâm'a, Kur'ân da bizim Peygamberimize gönderilmiştir ki hepsi kelâmullahtır ve O'nun sıfatıdır, gayr-ı mahlûktur. Her kim bunlardan bir kelimesine mahlûk derse kâfirdir ve bunlara Cühemi mute-zilî derler. Cenâb-ı Hak bu gibi hatalardan hepimizi mu- j hafaza buyursun.

SEVADÜ'L - A'ZAM

27

Bilmem dikkat ettiniz mi? Bir mü'rnin ne kadar günah işlese ve hatta adam öldürse —helâl demedikçe— gâvur olmaz da, Allah'ın kelâmma mahlûk deyince gâvur olur. Bak, itikad meseleleri ne kadar mühim. İmam Ahmed bu hususta bütün ümmet-i Muhammed'e canlı bir örnektir. O kadar sopa yediği halde hiçbir türlü Kur'ân mahlûktur dememiştir. Allah ona, engin rahmetinden versin.

13.   MESELE:

Mü'mine lâyık olan, azab-ı kabri hak görmektir.

Zira kabir azabını inkâr eden dâll ve bid'at sahibidir, Mu'tezile mezhebine mensuptur. Ehl-i sünnet onları kabul etmezler. Zira kabir ya Cennet bahçesidir veya Cehennem çukurlarından bir çukurdur.

Her kim sûre-i Mülkü yani Tebâreke sûresini her gece okursa Allah Teâlâ ondan kabir azabını kaldırır.

Kur'ân-ı Kerîm'de Tâha sûresinin 124. âyetinde zikr olunan: «Dar bir geçim» kabir azabına işarettir denilmiştir.

14.   MESELE:

Kabirde münkereyn meleklerinin sorgusu da haktır.

Zira sual-i münkereyni inkâr eden, Kaderiyye mezhebine mensuptur ki dâll ve mudill'dirler.

Meyyit, kabrine konulduğu zaman gözleri gök renginde iki siyah melek gelip sorarlar:

— Sen hayatında kimi Allah tanıdm, Rabbin kimdir, Peygamberin kimdir, hangi dindensin, kitabın hangi kitaptır, kıblen nedir, neresidir? diye sorarlar.

28

EHL-i   SONNET AKAİDİ

Bunlara cevap, tabii ki dünyadaki haline göredir. Allah'a yönelmeyen, Peygamberi tanımayan veya sünnetine uymayan, dinine karşı saygılı olmayan, vazifesini yapmayan, kitabıyla amel etmeyen, dünyada iken kıbleye dönmeyen ve vakti varken onu ziyaret etmeyen acaba o gün ne diyecektir?

15.  MESELE:

îyi bilmelidir ki, ölüler, dirilerin duasından, sadaka ve haclarından faydalanırlar.

Her kim inkâr ederse ona mu'tezile denir, bid'at sahibidir. Mü'min olarak ölen ana ve babaya yapılacak dualar, sadakalar, hayırlar, haclar onlara erişir. Onlara her zaman Kur'ân-ı Kerîm, hatmi, devirler, 70.000 tehlil göndermek hemen her evlâdın vazifesidir. Her gün okuduğun Kur'ân'm sevabından, yaptığın hayırlar ve hacların; sevabından onlara hediye etmek ne kadar güzel bir şeydir.

Hele her gün bir veya iki bin veya daha fazla tevhid çekip te her ayda veya iki ayda bir kere 70.000 tevhidin sevabını hediye edip göndermek ne kadar sevaptır. Azab-da olsalar dahi bu hayırlar sebebiyle kurtulmaları ümid olunur.

16.  MESELE:

Günahkârlar için Peygamberimizin şefaatini hak görmek lâzımdır.

Cenâb-ı Peygamber Sallallahu aleyhi ve sellem hazretleri: «Benim şefaatim büyük günah işleyen kimseler içindir» buyurmuştur.

SEVADO'L-A'ZAM

29

Binâenaleyh, şefaati inkâr edenlere mübtedi' denir. Vehhabîler gibi Kur'ân-ı Kerîm'deki şefaati; ancak Allah'ın izniyledir diye inkâra yeltenenler varsa da, şefaat hakkında Cenâb-ı Hak şöyle buyuruyor:

 Sn

«Onun  izni   olmadıkça nezdinde   şefaat edecek kimmiş?»'

Yine Duhâ sûresinde:

«Muhakkak Rabbin sana verecek de hoşnut olacaksın» buyurulmuştur.

Cenâb-ı Peygamberin razı olacağı en mühim şey ise ümmetinin selâmetidir. Onun için gerek Cehenneme girmemek veya Cehennemden kurtulmak için bir çok şefa-âtçılarla, başta Peygamberimizin, ulemanın, şühedanın, sulehanm, hakiki hafızların hattâ her mü'minin birbirlerine şefâatları muhakkaktır.

Hatta Hz. Âişe (Radıyallahu Anha) validemizin rivayet ettiği bir hadîs-i şerifte:

— «Bir akşam —ki gece demektir— O'nu (yani Resû-lullah sallallahu aleyhi ve sellem'i) namazda bulmuşlar. Müşarün ileyha diyor ki: Rükû ettiği vakit: Ya Rabbi! Ümmeti ümmeti, dediğini duydum. Sonra secdeye gittiler, secdelerinde de: Ya Rabbî! Ümmeti, ümmeti, dediler. Ve namazdan çıktıktan sonra da: Ya Rabbî! Ümmeti ümmet!,

el-Bakara: 255.

30

EHL-i   SONNET  AKAİDİ

dediler ve: Ya Âişe, buna taaccüp mü ettiniz? Ben dünyada sağ, hayatta kaldığım müddetçe: Ya Rabbî! Ümmeti ümmeti diyeceğim. Kabirde de bunun gibi yine: (ümmeti, ümmeti!) derim. Hatta sûr nefholununcaya kadar. Sûr'a nefh olunduğu zaman yine: Ümmeti, ümmeti derim. Bütün enbiyanın: Nefsi dedikleri o günde ben de: Ümmeti ümmeti, derim; Cenâb-ı Hak ta:

«Sen ve ümmetin ve benim vabdaniyyetime inanıp tasdik eden ve senin de peygamberliğini tasdik edenlere seni şefaatçi kıldım» buyurur.

Cenâb-ı Hak Peygamberimizin o büyük şefaatini hepimize müyesser kılsın. Âmin.

Tevrat'ta yazılıdır ki: «Ümmet-i Muhammed Cennete üç fırka üzerine gireceklerdir. Bir kısmı hesap görme-j den, doğrudan doğruya. Bir kısmı ise kolay bir hesapla. Üçüncü kısmı da Cehenneme girdikten sonra Peygambe-? rimizin şefâatıyla Cennete gireceklerdir.»

Bu hususta çok geniş tafsilât varsa da bu kadarıylaj iktifa yeter zannederim.

17. MESELE:

Peygamberimizin mi'racmın hak olduğunu bilmektir.

Her kim bu mi'racı ve âyetleri reddederse kâfir olur. Âyetleriyle Beyt-i Makdis'e gidişini tasdik edip mi'racı, yani semavata urucunu inkâr eder veya semavata çıkıp -çıkmadığını bilmem derse buna mübtedi' derler.

Mi'rac hakdır. İbn-i Mes'ud'dan rivayet edilen hadîs-i şerifte   Cenâb-ı   Peygamber   sallallahu   aleyhi ve sellem

SEVADO'L - A'ZAM

31

Efendimiz hazretleri   İbrahim   Aleyhisselâmı   gördüğünü ve onunla konuştuklarını ve mi'raçtan dönerken de:

«Ya Muhammed, ümmetine benden selâm söyle ve onlara de ki: Cennet çok güzel bir yerdir, ibadet ve hayırlarınızı süratli yapıp Allah Teâlâ'nın rızasını isteyiniz...» hadisini sonuna kadar rivayet eder.

Bunda düşünülecek hiçbir şey yoktur. Şu kadar mesafe, şu kadar ışık saati bunların hepsi kullara göredir. Allah'ını iyi bilen, bu işte hiç tereddüt etmeden âmenna deyip tasdik eder.

Cebrail Aleyhisselâm'ın getirdiği haberlerin de aynı mesafeden olduğunu unutma. İtiraza da kalkma ki ne bid'at sahibi olasm ne de küfre giresin.

16. MESELE:

Herkesin, kıyamet gününde yaptıklarını yazan kitabı okuyacağını hak bilmesi lâzımdır.

Her kim bunu inkâr ederse kâfir olur. Çünkü mevzu ile alâkalı âyet-i kerîmeler sarihtir, açıktır.

Allah Teâlâ buyurdu:

«Herkesin (dünyadaki) amel (ve hareket) ini kendi boynuna doladık. Kıyamet günü onun için bir kitap çıkaracağız ki neşredilmiş olarak kendisine kavuş (up şöy-

32

EHL-I   SONNET  AKAİDİ

SEVADO'L-A'ZAM

33

le çat) acak: Oku kitabını, bugün sana karşı, iyi hesap görücü olarak kendi nefsin yeter.»1

Bir diğer âyette de şöyle buyuruluyor:

«(Hatırla) o gün (ü) ki   insan   sınıflarından  her  bi-| rini biz imamlanyla (rehberleriyle) çağıracağız. Artık kimin kitabı sağından verilirse onlar kitaplarını, en küçük haksızlığa uğratılmaksızın (kendileri) okuyacaklardır.»1

Bu âyet-i kerîmelerin delaletiyle, kıyamette herkesin yaptığı ameller, kitap halinde yazilı olarak eline verilecek: ve böylece kendi hesabını kendisi görüp bilecektir ki bun- \ lar aynen insanoğlunun gözleri önünden bir kere de ölürken geçirilecektir.

Cenâb-ı Hak cümlemize uyanıklık ihsan etsin de o gün okuyacağımız kitaba iyi hallerimiz geçsin. İbâdât ü tâatlarımızla dolu olup, bizi mahcub edecek kötü, çirkin,; yazılardan muhafaza buyursun.

Bunun da en kolayı her gün sabah ve akşam istiğfa-İ ra devamla seyyieleri sildirmek. Bahusus seyyidü'l-istiğ- \ fân hiç unutma. O da şudur:

 VI Lı^J

Zira istiğfarların faydası hem dünyada senin, her tür-

1   el-lsrâ: 13. 14. 1   el-lsrt: 71.

İÜ sıkıntılardan kurtulmana ve hem de rızkının bol olmasına sebebtir. Onun için istiğfarı ganimet bil ve unutma.

19. MESELE:

Kıyamet gününde herkesin hesab göreceğini Jıak bilmektir.

Her kim hesabı inkâr eder ve âyetleri de inkâr ederse kâfir olur. Çünkü âyet-i kerimeler açıktır. Her gün sûre-i Fatihada okuduğumuz: «Hesab gününün sahibidir (Allah).» mealindeki âyetle yine:

iJrr         -      ;  <->             '    '    -* ı

«Sana karşı, iyi hesab görücü olarak kendi nefsin yeter.»1 âyeti ve yine:

«Kolayca bir hesap ile muhasebe edilecek o»2 âyetleri hesab günü hakkında pek sarihtirler.

Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem hazretleri de bir keresinde mal ve mülkten bahsolunduğunda şöyle buyurmuşlardır :

«Helâline hesab, haramına da azab vardır.» 20. MESELE:

Her mü'min, âhirete geçeceğimiz sırat köprüsünü hak bilmelidir.

1   el-lsrâ : 14 1   eUnşikak: «

F. 3

34

EHL-i   SONNET  AKAİDİ

SEVADÜ'L - A'ZAM

 35

Bu husustaki âyet-i kerimeler onu açıkça haber vermektedirler.

Allah Teâlâ buyurdu:

x";

«Sizden hiçbiriniz müstesna olmamak üzere ille oraya (Cehenneme) uğrayacaktır. Bu, Rabbinin üzerine kat'i olarak aldığı, kaza ettiği (bir şey) dir. Sonra takvaya erenleri kurtaracağız. Zalimleri ise orada diz üstü düşmüş bir halde bırakacağız».1

Yine Allah Teâlâ buyurdu:

«Çünkü Rabbin şüphesiz ki rasat yerindedir.»2

Bu sırat köprüsünün üzerinde yedi köprü yani yedi] geçit vardır ki her birisi bin sene çıkış, bin sene iniş, bin sene de düzlük bir uzaklıktadır. Bu köprü kıldan ince, kı-j lıçtan keskin ve karanlık geceler gibi karanlıktır.

Her köprüde kul durdurulur ve sorguya çekilir. Cevap veren geçer, cevap veremeyenin vay haline!

Birinci köprüde sorgu imandandır. İmanı olmayanla-) tın vay haline!.

İkinci köprüde namazdan

Üçüncü köprüde zekâttan.

Dördüncü köprüde oruçtan.

Beşinci köprüde hacdan.

Altıncı köprüde cenabetten temizlenmekten.

Yedinci köprüde ana ve baba haklarından.

Bunların Amme Sûresi'nin içinde daha geniş tafsilâtı vardır. Bize düşen vazife, bu sırat köprüsüne inanmaktır. İmanın icabı da budur.

21. MESELE:                            \

Cennet ve Cehennemin mahlûk olduklarına inanmak, hak ve gerçektir dernek^ lâzımdır.

Bunun inkârı küfrü muciptir. Zira âyet-i kerîme ile sabittir. Bunların mevcudiyetini inkâr tabiatıyla âyetleri ve ve Kur'an'a inkâr olur ki bu da küfrü icab ettirir ve bâtıl mezheblerden Cühemî mezhebine dahil olur.

Bizim imanımıza göre Cennet ve Cehennem hazır, yapılmış iki yerdir ve Âdem Aleyhisselâm girip orada sakin olmuştur ve oradaki ağaçtan yememesi de kendisine tavsiye edilmişti. Bu husus şu âyetlerle sabittir.

Allah Teâîâ buyurdu :

'   Meryem: 71, 72, 73 2   el-Fecr: 14

36

EHL-I  SONNET  AKAİDİ

«Ve demiştik ki: Ey Âdem, sen eşinle beraber Cennette yerleş, ondan (Cennetin yiyeceklerinden), neresinden isterseniz ikiniz de bol bol yeyin. (Fakat) şu ağaca yaklaşmayın. Yoksa ikiniz de (nefsine) zulmedenlerden olursunuz.

Bunun üzerine Şeytan onları (n ayağını) oradan kaydırıp içinde bulunduklarından (onun ni'metlerinden) onları çıkanvermiş (mahrum edivermiş) di.»'

Eğer Cennet olmasaydı Âdem Aleyhisselâm nerede sakin olurdu? Şeytanm da onun oradan çıkmasma sebeb olması onların varlığına başlıca delildir.

Cenâb-ı Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem hazretlerine de mi'rac gecesinde Cennet, Cehennem, huriler vesair lezzetler, nimetler ve azablann da çeşidi gösterilmiş idi.

Cenâb-ı Hak hepimize o Çenet evini nasib etsin de Cehenneminden muhafaza buyursun. Âmin.

22. MESELE:

Kulun kıyamet gününde Allah Teâlâ'nın, vasıtasız hesab edeceğini bilip, inanmasıdır.

Allah celle ve alâ kıyamet gününde kullarına, yaptıklarını vasıtasız olarak bir anda soracak ve kullar da Ce-nab-ı Hakk'a bir anda cevap verecektir. Bu husustaki âyet-i kerîmeler sarihtir.

Allah Teâlâ buyurdu:

el-Bakara: 35, 36

SEVADO'L-A'ZAM

37

«İşte Rabine andolsun ki onlara, topuna yapmakta oldukları şeyleri elbette soracağız.»1

Allah Teâlâ buyurdu:

«Eyvah bize, derler. Bu kitaba ne olmuş, küçük, büyük hiçbir şey bırakmayıp onları saymış!»2

Allah Teâlâ buyurdu:

«O gün ağızlarının üstüne mühür basarız. Ne irtikib ediyorduysalar bize elleri söyler, ayakları (ve diğer uzuvları) da şahidlik eder.»4

Allah Teâlâ buyurdu:

«Derilerine, (Niçin aleyhimize şahitlik ettiniz?) derler. Onlar da, (Her şeyi konuşturan Allah bizi de konuşturdu. İlk defa sizi o yaratmıştır. Yine O'na döndürülüyorsunuz) derler.»4

1   el-Hicr : 92, 93

2   el-Kehf: 49

3   Yasin : 65

4    Fusslet: 21

38

EHL-İ   SÜNNET  AKAİDİ

SEVADO'L - A'ZAM

39

Hz. Allah o gün muinimiz olsun. Çok dehşetli bir gün. İnsan, bu sorguların cevabında hiç kaçamak yolu da bulamayacak, hepsini bir bir itiraf edecek, hatta ağızlar mühürlenip eller söyleyecek, ayaklar da yaptıklarına şeha-det edecek ve insan, şaşkınlığından azalarına karşı: Neden böyle söyleyip bir de şehadet ediyorsunuz, bu bizim aleyhimize değil mi, diye azaları tenkîd etmeye kalkışınca, azalar da:

— Ne yapalım, elimizde ne var ki, her şeye gücü yeten ve her şeye istediğini konuşturmağa kadir olan Allah cel-)e ve alâ bizi böyle söyletti, diyecekler.

Yani o gün saklayacağımız hiçbir şey yoktur. Zaten amel defterlerimizde hepsi olduğu gibi yazılı, neyi inkâr edebilirsin.

Onun için her gün ve her saat hemen istiğfarlardan başka çaremiz yoktur. Hak muinimiz olsun.

23.  MESELE:

Cennet ile tebşir olunan on sahabiyi tasdik etmek gerektir.

Bunları veya bunlardan birisini ta'n etmek bid'atcı-ların işdir, dâll ve mübtedi' olur. Bunların isimleri de şöyledir :

1  — Ebû Bekr,

2  — Ömer,

3  — Osman,

4  — Ali,

5  — Talha,

6  — Zübeyr b. Awam,

7  — Sa'd b. Ebî Vakkas,

8  — Said b. Zeyd,

9  — Abdurrahman b. Avf, 10 — Ebû Ubeyde b. Cerrah.

Bu zevat-ı muhterem bizzat Allah Resulü tarafından Cennetle müjdelenmişlerdir. Cenab-ı Hak kendilerinden razı olsun.

Bunların menkıbelerini yazmağa gücümüz de yetmez, kâğıtlarımız da. Hepsi bu dine çok büyük hizmet ve fedâkârlıklar yapmışlardır ki bu devlete mazhar olabilmişler. Malûmdur ki bütün mükâfatlar, hep emeklerin mukabilidir. Kısaca Talha radıyallahu anh'ın bir menkabe-sini yazayım da fedakârlık bakın nasıl oluyor:

Malûmdur ki Uhud muharebesinde bir aralık düşman, merkeze kadar sokulmuş, bütün güçleriyle Peygamberimizin üzerine saldırmaktaydılar. O anda mübarek Talha (R.A.) Peygamberimizin önünde siper olmuş, bir taraftan müdafaa yaparken, bir taraftan da düşmanın daha fazla yaklaşmasına mani olmak için mütemdiyen ok atıyordu. İşte böyle bir fırtına içerisinde bulunduğu zaman âdeta kendi varlığını unutmuş, Peygamberimizin muhafazasına çalışmakta iken aldığı yaraların (büyük - küçük) sekseni geçtiğini tarih rivayet eder.

Hele bir ikindi vakti, bahçesindeki o- güzel manzaraları seyrederken ikindi namazında cemaata yetişemediğinden bahçesini derhal vakfetmiştir.

Cenâb-ı Hak cümlemizi onların şefâatlarma nail eylesin. Âmin.

24. MESELE:

Peygamberlerden sonra ümmetin en efdali Ebu Bekr radıyallahu anh'dir.

40

EHL-I   SONNET AKAİDİ

Ebu Bekri's-Sıddîk hazretlerinin efdaliyyeti hakkın- \ da gerek Kur'ân âyetleri ve gerekse Resûllullah sallalla-hu aleyhi vesselem'in haberi kâfidir: Bir kere, hicret es- .: nasında mağarada Resûlullah Efendimizle başbaşa kalmış-lardır. İkincisi bütün varlığını Resûlullah uğrunda feda etmiştir. Üçüncüsü de kızı Hz. Âişe'yi Resûlullah Efendimi- i ze nikâh etmişlerdir ve ümmetin ittfakıyla da halife olmuştur. Mağarada iken:

SEVADO'L-A'ZAM

41

«Peygamber, o vakit arkadaşına (Ebu Bekri's-Sıd-dîk'a) : Tasalanma, Allah hiç şüphe yok, bizimle beraberdir diyordu.»1 mealindeki âyet-i kerime nazil olmuştur. Tabiî orada iken düşmanları onları bulsalardı yok edeceklerdi Bunun için Cenâb-ı Hak onları teselli makamında bu âyeti inzal buyurmuş ve Resûlullah Efendimiz de: Ne korkarsın ya Eba Bekr, eğer düşman bizi bulursa bak buradan Cenâb-ı Hak bizleri kurtarır, onlara teslim etmez diye ona mucizeler gösterdi.

Kureyş müşrikleri o gece Resûl-i Ekrem Efendimize suikast etmeğe niyet etmişlerdi. Bu haberi Cenâb-ı Hak melekleri vasıtasıyla kendisine duyurdu. O da yatağına Hz. Ali Efendimizi yatırıp kendisi Ebu Bekri's-Sıddîk hazretlerinin evine gitti ve beraberce gece vakti Mekke'den çıkıp saklandıkları mağaraya gelip orada gizlendiler.

Müşrikler Peygamberimizi bulabilmek için izini arayıp mağarayı buldular. Şeytan da aralarında mutlaka buradadır diyordu. Fakat Cenâb-ı Hak örümceklere ilham ederek mağaranın kapısının ağzını kaini bir şekilde ördüler. Güvercinler de yumurta yaptılar. Düşmanlar mağara-

nın etrafında dolaşıyorlar ve muhakkak buradalar diyorlar. Fakat örümcek yuvası ve kuşun yumurtası üzerinde oturması onlara burada kimse yoktur zannını verdi ve nihayet bırakıp gittiler. Halbuki şöyle eğilip bir baksalar onları orada göreceklerdi. Cenâb-ı Hak himaye edince bak nasıl koruyor. Onun için bizim de o Allah'a öylece sarılmamız lâzımdır.

Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem buyururlar ki:

«Ben her kime İslâmiyet! arzetti isem hepsi biraz te-redfit edip tehir ettiler. İlla ki Ebû Bekr, hiç düşünmeden ve tereddüt etmeden hemen iman etti.»

2S. MESELE:

Yine mü'minlerin bilmesi lâzımdır ki Ebu Bekr'den sonra halkın efdali Uz. Ömer radıyalla-hu anh'tir.

Müşarün - ileyh ikinci halifedir. Efdaliyyeti kitap ve sünnetle sabittir.

Şu âyet-i kerîmede ona işaret vardır:

«Ey Peygamber sana da, mü'minlerden senin izince gidenlere de Allah yeter.»1

Efendimiz salallahu aleyhi vesellem de:

«Benim gökte ve yerde iki vezirim vardır. Gökteki-ler Cibril ve Mikâil. Yerdekiler de Ebu Bekr ile Ömer'dir.»

1   et-Tevbe: 40

1    el-Enfal: 64.

42

EHL-I   SONNET   AKAİDİ

Hz. Ömer'in iman edişi çok ilgi çekici : O da Mekke müşrikleri gibi müslüman olanlara ve Peygamberimize karşı, Cenâb-ı Peygamber de Hz. Allah'a duâ buyuruyorlar ki:

«Ya Rab bu dini Ebu Cehil veya Ömer'le teyid eyle, kuvvetlendir.»

Hz. Ömer bir gün kızkardeşinin evine gider. Halbuki kızkardeşi de müslüman olmuştu. Tâha sûresinden nazil olan bazı âyetleri okumakta iken Hz. Ömer içeri girdi ve ne okuduğunu sordu. O da okudu. Hz. Ömer'i derin bir düşünce aldı, o da iman etmeğe karar verdi ve Resûlul-lah'm bulunduğu eve gitti. Resûlullah Efendimiz kendisini karşıladı ve kucakladı. Hz. Ömer de iman edip İslamların arasına karıştı. 36 erkek müslüman, 4 de kadın vardı ki hepsi henüz kırk kişi olmuşlardı ve bugüne kadar da namazlarını evlerde gizli o'arak' kılıyorlardı.

Hz. Ömer'in imanından sonra namaz, Kabe'de aşikâr olarak kılınmağa başladı. Sonra bütün müslümanlar, hicret ederken, Medine-i Münevvere'ye giderlerken gizlice yapıyorlardı. Fakat Hz. Ömer hicret sırasında kendini gösterdi ve şöyle dedi:

«Ben de Medine-i Münevvere'ye, Peygamberin yanma gidiyorum. Çocuklarını yetim bırakmak, karısını dul bırakmak isteyen peşimden gelsin!» Bu suretle serbestçe gelip Medine-i Münevvere'de Resûlullah Efendimize iltihak etmiştir.

11 küsur sene halifeliği vardır. Halifeliği esnasında Acemistan, Mısır, Suriye ve Irak İslâm ülkelerine katılmışlardır. Kendisi gayetle salabet-i diniyye sahibi olduğundan adaleti ile meşhurdur.

Devlet işi görürken devletin mumunu yakar, devlet işi bitince de kendi mumunu yakar. Sofrada ancak yedi

SEVADO'L-A'ZAM

43

lokma ile iktifa ederdi. Halifeliği esnasında bile giydiği elbisenin bir çok yerleri eskimiş ve yırtılmış olduğu halde onları diker öyle giyerdi.

Mevlâ şefâatma nail eylesin. Menakıbı çok uzundur, menkabe kitaplarına müracaat oluna.

26. MESELE:

Ebu Bekr ve Ömer'den sonra ümmetin efdali Hz. Osman'dır.

Üçüncü halifedir. Efendimiz sallallahu aleyhi ve selle-min iki kızıyla evlenmiştir. Birinci kızı vefat edince; Cenâb-ı Peygamber ikinci kızını d% vermişti. Kur'ân-ı Azi-müşşanı toplayıp yazdırmış. Hilâfeti de 13 seneye yakındır.

Müşarün - ileyh hakkında Cenâb-ı Peygamber : Kırk kızım olsaydı hepsini birer birer (ona) nikâh ederdim, buyurmuştur.

Yine Resûlullah Efendimiz: «Ey Osman sen benim dünya ve âhiret dostumsun, beni Peygamber olarak gönderen Allah hakkı için!.»

Osman b. Affan kıyamet gününde ümmetin günahkârlarından ve Cehenneme girmeğe müstahak 70.000 kişiye şefaat edecektir.

I

Tebûk gazasında yaptığı fedakârlığından nâşi: «Bundan sonra Osman'a hiçbir şey zarar vermez.» buyurulmuş-tur.

Bu mübarek zatın İslâm'a çok büyük iyilikleri vardır: Ehl-i Medine'nin suyu yoktu, bir yahudinin kuyusundan alıyorlardı. Fakat her zaman vermek istemezdi. Hz.

44

EHL-i   SONNET AKAİDİ

SEVADO'L - A'ZAM

45

Osman o kuyuyu satın alıp müslümanlara hediye etmiştir.

Nihayet   bu   mübarek   zâtı   hanesinde   şehid   ettiler. Ehl-i Medine, eşkiyaları dağıtmak için her ne kadar izin istediyseler de; «benim için ümmet-i Muhammed'denJ bir kişinin bile burnunun kanamasını istemem, çünkü be-l nim için dövüşüp şehid olacaklar!..» Caniler şehid ettiktenl sonra cenazesinin defnine bile bir müddet müsaade etme-j mislerdir ve Bakî denilen mezarlığın dışma gömülmüştür J Sebebi de: «Sen hep akrabalarını himaye ediyorsun» tera-| nesi. Elbette ki umur-ı devlette en emin kimseler akraba-ij taallukattır.

Bu devirde de İslâm orduları bir çok fütuhatlar yap-J mışlarsa da Hz. Osman'm şehâdetiyle fitne kapıları açıl-İ mış ve nihayet Hz. Ali (R.A.) ile Cemel Vak'ası, daha son-] ra da Hz. Ali ile Muâviye hâdiseleri patlak vermiş ve bu] yüzden ehl-i İslâm pek çok zarar görmüştür.

27. MESELE:

Yine bilmek lâzımdır ki: Ebu Bekr, Ömer ve] Osman'dan sonra ümmetin efdali Hz. Ali'dir.

Hilafeti haktır. «Benden sonra hilafet 30 senedir» bu-

yurulmuştur. Bu da Hz. Ali'nin zamanında tamam olmuştur.

«Ya Rab, Ali'nin   sevdiklerini sen de sev ve Ali'nin buğzettiklerine sen de buğz eyle!»

«Ya Ali, Musa aleyhisselâm Harun'a nasılsa, sen de bana öylesin.»

«Ben, Cenete girdim ve Cenetin kapısında : Lâ ilahe illallah   Muhammedürrasûlullah ve Ali de   Resûlullahın

kardeşidir diye yazılı gördüm» gibi taltifat-ı risâletmeâb'a nail olan bir zât-ı pak-i muhteremdir.

Hz. Ali (R.A.) demişler ki:

 J ö

«Bana izzet olarak yeter senin benim Rabbim

olmaklığın! Bana iftihar olarak yeter benim de sana kul

olmaklığım.»

Müşarün - ileyh'in bir diğer sözü :

«İstediklerine yedir; sen onun emiri olursun. Kime muhtaç olursan sen de onun esiri olursun.»

Ne kadar şayan-ı dikkat bir ders. Diğer bir sözü:

«İnsanın, Rabbisini bilerek yaşlı halinde ölmesi, genç yaşında ölmesinden —velev ki Cennete girse dahi— hayırlıdır.»

Yine buyurmuşlar ki:

«İlimsiz ibadette hayır yoktur, fehimsiz ilimde de hayır yoktur ve tefekkürsüz kıraatta (Kur'an okumakta) da hayır yoktur.»

Hz. Osman'm katlinden sonra yemek bile yemediğini rivayet ederler.

Kış mevsiminde üşürdü de; ona «Beytü'l-maldan bir elbise alsanız» dedikleri zaman: «Ben, müslümanların Bey-tü'1-malmdan bir şey eksiltmek istemem» buyururlardı.

46

EHL-İ   SÜNNET   AKAİDİ

1

Nihayet bu insanlar, bu mübarek zâtı da camie gi-derken şehid ettiler. Allah'ın hikmeti 14 erkek evlâdı olmuş, fakat, beşinden nesli gelmiştir: Hasan, Hüseyin, Mu-hammed b. el-Hanefiyye, Ömer ve Abbas radıyallahu an-hüm ecmaîn.

28. MESELE:

Ashab-ı kiram hakkında lâyıksız söz konuşmamak gerekir.

Gerek ashab-ı kiram arasında vaki münazaalardan ve gerekse herhangi bir sebebten nâşi onların aleyhinde konuşmaktan kaçınmak lâzımdır. Zira o münazaalar bir içtihadın neticesidir. Malûmdur ki içtihadlarda hata olsa dahi yine içtihad sahibine sevab verilir.

Halbuki Cenâb-ı Hak ashab-ı kiram hakkında: ,

 

«Allah onlardan razı olmuştur, onlar da Allah'tan.»1

diye onları medh ü sena buyurmuş olması kâfi değil mi? Sonra da Cenâb-ı peygamber Efendimizin :

1   et-Tevbe: 100

I

SEVADÜ'L - A'ZAM

47

«Ashabım yıldızlar gibidir. Hangisine uyarsanız menzile erersiniz.» medhiyyesi yetmez mi? Yine Resûlullah :

«Kim ashabıma kin tutarsa o münafıktır,» buyurmuştur.

Binâenaleyh, bu hususta dili tutmaktan daha lâyık-lı bir şey yoktur. Çünkü Allah Teâlâ onlardan razı olduktan sonra artık başkasına söz söylemek düşer mi? Sonra onlar yıldızlar gibi hangisine uyarsanız, hidayet bulursunuz. Bunlara buğz edenlerin münafık kimse olduğu da açıklanmış olduğundan, onların aleyhinde hiçbir şey söyleme ve dikkat eyle. Onlar, o günün darlık ve zorluklarına karşı nasıl Resûl-i Ekrem'e sarıldılar ve O'nun için can ve başlarını ve mallarını feda ettiler. Bugün tarih bunlara hayran, insanlık ta hayran.

Biz bugün, dünya zinetlerine ve dünyanın envai çeşit zevk ü safasma kendimizi kaptırmış gidiyoruz. Hani hangimizde sünnet-i seniyyeye dair bir alâmet var. Bazılarında bir sakal varsa da ona da saygımız yok. Yalanlar, yeminler, hileler, iftiralar, zulümler, içkiler, kumarlar, faizler, rüşvetler, isyan, kabahat, nikâhsızlık... Bunları unutup da Ashab-ı kiram aleyhinde ve daha doğrusu mü'min kardeşler aleyhinde konuşmak kime yakışır yahu!?.

Allah, cümlemizi afvetsin de kendisini ve Rabbisini bilen kullarından eylesin.

29. MESELE:

Allah Teâlâ'nın gazabı da vardır, rızası da vardır.

48

EHL-I  SONNET  AKAİDİ

SEVADO'L - A'ZAM

49

Bunlar, Cenâb-ı Hakk'm sıfatıdır. Onun için, onun gerek gazabı ve gerek rızası Hâlık-ı zü'1-Celâl'da bir değişiklik yapmaz. Biz ise mahlûkuz, kızdığımız vakit hemen halimiz değişir, büyük hatalar işleriz. Rızamız da böyledir. Fakat Zu'1-Celâl'in ne gazabı ve ne de rızası onun haline hiçbir tesir yapamaz. Çünkü sıfatlan mahlûk değil ki.

Herhangi bir şeyde değişiklik mahlûka aittir. Halikta tasavvur olunamaz. Binâenaleyh, Hâlık'ın gazabı ve rızası onun halini değiştiremez. Çünkü Hâlık'ın sıfatı da kendisi gibi kadîm ve değişmez. Onun için Cennet evi, Hâlık'ın rıza evidir, oraya razı olduğu kullarını kor. Öyle ise sen de onun rızasını kazanmağa bak, zira başka şeylerde hayır yoktur. Cehennem de gazab evidir, oraya da âsileri koyacaktır, sen de bundan çok sakın.

30. MESELE:

Cennetten mü'minler, Allah Teâlâ'yı bila misal ve la kayf göreceklerdir.

Rıza evi olan Cennetin Cennet oluşu oradan Cenâb-ı Hakk'm görünmesidir. Bunda, ehl-i sünnetin hiçbir şek ve şüphesi yoktur. Yalnız bu görüşün nasıl olacağım Cenâb-ı Peygamber (S.A.S.) Efendimiz şöyle ifade etmektedir : Ayın ondördüncü gecesinde ayın tam şeklini, görünüşünü, herkes olduğu yerden pek açık ve güzel bir şekilde görmektedir. Bunun için bir toplantı yeri gibi bir kalabalığın toplanmasına hiç te lüzum yoktur, bu görünüşü tarife kimsenin gücü yetmez. Onun için, bilâ misal ve la keyf demekten başka çâre yoktur. Her kim inkâr ederse bid'at işlemiş olur ve mudilimden olur.

Âyet-i kerîmelerde pek açık olarak Cenâb-ı Hak, kullarının kendisini göreceklerini beyan etmektedir.

Allah Teâlâ buyurdu:

«Yüzler (vardır) o gün ter ü tazedir, Rablerine bakacaktır.»'.

Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem Hazretleri de buyurdu M:

«Ayın on dördüncü gecesinde (şu) ayı birbirinize gösterebilmek için sıkışıp, üst üste yığılmanıza hacet kalmaksızın hepiniz nasıl zahmetsizce görüyorsanız; Rabbinizi de (öyle) göreceksiniz.»

31. MESELE:

Mü'min bilmelidir ki: Enbiyaların rütbeleri evliyaların rütbelerinden a'lâdır.

Her kim, evliyanın rütbesi nebilerin rütbesinden a'lâ-chr deree ona mübtedi' derler, ehl-i sünetin dışında kalmıştır. Veliler ancak, bulundukları devrin peygamberlerine tabidir. Zira peygamberlere itaat, Allah Teâlâ'ya itaat gibidir ve tâattır. Âyet-i kerîmede :

«Kim Allah ve Peygamberlerine itaat ederse işte onlar, Allah'ın, kendilerine ni'metler verdiği peygamberlerle, sıddıklarla, şehidlerle, iyi adamlarla beraberdirler. Onlar ne iyi arkadaştır...»2

1    el-Kyamet: 22, 23

2    en-Nteâ : 69

F. 4

50

EHL-I   SONNET  AKAİDİ

SEVADCTL - A'ZAM

51

Allah Teâlâ buyurdu.

«Kim Allah ve Peygamberine itaat ederse (Allah) onu altından ırmaklar akan Cennetlere sokar ki onlar orada ebedi kalıcıdırlar.»1

Görüldüğü üzere, Allah Teâlâ'ya ve Peygamberlerine j itaatin neticesinin o güzel Cennet olduğu bildirilmektedir ki evliyalar peygamberlerle kıyas bile olunamazlar. Za-ten evliyaların evliyalığı, bulunduğu devrin peygamberine uymasmın neticesidir. Peygamberlik Allah vergisidir. Evliyalar da o peygamberlere uyabildikleri nisbette velilik mertebesine ulaşırlar. Maazallah sonradan hatalara, günahlara düşünce, velilikten azlolunurlar. Halbuki peygamberler masumdurlar, Allah Teâlâ onları korur ve hiçbir zaman peygamberlikten azlolünmazlar ve olunmamıştır.

Cenâb-ı Peygamber de bir hadisinde :

«Ben, Âdemoğlunun seyyidiyim, fakat bununla iftihar etmem» buyurmaktadır ki onun tevâzularınm ne kadar büyük olduğunu bizlere göstemektedir.

Bundan anlarız ki, gerek dünya işlerinde ve gerek ilim ve âhiret işlerinde ne kadar yüksek mevkilere nail olursak olalım; bunu Allah Teâlâ'mn lütfü bilip büyüklen-memeli ve tevazu sahibi olup kendini gurura kapürma-malı ve halkın arasında kendisine bir mevki ve şöhret vasıtası yapmamalıdır ve yapmamağa da çalışmalıdır ki indi ilâhide derecesi yüksek olsun. Zira:

«Tevazu göstereni Allah yüceltir» buyurulmuştur.

'   en-Nisâ: 13

32. MESELE:

Evliyanın kerametlerini kabul etmelidir.

Her kim evliyanın kerametini inkâr ederse o da müb-tedi'dir, ehl-i sünnet haricidir. Âyetleri inkâr ederse kâfir olur. Çünkü âyet-i kerîmede :

Ül y&Jl &    İ         J

«Nezdinde kitabtan bir ilim olan (zat) : ben, dedi gözün sana dönmeden (gözünü yumup açmadan) evvel onu sana getiririm.»'

Bu zât, Süleyman aleyhisselâmm veziri Âsaf'tır. Kendisi velîdir, peygamber değildir. Süleyman aleyhisselâmm kavmindendir.

Süleyman aleyhisseâmm kavminden velî olsun, evliya olsun da, Muhammed Mustafa aleyhisselâmm ümmetinden olmasın hiç olur mu? Halbuki Peygamberimiz de Süleyman aleyhisselâmdan hayırlı, ümmeti de yine Süleyman aleyhisselâmm ümmetinden hayırlıdır.

Yine İsa aleyhisselâmm annesi hazreti Meryem'e Ce-nab-ı Hak kuru ağaçtan meyve veriyordu ve yine Meryem'in odasında kış vakti yaz meyveleri ve yaz mevsiminde de kış meyveleri bulunurdu da, Hz. Zekeriyya aleyhis-selâm:

—  Bunlar sana nereden geldi? diye sorunca:

—  Allah tarafından, demişti.

Hz. Meryem de peygamber değildir.

Ashab-ı Kehf'in durumlarını da düşün. Onların ara-

1   en-Nem!: 40

52

EHL-İ   SÜNNET  AKAİDİ

SEVADÛ'L - A'ZAM

53

sında bir de köpek vardı. Bu da o Ashab-ı Kehf ile Cennete girecektir ki, iyi kimselere hizmetin mükâfatıdır. Dokuz hayvan daha vardır cennetlik.

Ashab-ı Kehf'in isimleri şöyledir: Yemlihâ, Mekseli-nâ, Meslinâ, Mernûş, Debernûş, Sâzenûş, Kefeştatâyûş. Kendilerine sâdık olan köpeklerinin adı da Kıtmîr'dir.

Bunlar da dinlerini korumak için memleketlerini terkedip bizim Tarsus'daki mağarada saklanıp, üçyüz küsur sene orada uyuduktan sonra uyanmışlar ve neticede yine oraya gömülmüşlerdir. Bazıları başka yerde olduklarını da rivayet ederler. Gazianteb'in bir kazasmda olduğu da rivayetler arasındadır.

Yine bir adam; bir velî bir gece kalkıp Beytullah'a gidip geliyormuş dediğinde; karşısındaki kişi hiç böyle şey olur mu derse çok hata eder. Peygamberimiz bir gece mi'rac yapmadı mı? Gittiği yeri ölçmek bile mümkün değil. Daha neye düşünürsün: Mü'min mi hayırlıdır, kâfir mi?! diye.

Baksana Şeytan aleyhillâne bir anda şark ile garb arasında elektrik gibi gidip gelmiyor mü?

Ah zavallı, sakın kerâmat-ı evliyayı inkâr etme, o keramet bak sende de mevcut, fakat ne yazık farkında değilsin.

«Andolsun ki biz, Âdemoğullarını üstün bir izzet ve şerefe mazhar kılnuşızdır.»' diyen Allah Teâlâ değil mi? Cenâb-ı Hak cümlemizi kâmilin zümresinden eylesin. Âmin.

1   eMsrâ: 70

33. MESELE:

Allah Teâlâ hazretlerinin dilediğini yapmasıdır.

Cenâb-ı Hak dilediğini yapar, istediği gibi hükmeder-ve işine kimseyi karıştırmaz, herkes yaptığından mes'ul-dür. Nitekim Kur'an'da şöyle buyurulur :

«Allah ne dilerse mahveder ve vücuda getirir1.

Cenâb-ı Hak bir şey murad ettiği vakit o şey derhal olur. İnsan da işinin sonunu bilemez. Onun için kendi iradesine değil, Hakk'ın iradesine teslim olması gerekir ve bunun kadar tatlı ve güzel bir şey de yoktur. Sonra insan, bugünkü haline hiç te güvenemez. Gerek zengin, gerek fakir, gerek âlim, gerek câhil, gerek sofu, gerek kalender-meşrep hiçbirisi baki değil. Bugün bile göregeldiğimiz hallerdendir ki dünün zengini bugün pek fakir ve dünün fakiri de bugünün en zenginleri arasında. Diğerleri de buna göredir. Bugünün sofusunun yarın ne olacağını kim bilebilir. Bunlar hep bizim meçhulümüz, Hakkın malûmu olan şeylerdir.

Vaktiyle bir derviş varmış. Şeyhini Levh-i Mahfuz'da Cehennemlik olarak görmüş, fakat bir türlü şeyhine söyleyememiş. Nasılsa bir gün fırsat düşmüş, derviş bu gördüğünü şeyhine güzelce anlatmış. Bakınız ve dikkat ediniz, şeyh nasıl karşılık veriyor:

— Evlâdım o yazıyı ben tam kırk seneden beri görmekteyim. Benim vazifem Allah Teâlâ'ya kulluktur, Al-

«r-Rad : 39

54

EHL-!  SONNET  AKAİDİ

SEVADÛ'L - A'ZAM

55

lah'jn işine karışmak elbette kula yakışmaz demiş. O beni nereye korsa kor, ister Cennete ister Cehenneme. Yeter ki O benden razı ola!

Ertesi gün bir de bakarlar ki Levh-i Mahfuz'daki yazı değişmiş, ehl-i Cennet olarak yazılmış. Bu ders bize yeter zannederim.

Hz. Ömer (R.A.) şöyle duâ ederlermiş :

«Ya Rab, eğer benim ismimi şakiler divanında yazdıy-san o yazıyı, oradan saidler divanına  çevir ya Rab.»

Biz de böyle deyip Allah Teâlâ'nın fazl u keremini ve hakkımızda hayırlar ihsanını ve süeda defterine yazılmamızı dâima isteyelim.

34.  MESELE:

Peygamberlerin ve mü'minlerin akıllarıyla. küffârm akıllarının bir olmadığına inanmak ve bilmek lâzımdır.

Kâfirlerin şunu, bunu yapmaları akıllarının çokluğuna katiyyen delâlet etmez. Her kim, kâfirlerle mü'minlerin akılları müsavidir derse bid'at sahibidir.

Akıl beş derece üzerinedir:

1  — Akl-i garîzî,

2  — Akl-i tekellüfî,

3  — Akl-i ataî,

4  — Akl min ciheti'n-nübüvve,

5  — Akl min ciheti'ş-şeref.

Akl-i garîzî denilen akılda, bütün halk, cemî'-i küffar müsavidir. Umûmi bir akıl demektir. Herkes bu aklıyla Hâlik'ı bulur. Amma  bu   akıl   insanların  tekemmülüne kâfi değildir.

Akl-i tekellüfi dedikleri akıl, çok gayret gösterip, ulemâ ve hükemâ ile oturup, sohbetleriyle akimi, çalışması nisbetinde arttırır veya olgunlaştım-.

Üçüncü akıl ise Akl-i ataî dedikleri akıldır ki, küffâ-rın bu akılda hiçbir nasibi yoktur. Mü'minlerle nebiler bu akılda müsavidirler.

Nübüvvet cihetinden verilen akılda ise mü'minlerin nasibi yoktur. Yalnız bu akıl hâsseten peygamberlere verilen bir akıldır ki bu akıl ile halkın irşadına hizmet ederler.

Bir de şeref cihetinden bir akıl vardır ki o da yalnız bizim peygamberimiz (S.A.S.) efendimize verilen akıldır. Bu akılda halkın hiçbir nasibi yoktur ve Allah Teâlâ hazretleri Peygamberimize verdiğini ne insanlardan ve ne de meleklerden hiçbirisine vermemiştir.

«Hiç şüphesiz büyük bir ahlâk üzerindesin sen.»1 âyeti yetmez mi dersiniz.

Vehb b. Münebbih der ki: Ben, doksan bir kitap okudum ve hepsinde gördüğüm şu: Dünyanın evvelinden âhirine kadar bütün mahlûkatm aklı toplansa da Peygamberimizin akimin yanma konsa, onların akılları Peygamberimizin aklı yanında bütün çöllerde olan kumların yanındaki bir kuma benzer.

Cenâb-ı Hak, aklı bin parça edip 999'unu Peygamberimize, bir tanesini de halktan dilediğine verir.

Şimdi sen, ne söylersen söyle, kimi beğenirsen beğen. Amma, bu taksimi unutma. Seveceğini ona göre sev, kimin arkasına takilacaksan ona göre takıl da sonra pişman olma. Dinsizlerin haline bakma, onların bugün gökte uç-

1   el-Kalem: 4

56

EHL-i   SONNET  AKAİDİ

SEVADO'L-A'ZAM

57

tuklarma aldanma. Senin peygamberin gökte değil, göklerin üstünde bir gecede, Cennet ve Cehennemi de görerek, peygamberlerle de görüşerek, hem de Hak sübhanehû ve Teâlâ'yı da görerek hem gitti ve hem de geldi. Bu gavurlar buna nasıl muvaffak olabilirler.

Muhyiddîn Arabi'nin de 36 miracı olduğunu unutma. Böyle bahtiyarlar daha pek çok var, sen de bunlara katıl ve Hakka ulaş.

35.   MESELE:

Her mü'min bilmelidir ki Allah Teâlâ hazretleri mahlûkatım yaratmadan evvel de halik idi.

Cenâb-ı Hakk'ın hali hiçbir zaman değişmez, o dâima haliktır ve buna muhalefet ehl-i sünnetten çıkmaya kâfidir. Çünkü Allah Teâlâ'nın ulûhiyyeti ezelîdir, böyle olunca bütün sıfatlan da ezelîdir. Bunu inkâr inşam küfre kadar götürür. Maazallah. Zira Allah Teâlâ bütün eşyayı halke-dendir, Vahidü'l-kahhâr olan odur.

36.   MESELE:

Allah Teâlâ hazretleri zatıyla âlim ve kadirdir.

Halik-ı zülcelâlin halkı yaratması ezelî olmakla bera-> ber ilmi ve kudreti de ezelîdir. Hakikatta âlim ve kadir olan Allah Teâlâ hazretleridir. Bakınız, yarattığı varlıkların hiçbirisinde bir eksiklik ve bir kusur bulmak mümkün değildir. Güneşin doğuş ve batısındaki intizama hayran olmamak mümkün değil. Hele o ay'ın hergün bir şekil alıp 15'nci günde tam şeklini alması; sonraki 15 günde de tedrici bir surette uf alıp bir ayın tamam olması, kullara ne büyük faydalar sağlamaktadır.

İlmi olmayan ve kudreti olmayan hiç böyle bir icad yapabilir mi? İlimde esas olan kemâldir. Bir kemâl olmadan böyle bir vücut meydana gelebilir miydi? Sonra insanın hilkati hepsinden daha a'lâ ve bütün görülen şeyler hep bu insan için yaratılmıştır. Bunu iyi bil de kadr ü kıymetini anla ve seni yaratana teşekkürle emrinden dışarı çıkma.

37. MESELE:       ^

Her mü'miri bilmelidir ki insanlar dünyada beş nevidir:

1  — Müşrik denilen ve Allah'dan başka ilah tanıyan, iki ve üç Allah tanıyanlar.

2  — Münafık.

3  — Günahsız mutî,

4  — Günahkâr, tevbekâr.

5  — Günahkâr, fakat tevbesiz.

Müşrik ve münafık olarak dünyadan çıkan, Cehennemde ebedî olarak kalır. Onun için buna çok dikkat eyle. Allah birdir de ve ondan şaşma. O, bu, ne derse desin kulağına koyma. Meselâ der ki: Güneş birdir, lâkin o güneşte hem sıcaklık var hem de ışık var; işte bu üçe Allah derler diye sana bazı masallar söylerler amma, hiç hararet ve ışık Allah olur mu? Allah, her noksan sıfattan münezzeh ve müberrâ ve her kemâl sıfatıyla muttasıftır, kemâline de hiçbir zaman zeval arız olmaz.

Günahsız mü'minle, günahlarına daima tevbe ve istiğfar eden kimse, dünyadan ayrılırken ve çıkarken bunların yerleri de Cennettir ve orada ebedî kalırlar.

Şimdi beşinci olarak, büyük günahlarına tevbe etmeden ölenler. Bu da Allah Teâlâ'nın meşiyyetine kalmış-

58

EHL-i   SONNET  AKAİDİ

tır. İsterse fazl u keremiyle afvedip Cennete, isterse adliyle azab edip Ceheneme kor, sonra da şefâatcıların şefâatıy-la Cehennemden çıkarıp Cennete kor. Âyet-i kerîmeler ve hadis-i şerifler de böyledir.

Cehennemin bir kapısını Cenâb-ı Peygamberimiz Cibril aleyhisselâm'dan sormuşlar:

—  Burası kimler içindir? O da:

—  Senin ümmetinin günhkârları içindir, demiş. Bunun üzerine Cenâb-ı Peygamber çok ağladı ve evine girip tam yedi gün evinden çıkmadı. Ancak namaz için çıkardı ve kimse ile de görüşüp konuşmadı. Tâ ki Cenâb-ı Hak'tan şefaat gelinceye kadar. Cenâb-ı Hak buyurdu ki:

«Cehennemin yedi kapısı vardır. Bunlardan birisi senin ümetinden büyük günahlar işleyenler içindir, ki onlar dünyadan da tevbesiz olarak çıkmışlardır.»

Cenâb-ı Hak bunları günahları nisbetinde azab edip, sonra oradan çıkartıp fazlıyla ve Peygamberinin (S.A.S.) şefaâtıyla Cennetine koyacaktır.

Cenâb-ı Hak, cümlemizi o güzel Peygamberimizin şe-fâatma nail etsin. Âmin.

38. MESELE:

Yine mü'min bilmelidir ki Allah Teâlâ dilediğini işler ve buna kimse mani olamaz.

Onun dilemesi, onun hükmü ve adlidir ve bu hareketi onun zulmü sayılamaz. Çünkü mülk onundur, mülkünde tasarruf da ona aittir. Her kim, bu tasarrufundan naşi ona zulüm isnad ederse kâfir olur. Zira, bütün emir-

SEVADO'L-A'ZAM

59

ler, işler O'nun elindedir. Her istediğini istediği gibi yapar.

Bazan bize, hoş gelmeyen ve kerih gördüğümüz şeyler vardır ki bakarsınız sonra hayırlar doğar. Yine bazı hayır zannettiğimiz şeylerin altından da ne zararlar, felâketler doğar. Onun için bizim daima Haktan gelen herşeye razı olup, O'nun işine karışmamamız en güzel bir iştir.

39. MESELE:

îyi bilmelidir ki, mushaflar ve yazılan kitap hakiki bir Kur'ân'dır.

Biz onu okuruz, kitaplarımızda yazarız. Bu yazılan Kur'ân hakiki Kur'an'dır. Evet yazan biziz. Matbaalarımızda basılır, kâğıtlar da bizim yaptığımız kâğıtlardır. Bunlar, tabiî mahlûktur.

Fakat, o Cibril aleyhisselâm'm Peygamberimize getirip okuduğu Kur'ân ise mahlûk değil, Halik-ı Zü'l-Celâl'ın kelâm sıfatıdır. Tabi bu da ezelî ve ebedidir. Hafızların okuduğu ve bizim de dinlediğimiz Kur'ân, hakiki Kelâmul-lahtır. Bunda zerre kadar şek ve şüphe de yoktur. Ve bize bu Kur'an'ı okumakla da emretmiştir ki içindekileri öğrenelim ve ona göre de hareket edelim.

Allah Teâlâ Kur'an'ı, kullarım hak yolu, doğru yolu, selâmet yolu öğrenip ona göre hareket etsinler de Cennetime girsinler ve Cehennemden de korunsunlar diye göndermiştir.

Sonra, Kur'ân-ı Azimmüşşanı Cenâb-ı Hak Cibril aleyhisselâma harfsiz ve sessiz olarak bildirmiş. Cibril aleyhisselâm da sesli ve harfli olarak Peygamberimize intikal ettirmiştir.

60

EHL-i  SONNET AKAİDİ

Kur'ân-ı Kerim, Hak kelâmı olduğu için onu abdest-siz ele almak katiyyen caiz değildir. Yüzünden okumak için de abdestli olmak gerektir. Ezberden abdestsiz oku-nabilse de, âdab-ı İslâmiyyeye muhalif hareket etmiş olur.

Zaten müslümanm abdestsiz gezmesi de doğru değildir. Yalnız sabilere, küçük çocuklara okuturken onlara müsamaha etmek caiz demişler.

Kur'ân-ı Kerîm, hak kelâmı değildir diyen, kâfir olur. Şüphe de öyledir. Eğer, Kur'an-ı Kerîm beşer sözü olsaydı şimdiye kadar çoktan kaybolur ve içine binbir masallar karışırdı. Lehülhamd, Kur'ân-ı Kerîm gönderildiğinde ne ise, bugün de aynıdır. Ne bir harf fazla ve ne de bir harf eksiktir.

Bir kelimesine itiraz, bir hükmüne itiraz, insanın dinden çıkmasına ve küfre girmesine sebeb olur. Onun için son derece dikatli olmak lâzımdır ve bütün müslümanlann onu cân u gönülden okuyup, emir ve nehîylere muttali olup ve ona göre de hareket etmeleri en güzel bir yoldur. Hele çocuklarımıza mutlaka okutup, öğretmek, iman ve İslâm'ı bildirmek ve onları ibadet ve tâata alıştırmak başlıca vazifelerimizden olsa gerektir.

Cenâb-ı Hak cümlemizi dinine, kitabına sâdık, sevgili kullarından eylesin. Âmin.

40. MESELE:

Mü'mine lâyık olan, mecazî değil, muhakkak îman-ı hakikî üzre olmasıdır.

Çünkü kişi üç halin birisinden hâli değildir: Ya mü'-mindir, ya kâfirdir veya münafıktır. Eğer iman-ı hakîkî üzre olmazsa o zaman kâfir, hakîkî kâfir olur.

SEVADÛ'L - A'ZAM

61

Bir insan, haram helâl demedikçe ne kadar günah işlese kâfir olmaz, imanı sahihtir ve hakîkî mü'mindir. Her kim (böyle bir günahkârın îmanına) iman-ı mecazî derse mübtedi', yani Sahib-i bid'attır. Meselâ bir kâfir îman etmedikçe ne kadar hayır ve sâlih ameller işlese o mecazî kâfir değil, hakikî kâfirdir. Binâenaleyh, bir mü'min de ne kadar günahkâr olsa, onu hakîkî imandan çıkarmaz. Fakat şunu da unutmamalıdır ki, günahkâr kimselerin günahları her ne kadar onları iman-ı hakîkîden çıkarmazsa da; günahlar birike birike, toplana toplana, kalbini karartır da artık iman ile küfrü fark edemeyecek bir tehlikeye düşer.

Onun için günah, insanı kâfir yapmasa da küfre doğru sürükler olduğunu salan unutma ve mümkün oldukça günahlardan, arslandan kaçar gibi kaç ki Allah'ın sevgili kullarından olasın.

Münafık ise, kâfirden daha şerlidir. Hele bir de mason olursa vay haline. Bir türlü aklımız ermiyor ki bir müslü-man nasıl mason olur? Bu insan ya delidir ya mecnûn.

41. MESELE:

Mü'min, şunu da bilmelidir ki kendinin hasmı olur da; dünyâda iken helallaşmadan ve tevbe etmeden ölürse hasenatlarından alınıp hasımlarına verilecek, husûmeti nisbetinde.

Bu, Cenâb-ı Hakk'tan bir zulüm sayılmaz. Çünkü o gün verilecek ne para ve ne de mal var. Hasenatından başka birşey yok ki verilsin. Binâenaleyh, Cenâb-ı Hakk ta onun hasenatından alıp o mazluma veriyor. Bazan insanın hiçbir hasenatı kalmadığı gibi, bazan da o zavallı kim-

62

EHL-I   SONNET  AKAİDİ

senin günahlarından alınıp o haksızlığı irtikâb eden hasmın defterine geçirilir. O zaman, o zavallının hasenatından bir şeysi kalmadığı gibi bir de üstelik günahları yüklenince bu sefer yeri Cehennemden başka bir yer değildir, evvelce Cenneti beklerken...

Bakınız, haksızlık ne kadar fena. Dağlar gibi sevaplar bir anda mahvolmaktadır. Halbuki bu gibi haksızlıkların bir çok sebebi vardır: Bir kimse kardeşinin aleyhinde ka-tiyyen konuşmamalı. Buna gıybet diyorlar ki âhirette bütün sevapları ellerinden gider, bir de o gıybet ettikleri kimselerin günahlarının yüklenmesi ne demek bilmem?

Geçen, Kûtü'l-kulûb adlı eserde şöyle bir şey gördüm, çok dikkate değer:

Bir gün, —malum olan bir Haccac-ı Zalim var ya— onun aleyhinde birisi konuşmuş. Orada Hazreti Ömer'in oğlu da varmış. Demişki:

—  Haccac burada olsa, bu sözleri söyleyebilir misiniz? Adam:

—  Ne mümkün demiş. O zaman Hz. Ömer'in oğlu o adama:

—  Resûlullah zamanında   böyle yapanlara   münafık derlerdi demiş.

Bugün ise, bilâpervâ herkes ağzına geleni söylemektedir ve hiç de korkuları falan yok. Cebinde bir sürü fetva var: Efendim, bunların aleyhinde konuşmak caiz. Affedersiniz sizin aleyhinizde konuşmak da caiz mi? Hayır, neden? Çünkü ben iyiyim, iyi kimseyim. Bu sözün de sana hem yeter hem artar. Çünkü Allah Teâlâ senin basiretini bağlamış. «... Bunun için kendinizi (beğenip) temize çıkarmayın.»1 mealindeki âyetten haberin bile yok. Buna inanmayan, ehl-i sünetin haricinde kalır. Mirastaki haksızlık-

1   en-Necm: 32

SEVADÜ'L - A'ZAM

63

lar da buna dâhildir, şeriat ahkâmına göre taksim lâzımdır. Müftîlere müracaat gerektir.

42. MESELE:

Allah Teâlâ'dan tevfîk yapılan işle beraberdir.

Cenâb-ı Hakk'm tevfîki olmadan hiçbir fiil husule gelemez. İş evvelâ, tevfik sonra; bu olamaz. Veyahut tevfik evvelden, sonra iş husule gelsin; bu da olamaz. Bu ikisi de ehl-i sünetin haricindedir.

Ehl-i sünnet der ki: Tevfik-i İlâhi ile, yapılan fiil müsavidir. Burada iki incelik vardır:

Birisi: Kul, bu işi ben yaptım diye kendine mal eder ki bu da doğrudan doğruya kaderiyye mezhebinin görüşüdür. Kaderiyye diyor ki: Hayır ve şer, hepsi bendendir, Allah bu işlere karışmaz.

Bir de cebriyye mezhebi vardır ki o da: ne olursa hepsi Allah'tandır der.

Kaderiyye kendisini ma'bud yapar. Cebriyye de kulluğu Allah'a izafe eder ki ikisi de bâtıldır. Hak, ehl-i sünnetin dediği gibidir.

Bir insanın garaz ve maksadı, muradı, Allah'a tâat ve rızâsını kazanmaksa o fiilin meydana gelmesi için Cenâb-ı Hakk tevfîkmı ihsan eder; o iş de meydana gelir, Hak da razı olur.

Eğer, Hakk'm razı olmadığı bir iş, bir fiil ise; yine Cenâb-ı Hakk'm tevfîki ile o fiil meydana gelir. Amma Hak Sâbhânehu'nun rızâsı olmadığı halde. Şu kadar ki rezîl, rüsvâ olur ve yardımsız kalır.

Kaderiyye mezhebine mensûb olanlar; her işi ben yaparım der de halbuki ağzmı yummadan bir «mim» harfini

 

64

EHL-I  SONNET  AKAİDİ

bile söyleyemez. «B» demek için de yine dudakları yapıştırmak lâzımdır. Halbuki buna da muvaffak olamaz. Ner-de kaldı her işi kendi yapabilmesi.

Cebriye mezhebine mensûb olanlar da: Her iş Allah'tandır diyerek kâfirleri bile ma'zûr görür. Bunlar ise hem J bid'at hem de küfre kadar gider.

Bid'at, ma'lûm olsun ki onu işleyenin hiçbir ameli ka-bul olmaz. Ne farzı, ne nafilesi ve ne de haccı. Tâ ki bid'at-leri terk edinceye kadar.

Cenâb-ı Hakk, cümlemizi ehl-i sünnet yolundan ayırmasın. Âmin.

43.   MESELE:

Yine her mü'minin bilmesi gerekir ki: îman, dil ile ikrar, kalb ile tasdikle olur.

Konuşmayanlarla ölüm tehlikesinde sükût edenler müstesna. VelâMn kalbte tasdik lâzımdır.

İman, Allah Teâlâ'nm birliğini lisan ile ikrar ve kalb ile tasdiktir. Kalbindeki imam lisânen izhâr etmekle olur. Çünkü Allah Teâlâ birdir, eşi, dengi, benzeri misli yoktur. Hem işitir ve hem de görür. Bu da imanın tâ başıdır. Her, kim diliyle söyler, «la ilahe illallah» der, kalbiyle tasdik; etmezse ona münafık derler ki kâfirlerden daha beterdir. Kalbiyle Allah'ı bilir de lisanıyla söylemezse ona kâfir de- ¦ nir. (Vallahu a'lem).

Binâenaleyh,   imân lisanla   ikrar, kalb ile   tasdiktir.

44.   MESELE:

Allah Teâlâ'yı kalbiyle bilip lisanla bilmezse yani söylemezse buna kâfir derler.

SEVÂDÜ'L - A'ZAM

65

Lisanıyla ikrar edip kalbiyle bilmezse buna da münafık derler.       ~~~~

Yukarıda arzolunduğu gibi iman, dil ile ikrar, kalb ile tasdikten ibarettir vesselam.

45.   MESELE:

Mü'mine bilmek lâzımdır ki, Allah Teâlâ hiçbir şeye benzemez.

Zira ne yerde ve ne de gökte benzeri yoktur. Hem işitir, hem görür hem de bilir. Bütün görüp, görmediğimiz eşya mahlûktur. Şübhesiz bu mahlûkâtı yaratan bir Hâlık gerektir. Şübtiesiz" Hâlık, mahlûka benzemez. Nasıl ki bir insan bir şey yapar da o yaptığı kendisine benzemez. İşte Halik da böyledir. Allah'ı bilmek için Sûre-i İhlâs kâfîdir vesselam.

46.   MESELE:

Allah Teâlâ mekândan münezzeh olduğu gibi, gidip - gelmekten ve mahlûkun sıfatlarma benzemekten de münezzehtir.

îman, Allah Teâlâ'yı bilmektir. Keyfiyyetiyle iştigâl caiz değildir. Allah Teâlâ birdir. Allah nasıldır diye düşünme. Allah Teâlâ Rezzâk'dır. Rızkı, kullarına nasıl dağıttığını düşünme. Allah Teâlâ mekâna muhtaç değildir, mekân yok iken de Allah vardı. Arş, Allah Teâlâ'nm kudretiyle kâimdir. Arş yok iken de Allah vardı. Allah, gidip-geimek-ten de münezzehtir. Allah Teâlâ'yı mahlûkun ef'âline benzetmek küfürdür. Âyât-i müteşâbihâtla hiç meşgul olma. Onları tefsire kalkma. Onu Allah Teâlâ'ya bırak, selâmete eriş. Vesselam.

F. 5

66

EHL-İ   SÜNNET  AKAİDİ

47. MESELE:

Kesb, kazanç farzdır.

Kazancı terke ruhsat varsa da kazancı inkâr da bid'-attır. Kazancı inkâr edenlere Kerâmî derler.

Rızkı, kesb'ten (kazançtan) görmek küfre sebeb olur, kendisine de müşrik denir.

Kazanç, yakîn ve tevekküle bağlanmalıdır. Kesb, ya-kîn ile olmazsa küfre götürür. Zira Cenâb-ı Hakk: «Ben sizi halk ettim sonra da sizleri merzûk eyledim» buyurmuştur.

İyi bil ki, kazanç rızkı hiçbir zaman artırmaz. Kazancı terkedenin de rızkı azalmaz. Sonra Allah Teâlâ, günahkârların rızıklarım eksiltmez. İyilerin de rızıklarını artırmaz. Çünkü Allah Teâlâ, rızkı da vaktinde takdir etmiştir.

Her kim, çalışmayı, namaz, oruç, gibi nefsine farz bilmezse bid'at sahibidir. Kesbin efdali, bazılarına göre cibad, bazılarına göre zirâat, san'at ve ticâret gibi kısımlara ayırmışlardır. Dağlardan taş taşımak bile kesbin efdalidir diyenler olmuştur.

Helâlden kazanmak herkese farzdır. Çalışmayanı ne Allah sever ne de Resulü, ne de kullar. Çalışanları herkes sevdiği gibi, onlara maddî ve manevî yardımlar da olunur. Çalışmak bizden tevfîk de Allah'tandır.

Rızk, insanın boğazından geçen nesnedir. Toplanıp biriktirilen paralar rızka dâhil değildir.

Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem Hazretleri dilenen bir adama bir balta ve bir de ip verip dağdan odun kesip getirmesini tavsiye etmişti. Adam da az zamanda zengin bile olmuştu.

SEVÂDÜ'L - A'ZAM

67

Fakat, para kazanacağım diye bugünkü insanların yaptıkları gibi haram şeyleri satmak, yalan söylemek, yemin etmek, fahiş fiyatla satmak, çürük ve bozuk mal satmak, adam kandırmak, kumardan kazanmak, aldığını vermemek, zorla alıp satmak, çok erken gidip gece yarılarına kadar çarşı - pazarda kalmak, hırsa kapılmak. Vakti gelmeden meyveleri, mahsûlleri tarladan götürü almak ve bunu satmak ve daha buna benzer meşru olmayan şeyleri alıp satmak ta caiz değildir.

Bir de namazları ve camileri ihmâl etmemek lâzımdır. Çünkü yemeklerin tayyib olmasını Cenâb-ı Hakk emreder. Helâl olması ayrı, fakat tayyib olması son derece makbuldür.

48. MESELE:

Mü'mine lâyık olan, şunu da bilmesi gerektir ki, îman ayrı, amel ayrıdır.

Ma'lûmdur ki her tâat îman değildir. Küfür ma'siy-yetir velâkin her ma'siyyet küfür değildir. Bütün enbiyânın îmanları birdir, fakat şeriatları muhteliftir. İman ve amel ayrıdır. İman, kalbin tasdiki, dilin de ikrarıdır. Amel ise azalarımızla yapılan amellerdir. Çünkü, birinin imanı çok, diğerinin de imânı az olsun, bu caiz değildir. Görmez misin îman daimîdir. Ameller - namaz, oruç, hac gibi - bunlar vakitlere ayrılmış. Şâir zamanda amel yoktur. Meselâ namaz vakitleri beş vakittir. Yarımşar saattan iki buçuk saat eder. İsterse beş saat olsun. Halbuki iman daimîdir, gece ve gündüz sahibinden hiç ayrılmaz.

Peki amel olmadığı zaman îmanın hali ne olacak? İman, amelden evveldir. Amel bilâhare gelmektedir. Bilfarz, hayızlı bir kadın îman eder, belki bir hafta kadar da na-

68

EHL-İ   SÜNNET  AKAİDİ

maz kılamaz, oruç tutamaz. Şimdi bunun îmanı noksan olması lâzım gelir. Hâlbuki öyle bir şey de caiz olamaz. İman imandır, hem de tam. Cennette de mü'minlere îmanlarından nâşi bir amel de teklif edilmemiştir.

İmam Şafiî Hazretleriyle, muhaddisîn hazerâtı ve daha bir çok büyükler de: İman, dil ile ikrar kalb ile tasdik ve amel bi'l erkân derler. Yani îman sahibi olan kimse, kalbiyle tasdîk, diliyle ikrardan sonra îmanın icâbı islâmî esasları da yapması lâzımdır. İman ancak bu zaman îman olur derler ki insanın buna da bir diyeceği kalmıyor.

İmanla İslâm birbirinden ayrılmaz. Evet ikisi de ayrıdır. Lâkin ikisi birleşince tadına doyum olmaz.

İmam A'zam da birleşmesin demez. İmanın kemâli ancak bu zaman belli olur. İmanın zaafı ve kuvveti kemâline masruftur. Kemâlde olmayan îman, hiç kuvetli bir iman olamaz zannederim. Bizim de çektiklerimiz hep bu iman zayıflığından değil mi?

Onun için, her müslümanm imanım kuvvetlendirmesi için ibâdetlerine dikkat ve devamla beraber, günahlardan da son derece korkup kaçması gerekir. Çünkü «Hikmetin başı Allah korkusudur». Bunu unutma ve Allah'ı hatırından hiçbir an çıkarma muhterem kardeşim.

49. MESELE:

İyilerin, muhsinlerin îmanı ile kötülerin, mu-sîlerin îmanı birdir.

Meleklerin îmanı ile bütün peygamberlerin îmanı, müsavidir. Her kim, kötülerin îmanı iyilerin îmanından noksandır derse yalan söylemiş olur, sahib-i bid'attır. Zira meleklerin inançlarıyla bizim inancımız arasmda kat'iy-

SEVADÛ'L - A'ZAM

69

yen fark yoktur. Bizim inandığımız Allah'a onlar da inanmışlardır. Onların inandıklarına aynen bizde inanmış bulunuyoruz. Fark olursa zaten îman sahih olmaz.

Meleklerin bizim üzerimize üstünlükleri amelleri ve fiilleridir. Günah işlemez ve emrolunduklarım aynen yaparlar. Bu cihetten üstündürler. Yoksa îman cihetinden değil. Çünkü îmân birdir. Onlar da biz de o îmana inanmışız, o Allah'a inandık. Cibril Aleyhisselâm'ın inandığı bir Allah'a sen de inanmazsan bu, küfrü mucibdir. Eğer sen de aynı îmanı taşıyorsan fark nerede. Bir insan, «Lâ ilahe illallah Muhammedü'r-resûlullah» der de; melek de aynı şekilde dediği zaman îmanda hiçbir fark olur mu?

Her kim, Allah'a ve O'nun emirlerine ve Muhammed sallallahu aleyhi ve sellem'e gönderilen kitab-ı ilâhiyyeye inanırsa, o hakka mü'mindir. Eğer çeşitli günahları ve ke-bâir denilen büyük günahları dahi işlemiş olsa. Onun îmanı, meleklerin îmanı, peygamberlerin îmanı müsavidir. Bundan başkasını iddia edene mübtedî' derler.

50. MESELE:

öldükten sonra dirilmeğe inanmak ve ikrar etmektir.

Buna «el ba'sü ba'de'1-mevt» derler. Her kim inanmazsa kâfir olur ve bunlara Dehrî derler. Çünkü bu ba's haktır. Âyet-i kerîmede sarahat vardır:

Allah Teâlâ buyurdu :

«Sizi (aslınızı) ondan (topraktan) yarattık. Sizi (ölümü-

70

EHL-İ   SÜNNET  AKAİDİ

nüzden sonra) yine ona döndüreceğiz. (Ba's zamanında da) sizi bir kere daha ondan çıkaracağız.»1

Bunu inkâr, Kur'an'ı inkârdır. Bu da küfrü mucibdir. Mü'mine yakışan kıyameti ikrar etmesidir. Kıyameti inkâr, o da küfrü mucibdir. Binâenaleyh, kıyamet haktır. Ona hazırlanmak da mü'mine vâcibdir.

Âyet-i kerîmede: «(Birinci Sûr'a üfürülmüş (üfürüle-cek)»2 buyurulmuştur., Diğer bir âyete de «Azıklanan»3 buyrulmuştur.

Yine Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur :

SEVADO'L-A'ZAM

71

«İşte o günde kişi kardeşinden kaçar.

Bir başka âyette de şöyle buyurulur:

«Âlemlerin Rabi (olan Allah'ın hükmü) için insanların (kabirlerinden) kalkacağı günde».5

Allah Teâlâ buyurdu :

«Melekler de, ruh da oraya bir günde yükselip çıkar ki mesafesi (dünya seneleriyle) elli bin yıldır»6.

Bunların hangisini inkâr edebilirsin? Halbuki   Kur'-an-ı Azîmüşşan'ın hemen her âyetinin altında kıyametten

1    Taha : 55

2    ez-Zümer: 68

3    Abese: 34

4    el-Me'âric:  4

5    el-Bakara: 197

6    el-Mutaffifîn: 6

haber vardır. Bunları inkâra yeltenmek delilikten başka birşey değildir.

İnsan, yaradılışını biraz düşününce, hiçbir şey yok iken insanı ve kâinatı yaratan, kudret ve kuwet-i kâmile sahibi için ikinci bir hilkat hiç güç olur mu?

O kâfirler ki öldükten sonraki dirilmeğe inanmayanlar, çürük ölü kemiklerini Resûlullah'm huzurunda ellerinde ufalayıp; bunlar mı dirilecek diye itirazlarında: Hz. Allah celle şanühu Peygamberimize:

 %

«(Habîbim) de ki: onları ilk defa yaratan diriltecek. O, her yaratmayı hakıyla bilendir»1

Âyet-i celîlesini indirerek onların sorgularını cevaplandırmıştır.

Allah celle ve alâ, kapalı gönülleri nuru ile diriltsin de Hakk'a inanıp îman nasib eylesin. Âmin. Bu inançta olmayan kimse, kat'iyyen îman sahibi olamaz, haccı da ibâdetleri de hatta nikâhı da sahih olmaz.

İmanın şartından birisi de «Ölümden sonra dirilmek» inancı değil midir? Mü'minin aklıyla kâfirin aklı burada belli olur vesselam.

Öldükten sonra dirilmeğe inanmak imanın altı şartından birisidir. Allah Teâlâ buyurdu:

Yasin : 79

72                                 EHL-I  SONNET AKAİDİ

«Hakikat, ölüleri biz diriltiriz. Önden gönderdikleri şeyleri ve (bıraktıkları] eserleri de biz yazarız.1

İlk hilkati yapan kudret sahibi, sonra onu bir daha yapamaz mı?

51. MESELE:                                                                                          f

Vitir namazının bir selâmla üç rek'at oldu-    | ğunu bilmektir.                                                     I

Vitir namazının üç rekât ve bir selâmla olduğunu bilmek haktır. Böyle bilmeyip de tek rekât kılmak caiz değildir. Hâdîs-i şeriflerde geçen tek rekât üçe işarettir. Böyle tek rekât kılan kimsenin arkasında namaz kılmak da caiz değildir demişler.

Vitir namazı birer rekâttır; Allah da birdir diyen küfre gider. Çünkü Allah birdir ama, biğayri hisâb velâ aded (hesap ve aded yoktur). Onun için bu teşbih çok hatalıdır. Çünkü Allah Teâlâ'ya misâl gösterilemez.

Cenâb-ı Peygamber Efendimiz: Allah Teâlâ, muhakkak sizlere bir namaz verdi ki bu namaz size dünyâ ve dünya içindekilerden hayırlıdır. Ashab-ı kiram sordu:

—  Ya Resûlullah,   bu hangi namazdır?   Buyurdular ki:

—  Vitir namazıdır. Vakti de yatsı namazından sonra tâ sabaha kadar; fecrin doğuşuna kadar devam eder.

Diğer bir rivayette:

—  Muhakkak Allah Teâlâ, sizin namazınıza üç rekât fazla olarak ilâve eyledi. Bu, vitir namazıdır. Vakti de yatsı namazından sonra tulû-i fecr arasıdır.

SEVAOO'L - A'ZAM

73

Yasîn: 12

Kendine güvenemeyen, yatsının arkasından kılar. Gece kalkacağma güvenen kimse gece kalkıp, teheccüd namazıyla beraber kılar. Bu namazın selâmı üçüncü rekâttan sonradır.

Ebû Bekri's-Sıddîk (R.A.) diyor ki:

—'¦ «Resûlullah (S.A.S.) vitir namazını üç rek'ât kıldı ve son rek'atta selâm verdi. Sonra üç kere de: «Sübhane'l-melikil-kuddûsi sübbûhun kuddûsün» dediler.

Mes'ud (R.A.)'in oğlu da şöyle dediler:

—  Sallallahu aleyhi vessellem Hazretleri vitir namazını üç rekât   kılar ve bir selâm verirdi.   Birinci   rek'ât-ta: A'lâ sûresini Fâtiha-i şerife ile okur. İkinci rek'atta Fâ-tiha'dan sonra, Kâfirûn sûresini, üçüncü rek'atta ise Fâ-tiha'dan sonra İhlas sûresini okurdu.

îbn-i Abbas der ki:

—  «Ben, halam Meymûne'de yatmış (Peygamberimizin hanımı Meymune, İbn-i Abbas'm teyzesi olduğundan onlarda misafir olarak kalmış) ve uyumuştum. Gece bir müddet geçtikten sonra,   Resûlullah Efendimiz   kalktılar, vitir namazını üç rekât olarak kıldılar ve selâmı üçüncü rek'attan sonra yaptılar.»

Vitir namazı emrolunmazdan evvel, vitri bir rek'at, üç rek'at, beş rek'at, 7, 9, 11, 13 rek'at kılmışlar. Sonra vitir namazı nazil oldu. Yani Cibril Aleyhisselâm geldi vitri haber verdi. Ondan sonra da Sallallahu aleyhi ve sellem bir selâm ve üç rek'atla iktifa buyurdular.

Bu hususta pek çok ehâdis-i şerife vardır. Bunlardan bazılarını yazmayı münâsip gördüm. Bu hadisleri rivayet edenler arasında Ashabın ileri gelenleri ve Cennetle teb-şîr olunmuş zevat-ı kiram vardır: Ebu Bekr, Ömer, Osman, Talha, Zübeyr, Sa'd, Said, Abdurrahman b. Avf, Ebu

74

EHL-i   SONNET  AKAİDİ

SEVADÜ'L - A'ZAM

75

Ubeyde b. el-Cerrah gibi Aşere-i mübeşşere ve diğer ileri gelen kimselerden Abdullah b. Abbas, İbn-i Mesud, Hasan, Hüseyin, Muaz b. el-Yemânî, Selman el-Farisî, Bilâl-i Habeşi, Ebû Eyub el-Ensari, Ebu Ümâme el-Bâhili, Âişe, Hafsa, Meymûne, Fatımatü'z-Zehrâ ve daha bir çok sahâbî radıyallahu anhüm diyorlar ki:

—  Biz, hakka mü'miniz: İman, ziyâde ve noksan olmaz, İmamın abdesti bozulunca veya namazdaki ifsadı, yanlış okuması cemâatin da   namazmı bozar.   Ayaklara —mest varken— mesh edilir, namazdaki kamet çift yapılır; (yani şehadetler ve hayye ale's-salatlar). İmamın arkasından okunmaz. Vitir namazı, bir selâmla üç rek'attır. Biz Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem Hazretlerini böyle bulduk, yani böyle yaparlardı.

Yine Ashâb-ı Resûlullah'tan, Bedir Muhârebeai'n-de bulunan yetmiş sahâbî hepsi Resûlullah'tan rivayet ettiler ki:

—  «Lâ ilahe illallah diyenden, dillerinizi  koruyunuz. Mü'minleri tekfir etmeyin günahlarından nâşî   Hayır ve şer, Allah'ın takdiriyledir. İnsanlarla, (lâ ilahe illallah) deyinceye kadar muharebe ile emrolundum. Ne zaman (Lâ ilahe illa'llah Muhammedürrasûlullah) derlerse   benden kanlarını ve mallarını korurlar.

İman, kalb ile tasdik, dil ile ikrar ve şeriatla da ameldir. Ehl-i Kıble'nin namazını, yani cenaze namazını kılıma. İmanınızda şekketmeyiniz. Yani, inşâallah gibi ifâdeler kullanmayınız. Her iyi ve fâcirin arkasında namaz kılınız. Ehl-i Kıble'den kimsenin üzerine silahla yürümeyiniz.»

Yine Efendimizin mübarek hadîslerinde şöyle buyu-ruluyor: —Ki hadisleri tabiînden ve sulehâdan adetleri kabarık bir hayli zevat rivayet etmektedirler. Bunlardan

birkaç tanesinin adlarını yazayım: Muhammed b.Ka'b el-Kurtubî, Ata b. Ebi Rabâh, Rabi b. Heysem, Vehb b. Mü-nebbih, Mâlik b. Dinar, Ka'bü'l-ahbâr, Ebu Hanife, Ebu Yûsuf, Muhamed b. Hasan (bunların rivayetinde yalnız bir fazlalık görülmektedir ki o da: «az ve durgun sudan abdest almayınız» ifadesidir ve yine Ashab-ı Nebî (S.A.S.) den Hulefâ-i Râşidin, bazı ulemâ-i salihin, Horasan, Irak, Mâverâünnehir hepsi aynı kanâattadırlar. Bunlar dörtyüz kadar kimselerdir ki Zünnun el-Mısrî, Şakîk el-Belhî, Bâ-yezid-i Bistâmî, Hâtemü'1-Esam ve isimlerini daha yazmadığım bir çok zevat aynı fikir ve kanâat üzre olup bunlarda da bir ziyâde vardır ki o da (tekbîr aralarında el kaldırılmaz ve yalnız iftitâh tekbirinde kaldırılır) derler.

Bu hususta tam 105 hadîs zikrederler. Bunlara muhalefet bid'atı îcabeder. Mevlâ cümlemizi Hakk yolundan ayırmaya.

Halbuki Şafiî Hazretleri'nin ashabı, bu fikir ve görüşlere tamamıyla değil, fakat, kısmen muhaliftirler. Meselâ: Vitir namazını iki kılıp selâm verirler, sonra bir rek'at kılarlar.

Ve bir de iman, artar ve eksilir derler. Acaba Musa Aleyhisselâm'm imamyla Muhammed sallallahu aleyhi vesselem'in îmanı nasıldır? İkinci fasılda beyan olunur.

52.  MESELE:

İmaram namazının bozulmasıyla cemaatın da namazı bozulur. Böyle bilmek gerektir.

Bu hususta çok teşdîd edip, buna inanmayanların arkasında namaz kılmak caiz değildir demişler.

Buna dâir yani imamın hatasının cemaata zarar ver-

76

EHL-i   SONNET  AKAİDİ

meyeceği hususundaki hadisler ya nesholunmuştur veya te'vili vardır. îmamın namazı bozulunca, cemâatin namazı bozulmasın hiç olur mu? Aradan irtibat kesilince cemâat kelimesinin mânası kalmaz. Meselâ, imam ya dinsiz veya kadın olursa da mı cemâatin namazı sahîh olacak?

53.   MESELE:

Az ve durgun sulardan abdest caiz olmaz.

Bunun için ölçü de: Biriken suyun bir tarafından oynatıldığı zaman bu dalga, diğer tarafa gitmezse, bu suyla abdest caizdir. Fakat bir tarafından oynatıldığı zaman diğer ucu da dalgalanırsa bu su ile abdest caiz olmaz.

Eğer su akıyorsa, az da olsa, abdest caizdir. (Necaset eseri görülmedikçe). Buna dikkat etmeyip böyle durgun ve az sulardan abdest alanların arkasında namaz kılmak caiz değildir. Zira abdestsiz sayılır.

54.  MESELE:

Mest üzerine meshetmek.

Mukim için bir gün bir gece, misafir için üç gün üç gece caizdir. Zaruret ve tehlike zamanlarında müddetler kalkar, tehlike kalkıncaya kadar meshedilir.

Mest üzere meshi caiz görmeyenlere Râfizî derler

55.   MESELE:

îmanın ziyâde ve noksan olamayacağını bilmek gerektir.

Ziyâde veya noksanlık fiillerde olur. îmanda ziyâde veya noksan tasavvur olunamaz. Zira, eksik veya ziyâde

SEVADÜL-A'ZAM

77

mahlûkta caizdir. Eğer caiz görüyorsa îmanın mahlûk olması gerekir ki büyük tehlikedir.

Kur'an-ı Kerim'deki «ziyâde» lafzını müfessirler ya-kîn ile tefsir etmişlerdir. Bir de o, ilk devirde olan bir hâdisedir. Çünkü, Kur'an âyetleri nazil oldukça birer birer, hepsine ayrı ayrı inanılmaktaydı. Onun için herkesin îmânı da artmaktaydı. Fakat, elhamdülillah şimdi Kur'an'dan nazil olacak birşey kalmadı. Kur'an tamam oldu. Bundan sonra, îmanda artacak birşey kalmadığına göre rnü'minin yakîni artar ve yakîni arttıkça da îman, kesb-i kuvvet , eder.

'          İmanm airtmasım bekasıyla da tefsir edenler olmuş-

jtur. Hanefi ulemâsından hiç kimse, îman artar veya eksilir 1 dememişlerdir.

Kur'an mahlûk değildir ki bazan artsın ve bazan da eksilsin. îman da öyle değil mi?

Binâenaleyh, Kur'an'daki âyetleri kendi re'yi ile tefsir edenler helâka giderler. Her yuvarlağı ceviz sanmak çok abestir. Zerre miktarı imanı olanın Cehennemden çıkacağına dair vârid olan haberlere karşı demişler ki iman «lâ ilahe illallah» dan ibarettir. Bu, değişmez bir kanundur.

Baksanıza, «la ilahe illallah kelimesi terazinin bir gözüne, yerler ve gökler de diğer gözüne konsa kelime-i tevhîd ağır gelir» buyurulmuştur.

Yine, Cehennemden Peygamberlerimizin şefaâtıyla, (lâ ilahe illallah) diyen herkes çıkacaktır.

Eğer, imanda amel şart olsa amelsizlerin Cehennemde ebedî kalmaları lâzım gelir. Bugün •—dün de öyledir— amelleri tam olan kaç müslüman bulmak mümkündür?

78

EHL-1   SONNET  AKAİDİ

İmanda, inşâallah demek caiz değildir. İnşaallah diyenlerin kasdı başkadır. Son nefesteki hal meçhuldür. Buna binâen demiş olmaları muhtemeldir.

İman, ziyâde veya noksan olur demek de caiz değildir. Eğer îman mahlûktur derse küfürdür.

Ebû Hüreyre (R.A.)'den vâkî rivayette, şöyle buyurul* maktadır:

—  «Bir takım insanlar gelip Resûlullah Efendimiz'-den îmanın ziyâde veya noksan olup - olmayacağını sordular da; Resûl-i Ekrem Hazretleri de: Ziyâde veya noksan küfürdür. İman, ziyâde veya noksan olmaz buyurdular».

Ömer b. Abdül'aziz hutbesinde :

—  «Eğer, îman ziyâde veya noksan olsaydı Cenâb-ı Peygamber    mi'râc gecesinde    ümmetine emrolunan elli vaktin beş vakte tahfifini istemezdi. Altı ay orucu bir ay olsun demezdi.»

Binâenaleyh, iman artmaz ve eksilmez. 58. MESELE:

Vücûttan çıkan kan, irin ve benzerlerinin ab-desti bozduğunu bilmektir.

Böyle bir durum karşısında abdesti tazelemek lâzımdır. Herne ki insanın içinden dışarı çıkar; o şey abdesti bozar. Nasıl ki dışarıdan içeriye giren her şeyin orucu bozduğu gibi. (Ancak, unutarak olursa o ma'füvvdür).

Her kim hacamat olur veya bedeninden kan, irin ve buna benzer şeyler çıkınca da abdest bozulur. Abdestini tâzelemeyenin arkasında namaz sahih olmaz, caiz değildir. Çünkü abdestsizdir. Dikkate şayandır.

SEVADÜ'L - A'ZAM

79

III

Kanın, abdesti bozmadığına dâir rivayetler, hârb sırasında zarurete mebnidir. (Vallahu a'lem.)

57.   MESELE:

îblis la'netullah. Allah'a ibâdet ettiği zaman Allah'ın ve meleklerin indinde mü'min idi.

Ebu Bekr ve Ömer (R.A.) de putlara taptkıları zaman Allah'ın ve meleklerin indinde kâfir idiler.

İblis, secdeden imtina ettiği zaman kâfir oldu. Ebu Bekr ve Ömer (R.A.) de iman ettikten sonra müslüman oldular.

Sa'îdlerin şaki olduğu ve şakilerin sa'id oldukları her zaman görülen hâdiselerdendir. Cenab-ı Hakk dilediğini işler.

Meşhur olan şu hadîs-i şerife iyi dikkat ediniz : «İnsanoğlu, kâfir aileden doğar, kâfir yaşar, mü'min olarak ölür.»

Tabiî, bunun aksi de olacak; mü'min doğar, mü'min yaşar. Maazallah kâfir olarak da ölür.

Masonların ve bunlara benzer cemiyetlere girenlerin hali ne olur?

58.   MESELE:

Hiçbir sevgi ve muhabbetullah Allah Teâlâ'-nın emirlerini iskât edemez.

Muhabbetullah iddia eden kimsede şu dört şeyin bulunması şarttır :

1  — Hakk'ın hiçbir emrinde kusur etmemesi.

2  — Hakk'm hiçbir nehyinde kusur etmemesi,

80

EHL-I SONNET AKAİDİ

SEVADO'L-A'ZAM

81

3  — Hakk'ın bütün hükümlerine razı olması.

4  — Hakk'ın bütün malûkuna karşı şefkatli ve merhametli olması.

«Her kimde muhabbetullah hâsıl olursa artık ona namazın terki zarar vermediği gibi; meâsî de zarar vermez» demek bâtıl sözdür, merdûddur.»

«Güneş doğunca yıldızlar gâib olur, muhabbetullah gönülde doğunca artık ibâdetin terki zarar vermez ve günahlar da zarar vermez» demek bâtıl mezheplerin ve dinsizlerin müslümanlan kandırmak için kullandıkları boş ve yaramaz sözlerdir. Hiçbir müslüman, bu gibi boş sözlere inanmaz. Zira önümüzde peygamberler ve velîler vardır ki bunların hiçbirisi namazını bırakmadığı gibi günahlardan da son derece korkarlardı.

İbrahim Aleyhisselâm'ın hâli, Mûsâ ve İsâ gibi peygamberlerle bir de Eyyûb Aleyhisselâm o kadar ibtilâ içinde iken bile, ne ibâdeti terkettiler ne de bir ma'siyyet irti-kâb ettiler.

Hele, Peygamberimiz'den daha çok Allah'ı seven kim olabilir? Arş ve kürsüsünü gezdirmiş, mi'râc yaptırıp onunla görüşüp konuşmuş. Onun hâtırası için ayı ikiye bölüp, birleştirmiş, mü'bârek parmakları arasından sular akıtmış, taşlar ve ağaçlar ona selâm vermiş, hayvanlar, huzurunda konuşup kelime-i şehâdeti söylemiş. Sabrı sayesinde bütün düşmanlarını suaturmuş ve İslâmı az bir zamanda şark ile garb arasında yaymış... İşte bu Peygamber, ömrü boyunca bir vakit namazı bile terketmemiştir. Buna mukabil, gece namazlarına o kadar ehemmiyet verirlerdi ki mübarek ayakları bile şişerdi.

Niçin kendinizi bu kadar yoruyorsunuz diyenlere karşı:

— Allah'ın verdiği nimetlere mukabil şükredici olmayayım mı? derlerdi.

Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem ve O'nun güzel ashabı ortada dururken; bu gibi zararlı sözler, doğrusu hiçbir müslümanın ağzma yakışmaz. Ve bu sözleri söyleyenlerin hem ağızlarının payını vermek ve hem de onlann yanlarına sokulmamak lâzımdır. Zira bunların zehirli sözleri, yılanların zehirinden daha tehlikelidir.

Cenâb-ı Hakk, ümmet-i Muhammed'i bu gibilerin şerrinden muhafaza buyursun. Bunların bir çok nevileri, şubeleri vardır: Bektaşilik (bugünkü haliyle), Rafızîlik, Kızılbaşlık gibi.

58. MESELE:

Mü'min, son nefesteki hali için Allah'dan korkmalıdır.                                                       •

Zira son nefeste halinin ne olacağını kimse bilmez. Nitekim Allah'ın kullarından bazılarının İslâm'dan çıkarak âhirete göçtükleri ma'lûmdur. Binâenaleyh, son nefesten korkmak her müslümana farzdır. Allah Teâlâ'nm mekrinden emîn olmamak lâzımdır. Mekrinden emîn olanlar kavm-i hâsirîndendir. Allah Teâlâ Şedîdü'1-ikâb'-dır.

Herkesin âhirete takdim ettiklerine bakması lâzımdır ki iyi hallerine şükr etsin, kötü ve günah hallerinden de tevbe eylesin. Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem Hazretleri buyurur ki:

«Allah Teâlâ, bir kulunda iki korku ve iki emniyeti cem'etmez. Dünyâda korkanlar, âbirette emniyet içerisinde olurlar ve bi'1-akis dünyâda emniyet içerisinde olanlar da âbirette korku içindedirler.:»

F. 6

84

EHL-i   SONNET  AKAİDİ

aşanlar, Allah'ın rahmetinden ümidinizi kesmeyin. Çünkü Allah, bütün günahları bağışlar bağışlayıcıdır»1

Allah Teâlâ buyurdu :

«Ve çirkin bir günâh işledikleri yahut nefislerine zulmettikleri vakit Allah'ı hatırlayarak hemen günahlarının bağışlanmasını isteyenlerdir. Günahları AUah'dan başka kim bağışlar? Bir de onlar, işledikleri (günah) üzerinde bilip dururlarken ısrar etmeyenlerdir.»1

Allah Teâlâ buyurdu:

 

 

«Kim bir kötülük yapar, yahut nefsine zulmeder de sonra AUah'dan mağfiret isterse o, Allah'ı çok bağışlayıcı çok esirgeyici bulur.»1

Cenâb-ı Mevlâ cümlemizi, fazl ü keremiyle afv u mağfiret buyursun ve sevdiği kullannm arasına kabul etsin. Vallahu a'lem bissavab.

1   ez-Zümer: 53

2   Al-i imran : 135

3   en-Nisâ • 110

II. BÖLÜM

EL-FIKHU'L-EKBER Lİ'L-İMAMI'L-AZAM

(Radyallahu anh)

Bu kitap, hakikati, tevhidi bildirir.

İ'tikâd, şekk ve şübheden âri, sahîh bir i'tikâd, her mü'-min muvahhide vâcibdir. Zira i'tikâd dînin esasını teşkil eder.

İ'tikâd sahih olmazsa ameller makbul olmadığı gibi âhiret de berbâd olur.

İ'tikâdın temelim şu altı esas oluşturur ki, bu da «Âmentü» cümlesi ile ifade olunmuştur.

 i i,İ j^iîj «IVI 'Jl

bunların hepsi haktır.

İman, halb ile tasdik olduğu gibi dil ile de ikrar etmektir. Lisânla bu inancı belirtmek ve söylemek gerektir. Böyle söylemedikçe iman sahîh olmaz.

1  — Allah Teâlâ'ya iman.

2  — Meleklerine de inanmak gerektir. Melekler semavi, ve arazi olarak iki kısımdır, ecsam-ı latifedirler, her türlü şekle girmeğe kabiliyetlidirler.

3  — Meleklere imandan sonra kitaplara iman. Kitaplar yüzdörttür. Yüzü suhûf ki; 10 suhûf Âdem Aleyhisselâ-ma, Şit Aleyhisselâm'a 50 suhûf, îdris Aleyhisselâm'a 30

88

EHL-!   SONNET  AKAİDİ

I

EL-FIKHU'L-EKBER  Ü'L-İMAMI'L-A'ZAM

89

suhûf, 10 suhûf da İbrahim Aleyhisselâm'a inmiştir. Tevrat, Mûsâ Aleyhisselâm'a, Zebur Davud Aleyhisselâm'a, İncil İsâ Aleyhisselâm'a, Kur'an da bizim peygamberimiz Muhammed Mustafa salallahü aleyhi ve sellem'e nazil olmuştur. Bunların hepsi, Allah Teâlâ'mn zamanına göre indirmiş olduğu kitaplardır, hepsi de haktır. İçlerindeki bir âyeti, hatta bir harfi bile inkâr caiz değildir.

4  — Resullerine   inanmak.   Resul, şeriatı ve kitabı olan peygamberlere derler. Şeriatı olmayan, kitabı olmayan peygamberlere de aynen îman şarttır.

5  — Ölüm sonrasındaki dirilişe   inanmak. Kabirlerden mevtaların dirilmesi ve ruhlarının kendi cesetlerine iadesine de inanmak lâzımdır.

6  — Kadere-hayır ve şerrin   Allah'dan   olduğuna inanmak. Bu inançla birlikte, hesaba, mizana Cennet ve Cehenneme de inanmakla iman edilmiş olur.

AllahTeâlâ birdir. Fakat   aded itibarıyla değil. Belki onun şeriki yoktur, doğmamış, doğurmamıştır.

«Hiçbir şey onun dengi (ve benzeri) değildir.»

Mevcudattan hiçbir şey ona benzeyemez. Allah Teâlâ da mahlûkâtmdan hiçbirisine benzemez, görülen her şey onun mahlûkudur. Evveli olmayan bir kadîm, sonu olmayan bir dâimdir, isimleriyle, sıfatlarıyla lemyezel ve lâye-zâldir.

Sıfatlan iki kısımdır: Sıfat-ı zatiyye ve sıfat-ı sübû-tiyye veya fi'liyye.

Sıfat-ı zâtiyye: Hayat, kudret, ilim, kelâm, işitmek, görmek ve irâdedir.

Fi'lî sıfatlan ise: halk etmek, rızık vermek, inşâ, ibda', sun' ve buna benzer sıfat-ı fi'liyyedir : İhya, diriltmek, öldürmek, yerden bitirmek, tasvir ve bunlara benzer sıfatlardır.

Sun', emsali olmadan bir şeyi meydana getirmektir. İbda' da yine evvelce bir misâli olmadan meydana getirmek. Bu sıfatları ve esması lemyezel ve lâyezâldir. Yani ne bidayeti ve ne de nihayeti vardır. Ne ismi ve ne de sı-> fatlan sonradan olmuş değildir.

İlim,, kudret, kelâm, halk; Cenâb-ı Hakk bu sıfatlany-la ezelde kâimdir. Fail Allah Teâlâ'dır. Fi'li ezelde sıfatıdır. Mef'ul olan mahlûktur. Allah Teâlâ'mn fi'li ise gayr-i mahlûktur. Yani mahlûk değildir ve ezelde sıfatıdır. Bu sıfatlar sonradan olmuş değildir.

Her kim, bu sıfatlar mahlûktur veya sonradan ihdas olunmuştur veya bilemem diye sükût etse veya şekketse, o, kâfir bi'llâhtır. Çünkü îman, kalbin tasdikidir. Allah Teâlâ'mn mevcûdiyyetine, birliğine vesâir sıfat-ı zâtiyye-sine ve sübûtiyyesine inanmak, iman cümlesindendir. Buna iman etmeyen, Allah'ı bilmiyor, câhil demektir ki Allah'a ve peygamberlerine inanmayan bir kâfirdir.

Kur'an, kelâmullahtır. Mushaflarda yazılı, kalblerde mahfuz, dillerde okunan ve peygamberlerimize inzal olunan bir kitab-ı mübindir. Bu kitab, Allah Teâlâ'mn kelâmıdır. Bizim okuyuşumuz mahlûktur. Yazdığımız da mahlûktur, telâffuzumuz da mahlûktur. Zira bunlar, hep biz mahlûkların işidir. Biz de mahlûk, işimiz de mahluktur.

Mûsâ Aleyhisselâm, Allah Teâlâ'mn kelâmını işitti. Nitekim Kur'an-ı Kerim'de: «Allah Musa'ya da Mtâb ile konuştu».1 buyurulmuştur.

1   en-Nisa: 164

90

EHL-i   SONNET  AKAİDİ

EL-FIKHIA.-EKBER  U'L-lMAMt'L-A'ZAM

91

Mûsâ Aleyhisselâm, Cenâb-ı. Hakk'm kelâmını, bulut kendisini gaşyetmiş olduğu halde işitirdi. Binâenaleyh, Kur'an'da zikrolunan kıssalar, haberler ve konuşmaları Cenâb-ı Hakk da ezelde biliyordu da sessiz, harfsiz söylemekteydi.

Cenâb-ı Hakk ezelde mütekellim idi. Yoksa Mûsâ Aleyhisselâm'a söylediği vakit değil. Sıfatı ezelî ve ebedîdir.

Cenâb-ı Hakk aynı zamanda, ezelden hâlık idi yoksa, insanları yaratmasıyla hâlık olmuş değildir. Mûsâ Aleyhisselâm'a söylediği zaman, ezelde sıfatı olan kelâmı ile söylemiştir. Sıfatlarının hepsi gerek zatî ve gerek fi'lî, mahlûklarının sıfatlarının hilâfmadır; ezelîdir, ebedîdir, nihayeti de yoktur. Cenâb-ı Hakk'ın ilmi, bizim ilmimiz gibi değildir. Çünkü bizim ilmimiz, sonradan olan bir ilimdir. Allah Teâlâ'nın ilmi ise kadimdir ve bakidir.

Cenâb-ı Hakk'ın kudreti, bizim kudretimiz gibi değildir. Bizim kudretimiz hem hadis hem de fânidir. Allah Teâlâ'nın kudreti ise hem kadîm hem de bakidir.

Allah Teâlâ görür, fakat görmesi bizim görmemiz gibi gözlerle değildir. Hakk Teâlâ konuşur, amma bizim konuşmamız gibi değil. Biz, dile, boğaza, hançereye muhtacız. Allah Teâlâ ise öyle şeylerin hiçbirisine muhtaç değildir.

Aynı zamanda Cenâb-ı Hakk işitir, lâkin bizim işitmemiz gibi kulakla falan değildir. Allah Teâlâ, kadim olan işitme sıfatıyla bütün mahlûkâtının seslerini fısıltılarını dahi işitir, kulak ve âletlere muhtaç da değildir. Biz âlât ve kulaklarla zaman ve mekânın yakınlığı ve uzaklığı nis-betinde işitiriz. Lâkin, Allah Teâlâ bunların hiçbirisine muhtaç değildir. Bizim harflerimiz, seslerimiz mahlûktur.

Allah Teâlâ ise harfsiz, savtsız, mekân ve zamana muhtaç olmadan ezelî sıfatıyla söyler ve işitir; bu da mahlûk değildir. Bizim söylememiz ve işitmemizin ise hepsi mahlûktur.

Allah Teâlâ, şey tesmiye olunur, fakat, eşyadaki gibi değil. Çünkü onun misli, nazîri, eşi yoktur. Şeyin manası sabit ve mevcûd olan demektir. Hakk sübhânehu ve Teâlâ ise cisim değildir. Çünkü her cisim bulunur ve her bulunan mürekkebtir,her mürekkeb de muhtaçtır, her cisim de bir vacibü'l-vücûda muhtaçtır.

Allah Teâlâ cisim olmadığı gibi cevher de değildir, araz da değildir, bir haddi de yoktur. Had, sonu olan bir şeye derler. Hakk Teâlâ'nın ise sonu yoktur.

Nazari, misâli, misli, şeriki de yoktur.

Allah Teâlâ'nın eli, yüzü ve nefsi de vardır. Kur'an'da zikrettiği gibi. Kur'an'da zikrettiği el, yüz Cenâb-ı Hakkın bilâkeyf sıfatlarıdır. Eli yerine kudreti veya nimeti denmez. Çünkü bu söz, Allah Teâlâ'nın sıfatını ibtâldir ve bu söz, Kaderiyye, Mu'tezîle sözüdür. Lâkin eli, Hakk'ın bilâkeyf sıfatıdır. Gazabı ve rızası da Allah Teâlâ'nın bilâkeyf sıfatlarmdandır. Allah Teâlâ eşyayı takdir ve kaza etmiştir. Lâkin bu yazı, hüküm olarak değil, belki vasfını beyân ile yazılmıştır: (Meselâ: güzel, çirkin, uzun, kısa, büyük, küçük, az veya çok gibi evsâf, ahvâl ve ahlâkları yazmıştır. Yoksa falan mü'min, falan da kâfir diye hükm olunmamıştır).

Kaza, kader ve meş'iyyet Allah Teâlâ'nın ezeldeki sıfatıdır ve bilâkeyftir, (Yani, bu sıfatlar kitap, sünnet ve

92

EHL-I   SONNET AKAİDİ

icmâ-ı ümmet ile sabittir. Te'vîlini Allah'dan başka kimse bilmez).

Allah Teâlâ, ma'dûm olanı, yokluk hâlinde dahi yok olarak bilir ve onu îcad ettiği vakit de nasıl olacağmı da. Mevcudu da vücûdu hâlinde nasıl mevcûd olduğunu bildiği gibi; nasıl fena bulup yok olacağını da bilir.

Allah Teâlâ yine bilir: Ayakta olanı ayakta iken, oturanı da otururken. Bu bilme ile O'nun sıfatlarından, ilminden hiçbirisi değişmez, ilmi sonradan dahi olmuş değildir. Lâkin tağyir ve ihtilâf mahlûklarda hadis olur. (Yani Allah Teâlâ eşyayı, kadîm ve ezelî olan ilmiyle ezelde bilir). İlmi değişmez, tağyir etmez. Allah Teâlâ halkı, küfürden ve îmandan hâlî olarak yaratmıştır. Sonra da emirlerini ve yasaklarını nehiylerini bildirmiştir. Kâfir olan kendi fiiliyle kâfir olmuştur, yani ihtiyarıyla küfrü iltizâm etmiştir.

İman eden de kendi fi'liyle, ihtiyarıyla, arzusuyla îman etmiştir. İkrar ve tasdiki de Allah Teâlâ'nm tevfiki ve nus-reti ile olmuştur.

Âdem Aleyhisselâm'ın zürriyetini, onun sulbünden akıllı olarak çıkardı ve onlara îman ile emredip küfürden nehy eyledi. O zürriyyetler de Allah Teâlâ'nm Rabb oluşunu ikrar eylediler. Bu da onların imam oldu. Ve onlar bugün sırasıyla o îmanla doğarlar. Bundan sonra kâfir olanlar da fıtrî imanlarını tebdil ve tağyir ile kâfir olmuşlardır. Her kim îman edip tasdik eylediyse; fıtrî olan îmanı sabit olmuş olur (ve bu fıtrî îmanıyla dâim olur).

Bu, şu mealdeki hadis-i şerif ile sabittir:

«Her doğan, islâm fıtratı üzerine doğar. Onu, ebeveyni yahûdî ise yahûdîliğe, nasrânî ise nasrânîliğe, mecûsî ise mecûsîliğe çevirirler.»

EL-FIKHU'L-EKBER LM.-lMAMrL-A'ZAM

93

Bundan anlaşılıyor ki gerek müslüman, gerek hristi-yan çocukları doğuşlarında müslüman ve mü'min doğarlar; Halkından hiç kimseyi îman veya küfre icbar etmemiştir, yani mecbur etmemiştir.

İman ve küfür, kulun fiilidir. (Yani küfür, iman, tâat ve isyan kulların fiilleridir).

Allah Teâlâ, kâfiri küfrü halinde kâfir olarak bilir. Sonra iman ederse, îmanı hâlinde de onu mü'min olarak bilir ve sever. İlminden ve sıfatlarından birşey tağyir etmez. Kulların bütün fiilleri, hareketleri, sükûnları hakikat üzere onların kendi kazançlarıdır. Yalnız Allah Teâlâ o fiillerin halikıdır. Bunların hepsi Allah Teâlâ'nm iradesiyle, ilmiyle, kaza ve kaderiyledjr.

Tâatlarm, ibâdetlerin hepsi Allah Teâlâ'nm emriyle, kullarının üzerine vâcipdir ve Allah Teâlâ'nm bu ibâdet ve tâatları sevmesi, rızâsı, ilmi, irâdesi, kaza ve kaderiyle-dir. Me'âsînin, isyanların, günahların da hepsi yine Allah Teâlâ'nm ilmi, kaza, takdiri ve iradesiyle olup muhabbet ve rızasıyla değildir, emriyle değildir.

Enbiyâ Aleyhimüsselâm'ın hepsi büyük ve küçük günahlardan, küfür ve kabâhatlardan münezzehtirler. Zelle-lerin ve hataların olması mümkündür. (Âdem Aleyhisselâm'ın, Cennetteki men'olunan ağaçtan yemesi, Mûsâ Aleyhisselâm'ın adamı döverken, dövdüğü adamın ölme-si.)

Ömerü'n-Nesefi, tefsirinde, zellenin enbiyâya atfe-dilmeyip efdali terketmek daha lâyıktır demişse de, zel-le gerek enbiya ve gerekse evliyalar için Allah Teâlâ'ya yakınlığa sebeb olur.

Süleyman ed-Dâranî de der M: «Hata, Allah Teâlâ'ya sığınmaya ve O'na doğru dünyadan ve nefsinden kaçmaya başlıca vesiledir.»

94

EHL-i   SONNET  AKAİDİ

Muhammed aleyhisselâm Allah Teâlâ'mn habibi ve kuludur.

Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem buyurur ki:

«Cenab-ı Hakk İbrahim Aleyhisselâm'ı Halîlullah, İsâ-yı Rûhullah, Musa'yı Kelîmullâh, Âdem'i Safıyyullah, beni de HabîbuUah olarak istifa buyurdu ve benimle kıyamet gününde Livaü'1-hamd sancağı vardır.»

«Abdühû lafz-ı şerîfiyle de sallallahu aleyhi ve sellem Hâzretleri'ni, nasârânm İsâ Aleyhisselâm'a yaptıklarından ve O'na Allah'ın oğlu diye isnâdda bulunmalarından korumuş ve O'nu:

.•**¦'    .  s-V

diyerek de medh ü sena buyurmuş. Binâenaleyh, en büyük şeref kulluk şerefidir.

Enbiyanın adedi 124000 olup resuller ise 313'tür.

Resûlullah Efendimizi, Allah Teâlâ aynı zamanda seçip, ihtiyar etti ve O'nu tertemiz kıldı..

Cenâb-ı Peygamberi daha çocukluk devresinde iken onun terakkisine mâni olacak maddeler Cibril Aleyhisselâm tarafından yapılan ma'nevî bir ameliyat neticesinde içerisinden çıkarılmış ve sonra da altın taslar içinde zemzem suyu ile yıkanıp yerine bırakılmıştır.

Enes radıyallahu anh der ki:

«Ben, O'nun (Resûlullah'ı kasdediyor) göğsünde dikiş eseri görürdüm.»

Sallallahu aleyhi ve sellem Hazretleri putlara hiç tapmamış ve Allah Teâlâ'ya da göz açıp kapayacak kadar da şirk koşmamıştır. (Ne peygamberlikten evvel ne de sonra. Çünkü enbiyâ cehilden ma'sûmdurlar. Hata, kusur

EL-FIKHU'L-EKBER  Ll'L-İMAMI'L-A'ZAM

95

ve günahların her nev'inden Allah tarafından korunurlar).

Büyük ve küçük günahları hiç işlememiştir.

Nâsm, peygamberlerden sonra en efdali Ebu Bekri's-Sıddîk (R.A.)'dır.

(Nebiler ve mürselînden sonra, Ebu Bekr'den daha efdal kimsenin üzerine güneş ne doğmuştur ve ne de batmıştır. Mi'rac-ı Resûlullah'ı —bilâ tereddüd— tasdik ettiğinden dolayı da kendisine Sıddîk lâkabı verilmiştir).

Ebu Bekr'den sonra, nâsın efdali Ömer b. el-Hattâb el-Fâruk radıyallahu anh'dir.

(Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem: «Her nebinin gök ehlinden iki ve yer ehlinden de iki veziri vardır. Benim gök ehlinden vezirim Cebrail ile Mikâil aleyhisselâmdır. Yer ehlinden de vezirlerim: Ebu Bekr ile Ömerdir».

Resûlullah'ın hükmüne razı olmayan bir münafığın başını kestiği için kendisine Faruk denmiştir).

Sonra, Osman-ı Zü'n-nûreyn Hazretleridir.

(Sallallahu aleyhi ve sellem Hazretleri evvelâ, kızı Rukiyye'yi nikâhına vermiş. Rukiyye'nin vefatı üzerine de ikinci kızı Ümmi Gülsüm'ü nikahlamıştır. O da vefat edince; «Üçüncü bir kızım daha olsaydı onu da sana nikâhlardım» ifadeleriyle kendisini taltif etmiştir. Resûlullah'ın iki kızıyla evlendiği için kendisine «Zü'n-nûreyn» lâkabı verilmiştir).

Bundan sonra efdal-i nâs: Ali b. Ebi Talib el-Mur-taza Radıyallahu Anh'tir. (Onun hakkında Resûlullah Efendimiz: «Sen, benim indimde Musa'nın yanındaki Hâ-

96

EHL-I   SONNET  AKAİDİ

rûn gibisin. Yalnız benden sonra peygamber olmayacaktır»

buyurmuştur.)

Bunlar, hak üzere ve Hakk'la beraber âbidlerden idiler. (Yani, Allah Teâlâ'ya sıdk, ihlâs, huşu, ve huzû' üzere idiler).

Biz, bunların hepsini severiz.

(Aralarını fark etmeyiz aralarında ayırım yapmayız. Bazısını sevip bazısını da sevmemezlik yapmayız; Rafızî ve Havâric gibi, ki Hz. Ali efendimize karşı isyan etmişler-di).

Ashâb-ı Resûlullah'm hepsini hayırla anarız.

(Allah Teâlâ kitabında medh ü sena ettiği gibi, Hz. Ali kerremallahu veçhe ile Hz. Muâviye arasında cereyan eden hâdiseler içtihada mebnîdir.

Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem de:

«Benim Ashabıma ikram ediniz. Çünkü sizin hayırlı-nızdırlar. Bundan sonraki Tabiin ve Tebe-i Tabiîn'e de. Bunlardan sonra yalancılar zahir olur»).

Biz, hiçbir müslümam işlediği büyük günahlardan dolayı tekfir etmeyiz helâldir demedikçe.

(Haricîlerin yaptıkları gibi yapmayız. Onlar, tekfîr ederler. Yalnız işlediği günaha helâldir derse o zaman o da kâfir olur).

O günah işleyenden iman ismi giderilmez ve ona, hakîkaten mü'min deriz. Ve caiz olur ki mümin-i fâsıktır, amma, kâfir değildir.

Fâsık —büyük günahları— işlemekle tâat-ı ilâhiyye-den çıkmıştır Mu'tezile der ki: Kebîreyi irtikâb eden fâsıktır, ona mü'min de denmez kâfir de denmez. (İman ile küfür arasındadır).

, EL-FIKHU'L-EKBER Lt'L-İMAMl'L-A'ZAM

Mestler üzerine meshetmek sünnettir.

97

Teravih, ramazan gecelerinde sünnettir. (Bu Rafızi'lere cevaptır. Çünkü onlar, teravihi inkâr ederler ve meshi de çıplak ayaklarına yaparlar).

-mü'min olması şar-

Namazları, her iyi ve kötünün tıyla— arkasında kılmak caizdir.

(Keraheti, ümûr-i dîniyyeye dikkatsizliğindendir. Zira her kim, muttaki bir âlimin arkasında namaz kılarsa güya, enbiyâdan bir nebînin arkasında kılmış gibidir. Herkim, nebilerin arkasında namaz kılarsa geçmiş günahları mağfiret olunur).

Biz, mü'mine günah zarar vermez demeyiz, Cehenneme girmeyecektir de demeyiz. Mü'min, günahı sebebiyle Cehennemde ,ebedi kalacaktır da demeyiz. Her nekadar, fâsık da olsa dünyadan iman ile çıktıktan sonra Cehennemde ebedî kalmaz.

Yine biz, hasenatımız makbul, seyyiâtımız da mağfurdur demeyiz. Bunları Mürci'e taifesi der. Lâkin biz deriz ki, işlediği ameller fesâddan ârî, küfür ve irtidâd ile ibtal eylemedi ise ve dünyadan da iman ile çıktı ise Allah Teâlâ amelleri zayi etmez, belki kabul eder ve sevâb da verir.

Şirkten, küfürden maada günahlardan tevbe etmeden ölürse; böyle bir kişi mü'min olarak ölür ve o kimse meş'-iyyet-i ilâhiyyededir. Allah Teâlâ dilerse adaletiyle bir miktar azab edip sonra fazlıyla çıkarır. Dilerse hiç azab etmeden afveder.

Amelinde riya olursa o riya, amelin sevabını ibtâl eder. (Bir zerre mik+ân riya kansan ameli Allah Teâlâ kabul etmez Duyurulmuştur).

F. 7

98

EHL-i   SONNET  AKAİDİ

Ucub da böyledir.

Mu'cizeler, enbiyâ için muhakkaktır.

(Zira mu'cizeler, peygamberlerin peygamberliğine delîl ve alâmettir).

Kerametler de evliya için haktır. Lâkin Allah düşmanlarından, Fir'avn, îblîs Deccâl ve onların benzerlerinden zuhur eden hârikalara biz keramet demeyiz.

(Zira, keramet evliya için ihsan-ı ilâhî'dir).

Allah Teâlâ, mahlûkunu halketmeden evvel de yine Hâlık idi. Kullarına rızıklarını vermeden evvel de yine Rezzak idi. (Diğer sıfatları da hep böyledir).

Allah Teâlâ, âhirette görülür ve mü'minler de Cennette oldukları halde Allah Teâlâ'yı başgözleriyle görürler. Teşebbüssüz ve bilâkeyf hem de Allah Teâlâ ile mahlûku arasında mesafe olmaz. (Cihet, mekân ve mukabele de olmaz).

hnanr ikrar ve tasdiktir.

(Dilin ikrarı, kalbin de tasdiki lâzımdır. Allah Teâlâ birdir, şeriki yoktur. Sıfat-ı zâtiyye ve fi'liyyesiyle mev-sûftur. Muhammed Resûlullah O'nun nebîsidir. Şeriat ve kitabıyla meb'ustur. Yalnız, dil ile ikrar etmesiyle îman olmaz. O zaman bütün münafıkların da mü'min olması lâzım gelir. Yalnız Allah'ı bilmek ve Resulünü bilmek de kâfi gelmez. O zaman bütün ehl-i kitabın da mü'min olması lâzım gelir. Çünkü onlar da hem Allah'ı bilirler hem de Resûlullah'ı. Fakat, ikrarları olmadığı için bu bilmek onlara da fayda vermedi. Ümmet-i Muhammedi'den olmak

EL-FIKHU'L-EKBER  Ü'L-İMAMI'L-A'ZAM

99

isteyen kimseye lâyık olan «lâ ilahe illallah, Muhamme-dü'r-resûlullah» deyip kalbiyle de tasdik etmesidir, ancak bununla îman tahakkuk eder. Sonra namaz, oruç, hac ve zekâtı da kabul ederse îmanında sabit olur. Eğer kabul etmezse kâfir olur. O zaman o tevhidin de faydası olmaz).

Yer ve gök ehlinin îmanı; inanılması lâzım gelen şeylere inanmakta ziyâde ve noksan kabul etmez. Ancak ya-kîn ve tasdik cihetinden ziyâde veya noksan olur.

(Meleklerin imanıyla ins ve cinnin îmanı dünyâ ve âhirette ziyâde veya noksan kabul etmez. Çünkü bir insan: Ben, Allah'a ve Allah'ın indinden gelen her şeye; Re-sûlullah'a ve Rasûlullah'dan gelen her şeye inandım ve îman getirdim deyince mü'min olur. Eğer bazısına inanıp bazısına inanmazsa; meselâ; âhirete ve öldükten sonra dirilmeğe veya hesap ve mizana veya Cennet, Cehenneme, bunlardan birisine dahi inanmazsa kâfirdir. Ha hepsine inanmamış veya bazısına inanmamış, müsavidir, küfürdür. Hakka kâfirdir demişler).

Mü'minlerin îmanı, îman edilecek şeylere imanda ve tevhîdde müsavidir.

(Amellerde ise birbirlerinden farklıdır. Amel-i sâ-lihler, îmandan cüz değildir. Çünkü amel artar ve eksilir. Lâkin, îman ne artar ne de eksilir. Bazısı beş yakit namazı kılar, bazısı yarısını kılar, bazısı bütün ay oruç tutar, bazısı yarım ay tutar. Hepsinin namazı da orucu da sahihtir. Diğer ameller de böyledir. Lâkin îman böyle değildir. İman edilmesi lâzım gelen şeylerden hatta birisine bile inanılmazsa îman sahîh olmaz. Meselâ oruç tutan kimse yarım gün oruç tutsa olur mu? El-cevap: Olmaz! Öyle ise, îman bir bütündür, hepsine birden inanmak lâzımdır ki îman olsun. İslâm ise: Allah Teâlâ'nın emirlerine teslim ve inkıyâddır. İslâmın manası: Ahkâm-ı ilâhiyye ve farzlara ve haramlara ve Allah Teâlâ'nm hükümlerine rızadır).

100

EHL-I  SONNET AKAİDİ

Lügat cihetinden iman ile İslâm arasında bir fark varsa da; îslâmsız îman olmaz. İmansız da İslâm bulunmaz.

(Çünkü, îslâm bihasebişşer, Allah'ın emirlerine teslim ve inkıyâddır. Bu da ancak, ikrar ve tasdikten sonra bulunur. Mü'min olsun da müslüman olmasın olamaz. Müslüman olsun da mü'min olmasın, bu da olamaz).

tman üe İslâm içle dış gibidir.

(Yani, birbirlerinden ayrılmayan iki unsurdur. İmanla İslâm birbirlerinden ayrılamazlar).

Din, iman, islâm ve şeriatın hepsine denir.

(Din, bir kelimedir ki kullanılışına göre bazan îman, bazan îslâm murad olunur. Bazan da şeriatın murâd olunduğu vakîdir).

Biz, Allah'ı hak ma'rifetle biliriz. Kendini kitabında anlattığı gibi cemi' sıfatlarıyla öylece biliriz.

Hiç bir kimsenin Allah Teâlâ'ya lâyıkı veçhile ibâdete gücü yetmez.

(Çünkü ibâdet, Allah Teâlâyı iclâl ve ta'zimdir, bunun da nihayeti yoktur. Kimsenin de Allah Teâlâ'ya layıkıyla ibâdete kudreti yetmez. Allah Teâlâ'nın verdiği sevab da hesabsızdır. Kulların amelleri ise hesablıdır: Beş vakit namaz, muayyen oruç vesaire gibi.

Yine hiçbir kul, Allah Teâlâ'nın verdiği nimetlere hakkıyla şükretmeğe kadir olamaz. Zira, şükür mahdûd-dur. Allah Teâlâ'nın nimetleri ise sayılmakla bitmez).

Lâkin biz, kitap ve sünnet üzere ibâdet ederiz. Mü'-minlerin hepsi ma'rifet,   yakîn, tevekkül,   muhabbet, n-

EL-FIKHU'L-EKBER  LfL-IMAMI'L-A'ZAM

101

za, havf, reca ve îmanda müsavidirler, birdirler, eşittirler.

Ma'rifet: Lügatta ilme derler. Istılahta ise: Allah Te-âlâ Hazretlerini esma ve sıfatlarıyla sıdk ile bilmeğe derler.

Yakîn: Lügatta kendisinde şek ve şübhe olmayan ilme derler. Istılahta ise, hüccet ve burhana ihtiyaç olmadan iman kuvvetiyle hakikati görmektir.

Yâkîn üç kısımdır:

1  — İlme'l-yakîn,

2  — Ayne'l-yakîn,

3  — Hakka'l-yakîn.

Bizim tâbirimizle meselâ: Baklavayı tarif eyleyebil-mek ilme'l-yakîn'dir. Sonra tepside yapılmış olarak görmektir ki buna da ayne'l-yakîn derler. Bir de yiyerek bilip görmektir ki buna da hakka'l-yakîn derler.

Tevekkül: Allah Teâlâ'nın vereceklerine tamamıyla itimâd etmektir.

Ye's: Mahlûkun elindekilerden ümîd kesmektir.

Muhabbet ise, lügatta dostluk anlamına gelir. Istılahta: Kulun Allah Teâlâ'ya olan muhabbetinin kalbte bulunan hali ve eseridir ki tarifi mümkün değildir. Kulun Allah'a muhabbeti O'na ve O'nun emirlerine ta'zîm ve rızâsını istemekte sabrı kalmaz. Yani Allah'dan ayrılığa sabrı kalmaz ve Allah Teâlâmn zikriyle dâima ünsiyyet peyda eder.

Hıza ise, kalbin, belâ ve musîbetlere karşı sabrı, kazâ-i ilâhiyyeye karşı sürür ve sevincidir.

102

EHL-İ   SONNET   AKAİDİ

I

EL-FIKHU'L-EKBER  LÎL-İMAMI'L-A'ZAM

103

Havf ise, mekruh olan (sevimsiz, istenmeyen) şeylerin gelmesinden veya sevginin elinden çıkmasmdan korkmak.

Recâ da lûgatta emel; ıstılahta, kalbde istikbâl sevgisinin husulüdür.

Recâ ve havf ancak birbirleriyle tamam olur. Korkusuz ümîd, recâ, emn ve gurur verir, ona recâ demezler. Re-câda da korkunun bulunması lâzımdır. Korkusuz recâ kanût'a yani Allah'ın rahmetinden ümid kesmeğe sebeb olur.

Mü'minler, imanıri dışındaki amellerde ayrı ayrıdırlar. Allah Teâlâ kullarına istihkaklarının üstünde adaletiyle ihsanlarda bulunur.

Her amelin mükâfatı, ondan yediyüze kadar artar. Ba-zan da hesabsız verir. Bu da onun fazl u keremidir. Bazan da adliyle ıkab ve ceza yapar. Bazan da fazlıyla afveder. İster büyük günahlar olsun ister küçük günahlar olsun.

Enbiyânın şefaati haktır. Peygamberimizin, ümmetinden büyük günah işleyenlere ve kendilerine ıkab icâb edenlere şefaati haktır. Şefaat, bazan Cehenneme girmemek ve bazan da Cehennemden kurtarmak içindir. Kıyamette şefâatcılardan —bahusus— üçü meşhurdur. Enbiyâ, ulemâ, şehidler. Daha sonra hakîkî hafızların ve çocukların ebeveynlerine şefâatları zikrolunur. Fakat çocuklara «akîka» kurbanı kesmek şartıyladır.

Peygamber salallahu aleyhi ve sellemin havz-ı kevse-ri haktır. Kıyamet gününde hasımlar arasında kısas haktır. Eğer hasenatı yetmezse alacaklı olanın seyyiâtıonun (yani haksızlık edenin) üzerine yüklenir. Bu da haktır ve caizdir.

Müflis, bilir misiniz kimdir? Müflis o kimsedir ki na-

maz, oruç, zekât, hac gibi çok hasenatla gelir. Fakat, şunun, bunun alacakları var veya şuna, buna sövmüş, dövmüş arkasından gıybet etmiş; işte sevaplar bunlara verilir. Yetmediği takdirde mazlumların günahları o zalimlerin, haksızlık yapanların üzerine yüklenir. Bu sefer de Cennet yerine Cehennemi haketmiş olur ki nekadar acıdır.

(Cennet ve Cehennem bugün hazır, yaratılmış ve onlara yokluk gelmez. Gelse de muvakkatandır).

Huriler de ebediyyen ölmezler.

Allah Teâlâ'nın sevap ve ıkabı dâimidir. Allah Teâlâ dilediğine fazlıyla hidâyet eder. Dilediğini adliyle idlâl eder.

Dalâletin mânası, hazelân demişler. Yani, Allah Teâlâ onu rızasına muvafık amellere muvaffak eylemez demektir. Bu da Allah'ın adlidir. Bu idlâl ve hazelan, ma'siyyet üzerine ukubet, Allah Teâlâ'nın adaletidir, zulüm değildir. Zira Allah Teâlâ'nın kulunu rızâsına muvaffak kılma-yışı zulüm değlidir. Çünkü zulüm, bir şeyi yerine vaz'et-memektedir. Allah Teâlâ ise mülkünde mutasarrıftır.

Şeytânın imanı selbeder olduğunu söylemek caiz değildir. Yani şeytân îmanı zorla, cebr ile alamaz. Belki kul îmanı terkeder. O zaman şeytan elbette alır.

Suâl-i Münker ve Nekir haktır ve kabirde olacaktır, kabirde ruhun cesede iade olunması da haktır. Kabrin mevtayı sıkması ve azab olunması da haktır. Kabir azabının küffârın hepsine ve günahkâr mü'minlere olması da haktır ve caizdir.

Ulemânın farisî olarak zikrettiği her şey —yani Altlan Teâlâ'nın isminden ve sıfatından— caizdir. Yalnız el kelimesinin Arapcadan gayri bir lisana tercemesi caiz ol-

104

EHL-I  SONNET AKAİDİ

maz: «Dest-i Huda» demek caiz değildir. Fakat: Be rûy-ı Azze ve celle demek teşbihsiz ve keyfiyetsiz caizdir.

Allah Teâlâ'ya yakınlık ve uzaklık izafeti mesafenin uzun veya kısalığı demek değildir. (Bunlar, Cenâb-ı Hak hakkında tasavvur olunamaz). Lâkin, kurbiyyet Allah'ın kuluna verdiği keramet ve kemâldir. Uzaklık tabiri de «hevan» kelimesiyle ta'bir edilmektedir ki Türkçede hor, hakir, zelîl, fezâhat ve denâet kelimeleriyle karşılanır.

Muti', Allah'a bilâkeyf karibtir. Asi de bilâkeyf Hak'tan uzaktır. Uzaklık, yakınlık, ikbâl kullara ait kelimelerdir.

Bunun gibi, kulun Cennetteki komşuluğu ve Haklan huzurundaki duruşu bilâkeyftir.

İmam Gazalî rahmetullah der ki: «Yakınlık ve uzaklık hayvanata mahsûstur. Kemâlâta erişen, mekârim-i ahlâk ile tahalluk eden, sıfatıyla yakîn olur, yoksa zatiyi a demek değildir».

Kur'an-ı Kerîm, Resûlullah sallallahu aleyhi ve sel-leme nazil olmuş ve mushaflarımızda yazılmıştır. Kur'ân âyetleri Allah Teâlâ'nın kelâmıdır. Hepsi fazilette ve azamette müsavidir. Yalnız bazısında hem zikir hem de mezkûr fazileti vardır. Meselâ: Âyetü'l-Kürsi gibi ki, hem zikir hem de Allah Teâlâ'nın celâl ve azamet sıfatları da zikro-lunmaktadır. Onun için bu gibi âyetlerde iki fazilet vardır.

Enbiyâ ve velîlerin zikirleri de böyledir. Bazı âyetlerde ise yalnız zikir fazileti vardır küffârın kıssaları gibi. Küffârm zikrinde fazilet yoktur (bu gibi âyetlerde yalnız âyetin kırâatındaki fazîlet vardır).

Bütün esma ve sıfat, azamet ve fazilette müsavidirler, aralarında hiç fark yoktur.

EL-FIKHU'L-EKBER  LÎ'L-İMAMI'L-A'ZAM

105

Resûlullah'ın valideleri câhiliyyet devrinde câhiliyyet üzere ölmüşlerdir. Yani İslâmdan evvel ölmüşlerdir. Babası, Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem annesinin karnında henüz altı aylık iken; valideleri de sekiz yaşlarmda iken âhirete göçmüşlerdi. Ekseri kitaplarda Cenâb-ı Hakk olara bir hayat ihsan etmiş ve peygamberimizin getirdiği dini kabul ile tekrar eski âhiret hayatına dönmüşlerdir.

Sonra, îslâmiyetten evvel îsâ Aleyhisselâm'ın dini mer'iyette idi. Binâenaleyh, îslâmdan evvel ölenler de yine îsa Aleyhisselâm'ın hak dini olan İslâm üzere ölmüşlerdir. Yalnız, İsa Aleyhisselâm'a Allahm oğlu diyenler müstesnadır. Ve yine Allah üçtür diyenler de müstesnadır.

Peygamber (S.A.S.)'m: Kasım, Tahir, İbrahim adlarında üç oğlu; Fatıma, Rukiyye, Zeyneb ve Ümmi Gülsüm isimlerinde de dört kızı vardı.

Resûlullah, Hz. Hadîce ile 25 yaşında iken evlenmiş ve ondan altı evlâdı dünyâya gelmiştir.

Mâriye hâtûndan Medine-i münevvere'de İbrahim dünyâya gelmiş ve süt emer olduğu devrede ölmüştür.

İnsan, akaidinde müşkil bir mevkide kalırsa (indallah doğru olana inandım demelidir). Tâ ki âlim buluncaya kadar, bulduğu anda müşkülünü o âlimden sorup öğrenmelidir, bu sorup öğrenmeyi te'hir caiz değildir. Bu ilmi ona öğretmek de farz-ı ayındır.

İman ilmini öğrenmek farz olduğu gibi; imanı gideren ve küfrü getiren ilimleri, yani insanların îmanlarının ellerinden gitmesiyle küfre düşmelerine sebeb olacak olan ilimleri öğrenmek her mü'min-i muvahhide farz-ı aymdır ve bu ilmi taleb her zaman, ölüme kadar sürer. Bu ilim Çin'de dahi olsa oraya kadar gidip öğrenmek lâzımdır. Bu, hiçbir suretle mazeret kabul etmez, öğrenmezse küfre gider Allah esirgesin.

106

EHL-i   SONNET  AKAİDİ

Mi'rac-ı Resûlullah haktır. Mekke'den Kuds-i Şerife kadar olan kısım Kur'an-i Kerim ile sabittir, inkârı küfrü mucibdir. Kudüs'ten semâvâta urûcunu inkâr ise bid'attır, dalâlettir. Bu mir'ac, cesediyle yakaza hâlinde olmuştur. Tevatüre karîb haber-i meşhur ile sabittir ve hicretten bir sene evvel olmuştur.

Hurûcü'd-deccâl, Ye'cüc ve Me'cûc, güneşin garbtan doğuşu, İsa Aleyhisselâm'ın semâdan nüzulü ve sair alâ-mât-ı kıyamet —ki haberlerde vârid olmuştur— cümlesi haktır ve olacaktır. Allah Teâlâ dilediğini sıratı müstakime hidâyet eyler.

. c-,"

III. BÖLÜM

EHL-İ SÜNNET VE'L-CEMÂ'AT İNDİNDE

KÜFRE MÜ'EDDÎ OLAN

MESÂİL

(el-Milel ve'n-Nihal kitabından)

Resulullah sallallahu aleyhi ve sellem buyurdular:

 Ülü» ji-

—  «Ümmetim yetmişüç fırkaya ayrılacaktır. Bunların hepsi cehennemdedir. Yalnız bir fırka hâriç. (Aahâb tarafından) :

—  Onlar kimlerdir ya Resulullah? diye soruldu. Re-sûlullah:

—  «Benim ve Ashabımın yolu üzerinde olanlar» cevâbını verdi.

Bu hadîs-i şerif meşhurdur. (Hadîsi, Tirmizî, îbn Mâ-ce ve Ebû Dâvûd rivayet etmiştir.)

Yahudi taifesi 71, Nasrânî taifesi 72, Ümmet-i Mu-hammed de 73 fırkaya bölünmüştür. Binâenaleyh, her müslümana bu bâtıl mezheplerin yollarından korunmak için ehl-i sünnet ve'1-cemâatın akidelerini iyi bilmesi lâzımdır. Yukarıda her ne kadar bizim mezhebimizin görüşleri açıklanmışsa da, insanoğlu hatadan salim olamadığı için bu mezhep sahiplerinin   düştüğü çıkmaz   bataklığa Üm-

110

EHL-İ   SÜNNET  AKAİDİ

ınet-i Muhammed'in düşmemesi için onların küfre varan i'tikadlarını da elimizden geldiği kadar açıklamağa çalışacağız.

Evvelâ, 72 fırkanın kökü yedi fırkadır. Yetmişiki fırka bunların şubeleridir.

Yediden biri Mu'tezile, ikincisi Şîa, üçüncüsü Hava-riç, dördüncüsü Mürcie, beşincisi Neccariye, altıncısı Ceb-riyye, yedincisi Müşebbihedir.

Bunlar da, aralarında vakî olan ihtilâflar neticesinde herbiri 5, 10, 20 fırkaya ayrılıp 72 fırka oldular. Şurası çok tuhaftır ki bunlar da birbirlerini tekfir edecek kadar ileri gittiler. Bunları yazmağa da lüzum görmedik.

Allah Teâlâ'ya çok şükür ki İmam A'zam gibi ve İmam Şafiî Hazretleri gibi imamları halk edip; Şeyh Ebü'l-Hasen Eş'arî ve Ebu Mansûr Maturidî gibi âlimlerle birlikte bu bâtıl mezhepleri geçersiz kılmış ve böylece müslümanları bunların elinden kurtarmıştır. Ma'mafih, zamanımıza kadar gelen bazı bâtıl mezhepler de hâlâ bulunmaktadır. Şiîler, Rafızîler gibi.

Bu yedi mezhep de Şeytan aleyhilla'nenin iğvâsı ve fitnesinin neticesidir. Yetmişikiye kadar çoğalması da bu yüzdendir.

Bunlardan Mu'tezile 20, Şî'a 22, Havâriç, 20, Mürci'e 5, Neccariye 3, Cebriyye 1, Müşebbihe de 1 fırkadır. Mecmuu 72 fırka eder. Bunların itikadlarınm bazısı bid'at ve bazısı da küfre varmaktadır.

Binâenaleyh bid'at iki kısımdır : Birisi amelde birisi de i'tikaddadır. Bu bid'at sahiplerinin imameti de mek_-rûhtur. Zira i'tikad cihetinden fâsıktırlar. îtikadda bid'at amelde bid'atlardan daha çok şiddetlidir.

EL-RKHU'L-EKBER   LfL-İMAMIL-A'ZAM

111

Bid'atcıdan murad şu kimselerdir ki : Onun i'tikadı ehl-i sünnet ve'1-cemaat i'tikâdına muhaliftir. İ'tikadı küfre varırsa imameti kat'iyyen caiz değildir. Kur'an mahlûktur diyenin arkasında da namaz kılmak caiz değildir.

1  — Mu'tezile —ki ona   kaderiyye de   derler— Kaderi inkâr ederler. Onun için bunlara : «Bu ümmetin me-cûsûsidir» denilmiş. Bunların   ardında da namaz   kılmak caiz değildir.

Resûlullah'm şefaatini inkâr edenlerin, kirâmen kâti-bîn'i inkâr edenin ve Cenâb-ı Hakk'm âhirette görülmesini inkâr edenlerin arkalarında namaz kılmak caiz değildir, zira bunlar din-i islâmdan çıkmışlardır.

2  — Müşebbihe, Halık-ı Zü'1-Celâl'a mahlûklar gibi a'za isnad ederler ki onların da arkasında namaz kılmak caiz değildir, islâmiyetten çıkmışlardır. Cenâb-ı Hakk'm sıfatlarından bir sıfatı   sonradan   olmuştur   diyen kimse de islâmm dışındadır.

Cenâb-ı Hakk'a mekân isnad eden veya semâdadır diyen de islâmdan hâriçtir. Bununla Hakk Teâlâ'nm arş üzerinde müstakar olduğunu kasdedenlerin de küfrüne hükmolunur. Vay vehhâbîlerin hâline.

Cenâb-ı Hakk'a üst, alt ile teşbih ise küfürdür. Bununla Mücessime ve Hulûliyye mezheplerinin küfrüne hükm olunmuştur.

Cennete girdikten sonra Hak Teâlâ'yı görmeyi inkâr edenlerin de küfrüyle hükmolunur.

3  — Kaderiyye taifesi : —ki Mu'tezilîler de onlardandır— Kul, fi'linin halikıdır da'vâsmdan nâşî tekfir olunurlar ve vacibdir. Rafızîler ise bir çok hatalarından nâşî islâmdan dışarıdırlar. Meselâ: Ölüler dünyâya döner, beden-

112

EHL-I  SONNET AKAİDİ

I

EL-MILEL VE'N-NlHAL

113

lerin ruhuna girer demeleri ve bir de ruh-ı ilâh, eimmeye intikâl eder demeleri; bir de vahy imam Ali'ye gelecek iken Cebrail yanlış olarak H . Muhammed'e getirdi demeleri islâmdan çıkmaları için kâfidir ve hükümleri mür-ted gibidir.

4  — Havariç, cemî-i ümmeti hatta Osman, Ali, Aişe, Talha ve Zübeyr (radiyallahu anhüm) hazerâtmı da ikfâr ederler. Bundan nâşî küfürlerine hükmetmek vacibdir.

5  — Zeydiyye taifesi ise : Acemden bir peygamber geleceğine ve peygamberimizin  şeriatını nesh  edeceğine yani hükmünü kaldıracağına inandıkları için islâm dışında kalmışlardır, küfrü vacibdir.

6  — Neccâriyye taifesi ise : Allah Teâalâ'nın sıfatlarını inkâr ettiklerinden ve Kur'an-ı Kerîm için, yazıldığı ve okunduğu vakit cisim ve arazdır dediklerinden küfürle-riyle hüküm vacibdir.

Hakk Teâlâ, bir şey halk olunmadan evvel bilmez diyenler —ki yine Kaderiyye ve Mu'tezile mtzhebindekiler-dir— islâmdan hâriçtirler ve bunların kızları almmaz ve bunlara kız da verilmez ve cenazelerine de gidilmez.

7  — Mürci'e taifesi : Bunlar da islâmdan hâriçtirler. Zira derler ki: Hasenatımız makbul, seyyiâtımız da mağfurdur. İbâdetleri —namaz, oruç, zekât, hac gibi— inkâr ederler ve derler ki: Bunlar fezâildir, işlersen iyi işlemezsen bir şey lâzım gelmez. Bunlar da İslâmdan hariçtirler, bunların hepsi tekfir olunmaktadır.

«Kıble ehlinden kimseyi küfürle itham etmeyiniz.»

İmam A'zam ve İmam Şafiî'den sâdır olan bu söz, mutlak değildir, belki günâhlarla mukayyeddir. Havâriç ile Mu'tezile gibi günah sebebiyle tekfir etmeyiz demek-

tir. Çünkü bunlar günah-ı kebîreyi işleyenleri islâmdan çıkarır ve Cehennemde ebedî kalacağını söylerler.

Hülâsatan şöyle deriz:

Her kim, zarurât-ı dîniyyeden birisini inkâr etse o, islâmdan çıkmıştır ve küfre düşmüştür. Zira ma'lûm ve meşhur olan âyetleri ve hadîsleri inkâr peygamberimizin hadislerini tekzibe çıkar ki —tevbe etmezse— katli de vacibdir. Katli, küfründen nâşîdir hadden değildir. Çünkü îman, şeriatı ve peygamberimizin Allah tarafından getirdiği ve bilinmesi zarurî olan şeyleri ahkâmı tasdiktir. Bunun mukabili de küfürdür. Zarurât-ı diniyyeden olan altı esastan beşine inanıp da birine inanmayanın hâli gibidir. Meselâ: Namaz, oruç ve zekâtın farz olmaları; zina ve içkinin haram olduğu islâm dininde ma'lûm ve meşhur »dur. Bunlara inananlara mü'min denildiği gibi inanmayanlara da kâfir denir. Meselâ: Abdestte başın dörtte birini meshetmek, İmam A'zam'a göre farz ise de, İmam Şafiî'ye göre farz değildir belki sünnettir. Bu, ic-tihâd mes'elesidir, bunu inkâr eden kâfir olmaz.

Tenbîh:

Ma'azallah, bir kimse Cenâb-ı Hakk'a sövse o kâfir olur ve kanı da helâldir. Bunlar gibi, herkim Cenâb-ı Hakk'ın şân-i ulûhiyetine lâyık olmayan şeyleri Hak Sübhanehu ve Teâlâ'ya izafe ederse; böylelerinin küfürlerinde ihtilâf olunmuştur. Fakat, bu saygısızlar bir .yerde toplanırlarsa onlarla muharebe etmekte ihtilâf olunmamıştır. Nitekim Hz. Ali Efendimiz'in yaptığı gibi.

Peygamberlerden birisine söven veyahut şan-ı âlîlerine yakışmayan bir şey isnâd eden de kâfirdir ve katli de helâldir.

Herkim ki, Hak Teâlâ'nm Rab olduğunu ve bir olduğunu nefyede, inkâr ede onun da küfrü tamamdır.

F. 8

114

EHL-İ   SONNET  AKAİDİ

I

Hak Teâlâ'nın varlığı ve birliğine inanıp da; kadîm değildir, O'ndan mâada başka sânî' vardır diyenlerin cümlesi kâfirdir derler.

Cenâb-ı Hakk'ın insanlardan birine hululünü i'ti-kâd eyleyen ve ervâhm tenâsühuna kail olan ve âlemlerin sonradan yaratılmış olduğuna inanmayanın ve peygan> herlerden birinin peygamberliğini inkâr edenin küfründe şüphe yoktur. Peygamberimizden sonra peygamber gelecektir diyen ve peygamberliğin kalb safâsı ve nübüvvetin kazançla olacağını söyleyen de kâfirdir.

Semâya çıkar. Cennete girer meyvelerinden yerim diyen de kâfirdir. Kur'an ahkâmından ümmetin cem' olduğu (icma'-ı ümmetin hâsıl olduğu) mânayı zahirinden çıkarmak da küfürdür.

Her söz ki onunla ümmetin dalâletine vesile olur veya Sahâbe-i Kiramı tekfire cesaret edenler de kâfirdir.

İmam Mâlik Hazretleri bir kavlinde, Sahâbe-i güzîn'i tekfir edenin katline işaret etmiştir.

Puta tapmak, zünnar bağlamak gibi şeyleri isleyenleri de kâfirlere iltihak etmişlerdir.

FETVA KİTAPLARINDA KÜFRÜ MÛCİB

ELFAZ, KELİMELER VE SÖZLER

(el-MİLEL ve'n-NİHALden)

Bu küfrü mûcib sözleri yazmadan evvel sana birkaç nasihat yazayım. Bu nasihatlar bizim kendimizin değil, büyüklerimizin nasîhatlarıdır. Bu yetmişiki fırkanm hâlini yazdık. Sakın sen bunları şöyle - böyle kimseler zannetme, bunların hepsi müslümanlık iddiasında. Namazlarına, hele, Kur'an okumalarına hayret etmemek mümkün değil. Sözde müslüman, hem namazları var hatta namaz kılmayanlara kâfir diyorlar. Bu kadar ileri gitmişlerken bak, Ehl-i sünnet ve'1-cemaat onların —Kur'an-ı Azîmüş-şân'ın hükümlerinin bazılarından ayrılan ve bazı âyetleri de kendi arzularına göre yorumlamalarından dolayı— is-lâmdan çıktıklarına ve küfre kaydıklarına nasıl hüküm vermişlerdir. Bunlar, bizlere güzel ders ve ibret değil mi?

Bi'1-akis bugünün insanları da onları solda sıfıra bırakacak derecede hatta delicesine bazı kere Allah'ı tamamen unutmakta ve insan bir maymundan gelmiştir diyecek kadar şuursuzlaşmakta. Bazan «Allah baba» diye hristi-yanların sözlerini taklîd ederek işin nereye varacağını bile idrâk edemeyen ve bazan da eski bâtıl mezheplerin yolunu tutarak Allah'ı —hâşâ— göklerde zannedecek kadar çocuklaşan insanın, ki bugün dünyâ ona dar gelmekte ve göklerin ucunu bulmağa çalışmakta hâriku'1-âde sanayi işleri ve ma'rif etler meydâna getirmekte olan bu insanın kendini ve şu varlığı yaratanı   bilmemesi kadar acîb bir

116

EHL-I   SONNET  AKAİDİ

şey tasavvur olunamaz. Gerek gördüklerimizden ve gerek kendimizin yaptığı; vapur, tayyare ve emsallerini bunlar eskiden vardı diye kimseyi inandırabilir miyiz? Tabiî hayır. Herkes, elbette bunu bir yapan olacaktır, bu kadar san'at ve hüner hiç kendi kendine olur mu diye bize haykırır da; ya bu mevcudatı ve bizleri yaratanı hiç aramaz olsun, acaba olur mu dersiniz?

Koskoca bir kâinat, içinde her türlü ni'metler var, suyunu hazırlamış, toprağını hazırlamış, güneşini hazırlamış, havasını da hazırlamış, madenlerin her nev'inden her tarafa yaymış, insanı da yaratmış, peygamber göndermiş, mu'-cizeler göstermiş, kitaplar göndermiş, bizlere okuyup «yazmayı öğretmiş, dünyâ ile âhireti göstermiş; ve «Sizler beni bilesiniz ve bana kulluk edesiniz diye yarattım» demiş, helâl ve haramı da bildirmiş. Yine böyle iken bu insanoğlu yanlış yollara sapmış. Allah'ı bırakıp nefsinin kölesi olmuş ve Allah'ı öğrenmeğe ve bilmeğe çalışmamış; bununla beraber bu varlıkların ne olduğunu da hiç hatırına bile getirememektedir. Bundan daha acı ne olabilir. (Bu insan, yaşadığı evdeki babasını bilemeyen kimse gibidir.) Gördüğümüz ve hergün çeşitli meyvelerini yediğimiz ağaçların verdikleri meyveleri o ağaçlar mı yapar? Ağacın bir bilgisi, bir hüneri, bir san'atı var mıdır? Meselâ: Bir nar dâ-nesi ne güzel dizilmiş, ambarlanmış. Bu hüneri bu ağaç mı yapmıştır, yoksa bu ağaç; bunu yapabilecek bir kudret sahibinin eseri midir?

Bizim annelerimizin başlarına örttükleri çok basit bir örtü bile bir yapana muhtaç olunca; bu koca kâinat ta-bîatın eseridir demek pek de kolay olmasa gerektir. Bunu söylese söylese ancak ya deli ya da divâne söyler.

Şu dünyanın durmadan dönüşüne ne diyeceksin? Hiçbir varlık böyle kendi kendine döner durur mu? Sen ne

EL-MİLEL VE'N-NİHAL

117

kadar söylesen hepsi boşuna. Hem kendini aldatıyor, hem de başkalarını, hem de belki kendine güldürüyorsun. O, senin cazibe dediğin şey nedir? Cam var mı, şuuru var mı, bilgisi var mı, sağlığı, varlığı, mevcûdiyyeti kendinden mi? Yoksa bu kuvveti ona veren bir kuvvet ve kudret sahibi mi var?

Hani, bu kadar fabrikaları, san'atları, hünerleri, uçakları, gemileri yapan maymun nerede? İşte bizim maymunlar! Hünerleri taklitçilik değil mi? Acaba Allah Teâlâ bizim aklımızı mı aldı ki böyle safsata ve mantıksız sözlere aldanıyoruz. Bir de bu fikirleri maârife mal edip çocuklarımıza okutmak kadar safdillik olur mu? İnsan, bir kere kendine bakıp biraz düşünse, elbette aklı da erecek ve doğru yolu da bulacaktır. Onun için muhakkak dini eserleri çok okumak ve çok da düşünmek gerektir.

Bu düşünceye bizi teşvik eden evvelâ Allah Teâlâ Hazretleri'dir. Kitâbı'mn müteaddid yerlerinde yerlere, göklere bakmayı emreder. Hele Tebâreke Sûresi'nde bu bakışın, tekrar tekrar yapılmasını tavsiye eder. Ki bakalım bu yaratılışda bir kusur, bir eksiklik görebilecek misiniz? Yoksa bu hilkate hayran olup bunu yapan kimdir mi diyeceksiniz? Yoksa şuursuz bir bakışla mı bakacak, o tayyare veya diğer âlât, edevat, san'at, hünerler, fabrikalar, için diyemediğin sözü mü söyleyeceksin? Bir fabrika kendi kendine olmaz diyebiliyorsun da gerek bu kâinatın ve gerek senin kendinin —ki o fabrikada ve o hünerler senin yanında hiç kalır, adı bile anılmaz— bak, sen ne cevhersin, ufacıksın, fakat o koca kâinat senin emrine müsah-har. Bak, tekrar bak, gökleri bile yarıp ta aylara kadar giden ve daha ötelere gitmeğe çalışan insanın yanında o fabrikanın adı bile olmaz. Sen şimdi o fabrikayı ve o fabrikanın yaptıklarını pek âlâ biliyorsun da, anlıyorsun da, idrâk ediyorsun da, niçin seni Yaradan'ı bilmiyorsun? He-

118

EHL-İ   SÜNNET   AKAİtH

men tabiat eseriyiz, diyorsun. Vah zavallı insan vah. Bir yahûdinin sözüne aldamp Allah'ını bırakıyorsun, O'nun esma ve sıfatlarını öğrenmek de istemiyorsun. Hele, kitabını hiç de okuduğun yok. İyi bak, su yeryüzündeki insanların sayısına; Yahudi, İsevî, Musevî, Nasrânî, ne kadar insan varsa hepsi de Allah der. Demek Allah var. Bir milyara yakın da müslüman var. Bunlar da Allah der. Bilmem ki bize ne oldu bu kadar ekseriyyeti bırakıp da maymundan olduğumuza inanıyoruz. Çok şaşılacak şey!.

Haydi biz maymundan olduk. Ya bu koskoca kâinat, ayı ve güneşi ve bunca yıldızlarına ve sayısız mahlûklarına ne diyeceksin? Muhterem beyefendi! Sen dün, ay yerden kopmuş, yerin bir parçasıdır deyip bizleri de aldatıyordun. Bak, bugün ay'ın bu dünyanın maddesinden olmadığı anlaşıldı.

Bu insanın dinsizi çok tuhaf bir mahlûk, ne dense bir türlü Allah demek istemez de her şeye bir kulp takmağa çalışır. Ne kadar çalışırsa çalışsın «güneş balçıkla sıvanmaz» derler, hakikat meydanda. İnsan, şu kendi zihnini bir yoklasa kâfi, bir anda nerelere gider - gelir, neler düşünür neler. Bulduğunu, düşündüğünü yıllarca sene sonra hatırlar, bunları nerede saklar? O uf acık, gözler neler görür, gördüğünü hem unutmaz hem de ondan mânalar çıkarır. Hele o kulak ne hârika. Ve o kalb ki bir taraftan vü-cûd makinasınm muntazaman işlemesine en büyük bir âmil. Sonra o kalbe neler keşfolunmaktadır. Acaba bunların hangisi hangi hayvanda ve hangi maymunda var?

O, insanı insan yapan aklına acaba ne diyeceksin. İşte bunların hepsini bizlere meccânen lütf u ihsan edip veren bir Allah'tır, bir Allah.

Yalnız Allah vardır demek kolay amma, O'nu bulmak ancak Allah'a sarılmak ve O'nun Kitâb'ını okuyup anlamakla mümkündür. Çünkü Allah Teâlâ kendisini bizlere

EL-MİLEL VE'N-NİHAL

119

o Kur'ân-ı Kerîm'de güzelce tarif edip öğretmiştir. Yine öyle iken bu insanoğlu Allah Teâlâ'yı tanıyamamış Ve sapık sapık tam yetmişiki parçaya ayrılmıştır, 73 ncü fırka da Ehl-i sünnet ve'1-cemaât olmuştur.

Sen, bu ehl-i sünnetin yolunu güzel öğren, belle ve arkadaşlarına öğret ve sakın bu ehl-i sünnetin yolundan zerre miktarı ayrılma. Hele çocuklarını kat'iyyen ihmâl etme ve onları herhalde camiye de alıştır. Kur'ân okumasını güzelce öğret ve devamını te'mîne çalış. Onu yalnız dünya bilgilerine bırakma. Bahusus san'at ve ticareti de öğret, ekmek parasını kendi el emeğiyle kazansın ve helâl lokma yemeğe çok dikkat etsin. Yalandan, hileden, yemînden, söze vefasızlıktan, emânete riayetsizlikten son derece korku üzere olmasını iyi öğrensin. Yaramaz kişilerden de ars-landan kaçar gibi kaçsın. Mümkünse kimseyi de incitmesin. Kibirden, gururdan, kendini beğenmekten ve bunlara benzer çirkin huylardan uzak kalmasını bilsin ve cemiyet işlerinde de dâima hayırlı ve gayretli olmağa çalışsın.

Sen, bu sözlerimi hiç şübhesiz benden daha iyi bilirsin. Fakat bir hatırlatma kabilinden yazıyorum yalnız, kusura bakma.

Aziz kardeş, pekâlâ bilirsiniz ki eserden müessire intikâl edilir. Meselâ gördüğümüz bir izden oradan geçenin kim olduğunu anlarız. Geçeni görmediğimiz halde o eser bize der ki*: Buradan geçen attır veya insandır veya kedidir veya köpektir. Nerden anladın dersen; adam bize izi gösterir, bu iz falanın izi değil mi? der. Biz de evet demek mecburiyetinde kalırız.

Halbuki bugün bir de polisin kullandığı parmak izi var ki bu kadar insanın parmak izleri birbirlerine de kat'iyyen benzemez derler ve o izlerle adamları da yakalarlar. Bu harikalar gözlerimiz önünde hergün çeryan etmek-

120

EHL-I   SONNET AKAİDİ

I

EL-MILEL VE'N-NiHAL

121

te iken hâlâ bir türlü gafletten kendimizi kurtaramıyoruz. Bir iz ki sahibine delâlet ediyor; bu koca kâinat, sahibi olan Allah Celle ve Âlâya delâlet etmesin hiç olur mu?

Evet, bu insan çok acayip bir mahlûk. Bazan öyle buluşları vardır ki göklerde uçar ve daha ileri gitmeğe çalışır. Bazan da o kadar abtallaşır ki bu varlığın sahibini bile idrâkten âciz bir duruma düşer. Ve maazallah kâinatın sahibini bile inkâra kalkışır. Buna da şaşmamak mümkün değil. Neden inkâr ediyorsun? diye sorsak görmediğime nasıl inanayım diyecek.

Pekâlâ, acaba senin görmediğin daha neler var onlara da inanmıyor musun? Meselâ: Her an teneffüs ettiğimiz havayı görüyor musun? Hayır görmüyorum. Öyle ise inkâr edebilir misin? Hayır. Neden? Çünkü her an teneffüs etmekteyim, görmüyorum amma, var olduğunu biliyorum. Çünkü yaşamam için her an ona muhtacım. Çok güzel, şu halde görmediğin halde varlığına inanıyorsun da; Hâlık-ı zü'1-Celâl hakkında niye düşünüyorsun? Senin muhtaç olduğun o havayı yaratan o Allah değil mi? Ona da hayır mı diyeceksin? O zaman o adama deli demekten başka söz olmaz.

Sonra her vakit kullanmakta olduğumuz elektriği de hiç gördün mü? Neden inanıyorsun? Hayır görmedim, lâkin eserini görüyoruz ya; işte lambalarımız yanıyor, dolaplarımızda yemeklerimiz, sularımız onun sayesinde soğuyor. Bir taraftan da sobalarımızda ateş olup bizleri ısıtı-tor. Nasıl inkâr edebilirim! Öyle ise, bu küreyi ve içindekileri halk eden Allah Teâlâ'yı nasıl inkâr ediyorsun, hiç de mi insafın yok, yoksa hiç de mi akim yok.

Zavallı çocuklara: Allah'tan şeker isteyin bakalım, eğer Allah varsa verecek; çocuklar dahep birden: Aman Allah'ımız bize şeker ver diye bağırışırlar. Tabiî hiçbir şey

yok. Çocuklar şimdi bir de falandan isteyin bakalım; çocuklar yine hep birden beyefendi bize şeker verir misiniz? Tabiî şeker hazır, hemen çocukların önlerine atılır, onlar da kapışırlar. Bakın, çocuklar gördünüz mü? Eğer Allah var olsaydı o da bize istediklerimizi verirdi diye çocukları daha ufacık yaşlarında onları kandırmağa, aldatmağa çalışan bu aptallara, ahmaklara, zavallı akılsızlara ne demek lâzım olduğunu artık siz söyleyin. însanın hilkatini Allah Teâlâ yaratmıştır diyen milyarlarca insan varken sen nasıl oluyor da bir yahûdînin sözüne aldanıp da dînini, inancım ve ibâdetlerini terkedip, açıkta, askıda kalmış bir zavallı gibi kalıyorsun.

Elektrik olmadan lâmbanın yanmayacağını pekâlâ biliyorsun da, Allah olmadan bu kadar mevcudat ve mahlûkât hiç olur mu? Sonra, şu insandaki tekemmülü kim yapabilir? Sen, bilirim ki çok okumuş ve çok bilgi sahibisin. Hiçbir eşya var mıdır ki kendi kendine meydana gelsin, gerek gazların terkibiyle ve gerek başka sebeblerden olsun. O sebeb olan şeylerin hepsi de yine bir yapıcıya bir halk ediciye muhtaçtır. Çünkü her hadis, mutlaka bir muhdîse muhtaçtır. Bu, bir kaide-i umûmîdir, hilafı caiz değildir. Onun için her mevcûd ne olursa olsun, küçük, büyük muhakkak bir icâd edene muhtaçtır. O zaman bizler ve bizlerin içinde bulunduğumuz kâinat ve bu kâinatın içinde bulunan, görüp görmediğimiz, bilip - bilmediğimiz her şeyi yaratan bir Allah'tır bir Allah.

Bu Allandın nasıl bir Allah olduğunu iyice bilmek için ilm-i Kur'ân ve ilmi fıkıh'a son derece ihtiyâç vardır. Câhil insanlar gibi yalnız Allah deyip kalmamalı ve bi'1-akis Allah Teâlâ'nm sıfatlarını pek güzelce ve hem de ehl-i sünnet i'tikâdına uygun bir şekilde öğrenmek hemen her müslümana başlıca bir borç, bir vazifedir ve hem de vacibdir, terkinden dolayı mes'ûliyeti mûcibdir.

122

EHL-İ   SONNET  AKAİDİ

Azîz ve muhterem kardeş! Bakınız hem de dikkatle bakınız : Dünyada bu kadar insan, millet, cemiyet, din ve mezhepler vardır. Görüyoruz ki her birisi Allah dedikleri halde, Allah'ı bilememişler ve her birisi bir yola eap-mış; kimisi heykeller yapmış, kimisi putlar yapmış, kimisi aya, kimisi güneşe, kimisi de yıldızlara ve hatta bazı gülünç, yüzkızartıcı şekilde hayvanlara da tapanlar hâlâ da bulunmaktadır. Bu bir görgüsüzlük, bir abtallık, daha doğrusu açıkça bir akılsızlıktır. Bunlar, hep Allah dedikleri halde bir türlü Allah'ı anlayamamışlar ve nihayet, mâ' bûd edinmişler ve bugün bizim müzelerimizde bunların bakiyyeleri ve parçaları bulunmaktadır. Bir kısmını bendeniz Bursa müzesinde görmüştüm. Binâenaleyh Allah Teâlâ; akla gelen şeylerin hepsinden münezzeh, şeriki, na-zîri, misli, dengi, eşi bulunmayan, doğmayan, doğurmayan, anası, babası, çoluk, çocuğu olmaktan münezzeh ve mü-berrâ ve noksan sıfatlardan tamâmiyle münezzeh, kemâl sıfatlarıyla muttasıf, kâinatın ve mevcudatın yegâne sahibi, mâliki ve rezzâkı, hayat veren, sonra da ölümle sona erdiren, her şeye gücü yeten, kudret-i kâmile sahibi ve her şeyi pek iyi bilen, ilm-i ezelîsiyle tanıyan ve her şeyi maddelerin hiçbirisi yokken icâd edip yaratan ve bizlere doğru yolu göstermek için kitap gönderen ve yaptıklarımızı gören, işiten, hatta gönüllerimizden geçen vesvese ve kuruntularımızı, düşüncelerimizi bile hem bilen, hem gören, hem işiten, hem de peygamberlerine Cibril vasıtasıyla söyleyen ve her istediğini istediği anda ve istediği şekilde yapan kudret ve irade sahibi, yapacağı işlerde kimseye danışmaya ihtiyâcı olmayan, evveli ve âhiri de bulunmayan, doksandokuz esmâsıyla ma'lûm olandır. Allah Teâlâ ve Tekaddes Hazretleri'nin bu 99 esmasını da okuyup, öğrenip ve bir de Allah Teâlâ'ya yalvarıp. «Yâ Rab, seni hakkıyla en iyi bir şekilde tanıyabilmek ve yine sana en iyi bir şekilde ibâdet edebilmek kuvvet, kudret ve kabiliy-

EL-MİLEL VE'N-NİHAL

123

yetini de ihsan eyle» diye gece ve gündüz yalvarmayı da elden bırakmamak şartıyla her an O'na sığınmağa muhtaç olduğumuzu unutmamak gerekir. Bu Allah öyle bir Allah'dır ki ne evveli vardır ve ne de âhiri. Güzelce çizilmiş bir dâirenin başladığı yeri bulmak mümkün olmadığı gibi son noktasını da bulmak mümkün değildir. Onun için kıdem ve beka kelimeleriyle bunu ifâde edebilmişlerdir.

Sonra birliğinde hiç şübhe yoktur. Halbuki müslü-manlardan başka dinlerin sâlikleri herbirisi Cenâb-ı Hakk'ı bir şeye beneztip, heykelini yapıp ona tapmışlar ve akıllarınca bir çok ilâhlar îcad etmişler : Merhamet sahibi bir ilâh, gazab sahibi bir başka ilâh, yaz ilâhı, kış ilâhı, güzellik ilâhları gibi ki müslümanlık bunların hepsini reddeder ve Allah birdir der. Zira iki Allah olunca bunların birbirleriyle anlaşması mümkün olmadığı gibi; şayet birleşseler bile birinin istediğine diğerinin muhalefet etmesi aczinden ileri gelir ki âcizin de Allah olması caiz görülemez. Cenâb-ı Hakk da, kendisini bize bir çok âyetlerinde bir olduğunu ve oricîan başka ilâh olmadığını pek açıkça bildirmektedir. Meselâ İhlâs Sûresi ki meşhurdur:

»- * <

 

Diğer bir âyette de:

buyurulmaktadır.

Sonra, âyet-i kerîmenin mâba'dinde kendisinden başka bir mâ'bûd olmadığını beyanla birlikte Rahman ve Rahim olduğunu kullarına duyurmaktadır. Bununla beraber bu Allah öyle bir Allah'dır ki görülen ve hatıra gelen her

124

EHL-i   SONNET  AKAİDİ

şeyden uzaktır, hiçbir şeye  benzemez ve benzetilemez. Çünkü:

i-.

dir.

Âyetin arkasında yani mâba'dinde kendisinin her şeyi iştir ve görür olduğunu da ayrıca bildirmektedir ki, kullarının yaptıkları her şeyi hatta en gizlilerini dahi görür, bilir ve işitir olduğunu bilsinler de ona göre hareket etsinler. Ne kadar yalnız da olsalar, kendileri kimsenin göremeyeceği bir yerde bulunsalar, yine Allah Teâlâ'mn kendilerini ve yaptıklarını görür olduğunu da ayrıca :

 '         '    11

âyet-i celîlesiyle beyân etmektedir. Sonra o Allah Teâlâ aynı zamanda gönüllerde dolaşan gizlilikleri de yine pek iyi bildiğini şu :

âyet-i kerîmesiyle bizlere duyurmaktadır.

Binâenaleyh o yapılan putlara ibâdet de sirken en şe-nîidir. Çünkü Allah Teâlâ bu gibi şeylere benzemekten münezzehtir ve ibâdet yalnız Allah'a mahsûstur.

Firavunlar gibi cebâbireye de ibâdet olmaz. Çünkü hepsi ölüme mahkûm birer âciz mahlûktur. Sonra bir de bilinmesi vâcib olan bir hakikat daha vardır ki varlıklar yok iken de Allah ^ar idi. Binâenaleyh sonradan yarattığı varlıkların hiçbirisine benzemediği gibi, bu varlıklara da bir ihtiyâcı yoktur. Onun için Allah Teâlâ'ya mekân göstermek

EL-MİLEL VE'N-NİHAL

125

de mümkün değildir. Kıyam binefsîhi ile sözü bitiririz vesselam.

Bu itikadların dışında düşünmek ehl-i sünnet akidesine muhaliftir, i'tikâd meselesinde hepsi oldukça açıklanmıştır.

ALLAH'IN (C.C.) SIFATLARI

Allah ikidir demek nasıl şirk ise, Allah göktedir, arştadır demek de böylece şirk olur denmiştir. Binâenaleyh Allah Teâlâ zamandan, mekândan, oturup - kalkmaktan, gidip - gelmekten, uyumaktan, uyuklamaktan ve her noksanlıklardan münezzehtir vesselam.

1  — Hayat, ilim, semi', basar, irâde, kudret, kelâm, tekvin Cenâb-ı Hakk'm sıfatlarıdır. Kendi zatı gibi bu sıfatları da ezelî ve ebedîdir. Allah Teâlâ ebedî bir hayata sahiptir, bilgisi de öyle ezelî ve ebedîdir, işitmesi ve görmesi de ezelî ve ebedîdir. Fakat bu işitip görme bizim gibi değildir. İrâdesi yani dilemesi, kudreti, söylemesi ve icâd edip yaratması; bu sekiz sıfatın hepsi Cenâb-ı Hakk'm ezelî ve ebedî sıfatlarındandır. Bu varlık yok iken de Cenâb-ı Hakk bu sıfatlarla muttasıf idi ve bu varlıklar yok olduktan sonra da Cenâb-ı Hakk'm bu sıfatları bakîdir.

2  — Kıdem, baka, vahdâniyyet, muhalefettin li'l-ha-vâdis, kıyam binefsihî; bunlar da Cenâb-ı Hakk'm zatının sıfatlarıdır ve bunları her müslümanın   belleyip ezberlemesi ve böylece de inanması   şarttır ve bunlarla Cenâb-ı Hakk-ı tanımış olur.

TENBÎH

Bak, şimdi sana bir şey daha söyleyeyim : Ben görmediğime inanmam deme. Bugün hemen herkesin evinde bir radyo var, bazı evlerde de televizyon var. Bu gelen sesler görülmediği halde ve kulaklarımızla da işitmediğimiz halde radyomuzu açtığımız zaman ne kadar ses meydana çıkar. Şimdi, radyosu olmayan kimse, bu sesleri ben işitmiyorum diye inkâra kalkması gülünç olmaz mı? İkincisi, televizyonlarda görülen resimler ve sesler, her yerde bu ışınlar, dalgalar vardır da; televizyonu olmayan bunları göremeyip de seslerini işitemeyince inkârar kalkması doğru olur mu? O zaman bu zavallıya gülmezler mi ne diyeceksiniz?

Bunun daha tuhafı : Bize, birisi: , — Senin aklın var mı? dese.

—  Tabiî var diyeceğiz.

O adam:

—  Varsa göster bakalım da görelim derse, nasıl ee-vap verelim?   Diyeceğimiz   ancak şu olacaktır : Birader, akıl görünmez ama bilinir. İşte şu kadar eserleri yapan ben değil miyim, bunlar, benim aklımın olduğuna delîl olmaz mı? Pekâlâ, evet, sizin aklınızın varlığına delildir, alâmettir, çok doğru. Şimdi de sen söyle bakalım : Sayısı bilinmeyecek kadar çok olan bu varlıklar da sahibi olan Allah Te-âlâ'nın varlığına ve birliğine delîl ve alâmet olmaz mı?

Başımıza taktığımız çok basit bir takke, bir örtü, ayağımıza   giydiğimiz bir terlik, bir   ayakkabının bile kendi

128

EHL-I  SONNET AKAİDİ

kendine olmadığı kabul edilir de, bu kocaman varlığı nasıl olur da tabiatın eseridir diye kendimizi çocuk gibi aldatmağa çalışırız. Eserden müessire intikâl edileceğini pek iyi bildiğimiz halde, inadımızda ısrarımız boşuna değil midir? Gözlerimizin bir görme hududu vardır, o hududun al-tmdakileri de, üstündekileri de görmemiz mümkün değildir. Bunların varlıklarını ancak bu ilimlerle uğraşan âlimlerden duyar ve inanırız da; Allah Teâlâ'nın ve Resûlü'nün dediklerini ve meleklerini görmüyoruz diye inkâra yeltenmek acaba doğru olur mu?

İşte bugün îcad edilen mikroskop denilen, çok ufak şeyleri büyütüp bizlerin görmesine vesile olan bir âletle baktığımızda neler neler görmekte olduğumuza biz de şaşar kalırız. Mikrop denilen canlıyı bizim görmemize imkân mı var? Fakat büyüten âletin başına geçince, ha, demek varmış diyoruz da; Allah Teâlâ'yı görecek gözümüz tabiî yok iken şimdi nasıl O'nu inkâr edelim.

Vapurlar, denizin açıklarında giderken geçtiğimiz şehirleri, köyleri, dağları görmüyoruz diye inkâra kalkmak ne kadar deliliktir?!. Kusura bakmazsan bu kadar söz, insan olana kâfidir.

 

KÜFRÜ MÛCİB SÖZLER ve HALLER

Şimdi biraz da, küfrü mûcib olan çirkin sözleri yazayım da bunlardan ders alarak ağızlarımızı bu gibi fena olan sözlerden koruyalım. Çünkü, bu küfrü mûcib sözler o kadar fena ki, evvelâ insanı dinden çıkarıyor. Sonra karısının şer'an boş olmasına otomatik olarak sebeb oluyor, sonra da haccı varsa o da ibtâl oluyor yani yok oluyor. Tabiî bu da çok acı ve çok yanlış bir harekettir. Binâenaleyh, her mü'min muvahhid kardeşimizin bu çirkin ve acı âkibetten kurtulması için bunları açıklamayı en büyük bir borç ve bir vazife sayarak saymağa çalışalım. Bunların bir kısmı, evvelce yazılan «Mü'minlere Va'zlar» kitabında bir miktar yazılmışsa da, bu yazacaklarım orada da yazılmamış olduğundan burada da onları yazmak mecbûriyyetini hissetmekteyim.

Cenâb-i Hakk, cümlemizi bu küfrü mûcib olan, Hakk'-tan uzaklaşmamıza sebeb olan ahlâksızlıklardan, çirkin ve fena olan büyük ve küçük günahlardan muhafaza buyursun. Âmîn.

1 — Her söz ve iş ki dîni istihfaf, yani hafif görmeye, kıymetsizliğine sebeb ola; ol sözü söyleyenin veya o işi işleyenin küfrüyle hükmolunur ve maazallah dinden çıkıp mürted olmasına sebeb olur. İster sahiden ister şakadan olsun. Ol küfr-i inâdîdir. Zira o şey, dini istihfafa sebebtir. Bu hal, ekseriyyetle cemiyetlerde insanları güldürmek ve eğlendirmek için husûsî tutulan kimselerde çokça görülür.

F, 9

130

EHL-İ   SONNET  AKAİDİ

EL-MILEL VE'N-NİHAL

131

2  — Hakk Teâlâ Hazretlerini, şân-ı ulûhiyyetine lâyık plmayan sözlerle vasfetmek, anlatmak veyahut esma ve sıfatlarından veya emir ve nehyettiği şeylerden birisiyle istihza etmek veya va'd ettiği cennetiyle veya vaîdi olan azab ve cehennemden birini inkâr ile, veyahut Hakk'a cehl. acz, noksan veya cevr ve zulüm nisbet ile veya mekân isnâdıyla.

3  — Her  kim  olursa  olsun,   kasden  abdestsiz  namaz kılsa mutlaka kâfir olur. Ekseriyyetle insanları kandırmak için bazı menfaatperestlerin yaptıkları gibi.

4  — Bilerek, kıbleden başka tarafa veya necasetli el-bîse veya çamaşır ile dini istihfaf için namaz kılmak.

5  — Lüzumsuz yere beline, papazlarm bağladıkları «zünnar» denilen kuşağı bağlamak.

6  — Keferenin bayramlarında onlarla bayram eden ve o gün onların işlediklerine muvafakat eyleyen ve ol güne ta'zîm için satın almadığı şeyleri satın alanlar (hindi ve benzerlerini). Ve Noel babaya iştirak edenler ve o günde onlara bir şeyler hediyye edenler. Bu gibi şeyler mü'min-den sâdır olmaz. Meğer ki aslında kâfir ola.

7  — Kâfirlerin âyinlerini hoş görüp beğenen.

8  — İnsan karşılamak için huzurlarında hayvan kesenler ki bu hayvanlar  bilittifak ölüdür,   yenmesi de caiz değildir.

9  — Haramlardan sevap ummak.

10  — Hakk'tan gayriye secde etmek.

11  — Peygamberlikleri sabit olan  enbiyâdan  birinin nübüvvetini inkâr etmek.

12  — Meleklerden ve peygamberlerden birini istihfaf etmek,  ehemmiyetsiz  görmek.   Gerek  fakirliklerinde  ve gerekse hastalıklarından nâşi olsun.

13  — Âişe (r.a.) validemize, lâyık olmayan sözü söylemek.

14  — Ebu Bekr (r.a.)'ın sohbetini, imametini, halifeliğini kabul etmemek.

15  — Ömerü'l-Fârûk (r.a.)'ın hilâfetini inkâr etmek.

16  — Bezzaziye'de der ki: Rafizî, Hz. Ebu Bekr ile Hz. Ömer'e sebbeylese küfrüyle hükmolunur.

17  — Cevhere'de der ki : Hz. Ebu Bekr ve Hz. Ömer'e ve şâir sahâbe-i güzîn (r.a.)'e seb ve ta'n eylemek küfürle, beraber katli de vâcib kılar. Böylelerinin tevbelerinin kabulünde ihtilâf olunmuştur.   Lâkin,   tevbelerinin   kabul olunmamasına fetva verilmiştir.

18  — Bir kimse, Resûlullah (s.a.s.), kabağı severdi dese; öteki adam da : Ben sevmem dese — ve bunu ihanet ta-rîkıyla söylese.—

19  — Allah Teâlâ, bana bununla emredeydi işlemezdim dese.

20  — Kıble bu tarafa olsaydı   namazı da   kılmazdım dese.

21  — Allah bana cenneti verse, sensiz istemem veyahut girmem dese.

22  — Seninle cennete bile girmem dese.

23  — Cenneti istemem. Benim istediğim O'nu yani Allah'ı görmektir dese.

24  — Dünyâyı, âhiret için terk eyle diyene karşı; peşin olan şeyi yani dünyâyı nesil için yani âhiret için terk edemem dese.

25  — Farzlardan bir farzı inkâr eden yani 32 farzdan birisini inkâr eden.

26  — Vitir namazının   ve kurbanın    asıllarını inkâr eden.

27  — Ezân-ı Muhammedi ile eğlenenler.

28  — Kıyamet ahvallerinden birini inkâr eden. Meselâ : Hesabı, amellerin tartılmasını, sırat köprüsünü, cennet, cehennemi vesaire gibi şeyleri inkâr.

' 29 — Haramlığı delîl-i kat'î ile bilinen haramlara he-

132

EHL-İ   SÜNNET  AKAİDİ

lâl demek; şarap gibi, domuz eti yemek gibi. Haramlığı bildiği halde işlerse fâsık olur.

30  — Ayât-i Kur'âniyye'den birini inkâr eden.

31  — Kur'ân'dan bir âyeti tebdil eden.

32  — Kur'ân-ı Azîm'i hor gören.

33  — Kur'ân-ı Azîm'i istihfaf eden.

34  — Âlât-ı lehv çalınırken Kur'ân okuyan.

35  — Haram yerken, içerken veya haram bir şey işlerken bismillah diyen.

36  — Haram şeyi işledikten sonra   elhamdülillah diyen. (Bunda ihtilâf vardır.)

37  — Emredilecek yerde, meselâ    ye denilecek yerde, iç denilecek yerde veya izin isteyen kimseye gir diyecek yerde bismillah dese. Zira zillet makamında Allah Teala-,mn ismini kullanmak ihanettir. Allah Teâlâ'nın ismine ihanet ise küfürdür, bu gibi sözlerden son derece sakınmak gerektir.

38  — Helâl lokma ye diyen kimseye, haram bana he-lâldan sevgilidir diyen kimse.

39  — Haram olan bir şeye, bu helâldir diyen kimse. (Böyle i'tikâd ederse.)

40  — Şarabın haramlığı Kur'an ile sabit değildir diyen kimse.

41  — Büyük ve küçük günahlardan birini helâl kabul eden.

42  — Hammıyla hayız halinde mücâmaatı, helâl i'ti-kad eden. Bazılarınca kâfir olmaz velâkin günahkâr olur demişler.

43  — Lûtiliğe helâldir diyen.

44  — Vaiz ve müderrisleri taklîd eden ve bu taklîdcili-ğe gülenler. Şer-i şerifi istihfaf ettiklerinden cümlesine tecdîd-i îman ve tecdîd-i nikâhla emrolunur. Haccını yapmışsa tekrar gitmek lâzımdır.

45  — İlmi ve âlimi istihza eden.

EL-MİLEL VE'N-NİHAL

133

46  — Bir âlime veya bir fâkihe sebebsiz söven kimsenin küfründen korkulur.

47  — Bir nıüslümana: Yâ kâfir diye hitap edip bu sözle şetm murâd ederse ve onunla onun küfrüne i'tikâd ederse.

48  — Yâ kâfir veya yâ yahûdi diye kendisine seslenene; lebbeyk yani buyurun efendim diyen kimse.

49  — Günahı tahkir eden ve o günahın sebeb-i ukubet yani azaba sebeb olduğuna inanmayan.

50  — Günahları, ma'siyyetleri, kabîh, fena görmeyen ve ibâdet ve tâatı da güzel görmeyen.

51  — Tâat üzere sevap, ma'sıyyet üzerine de ikab olduğu itikadında bulunmayan.

52  — Ben, sevap ve ikabden beriyim diyen.

53  — İmanında şekk eden.

54  — Kur'ân-ı Kerîm mahlûktur diyen.

55  — Mutlak îman mahlûktur diyen. İman, kuldan ikrar ve tasdik cihetinden mahlûk ve haktan hidâyet cihetinden gayr-i mahlûktur yani mahlûk değildir.

56  — Meksi, mukâtaa tarikiyle ahz edene mübarek olsun diyen. (Meks, öşürcülerin öşrü aldıktan sonra fazla olarak aldıkları paraya derler ki bir nevi rüşvettir.) Öşür şer'îdir. Mahsulâtın onda biri, devlete veya fukaraya veya hayır yerlerine verilir ki bir nevi zekâtın mahsûldan alınan kısmına derler. Bunları toplamak için öşürcüler tayîn olunur. Mahsûl vakti köylerden ve mahsûl sahiplerinden alman miktara denir ki bu meşrudur, bundan fazlası haksızlık ve zulümdür. Veya satılan maldan alman akçaya derler ki ona o gün «bâc» derlermiş. Veya malı değerinden aşağı almak ki bir nevi haksızlık ve zulümdür. Bu gibi, haksızlıklarla alman paralara mübarek   olsun   demek,   bana kalırsa kumar ve emsalinden alman paralara da mübarek oisun demek aynıdır.

134

EHL-İ   SONNET  AKAİDİ

EL-MİLEL VE'N-NİHAL

135

57  — Falan işi yaptım ise veya   falan  işi  yaparsam kâfir olayım dese.

58  — Gaybı biliyorum iddiasında bulunanı tasdik eyleyen.

59  — Ben çalman malları bilirim diyen,

60  — Bana cinler haber verir diyen ve onun bu sözünü tasdik eyleyenler. Zira gaybı ne ins bilir ve ne de cin bilir. Bilâkis yalnız Cenâb-ı Hakk bilir.

61  — Şâhidsiz nikâh olunsa, Allah'ı ve Resûlü'nü   ve melekleri şâhid tuttum dese.

62  — Karga sesini işitip yolundan dönen kimse; tavşan yoldan geçerse yolundan kalan kimsenin küfürlerinde ihtilâf olunmuştur.

63  — Bir müddet küfrü kasdeden, cemî-i ömründe kâfir olur.

64  — Başkasına söylemek üzere küfrü telkin eden kimse derhâl kâfir olur. O adam ister söylesin ister söylemesin.

65  — Allah  Teâlâ   gökte  bu  işi bilir  diyen ve  Cenâb-ı Hakk'a mekân kasd eden.

66  — Haktan hâlî, boş bir mekân yoktur, haktan bir mekân hâli değildir ve o, bir mekândan hâlî değildir diyen.

67  — İnşaallah falan şeyi yaparsınız diyen kimseye; ben inşâallahsız yaparım diyen.

68  — Hasta olmayan kimseye, Hak Teâlâ bunu unutmuştur diyen kimse.

69  — Hasmına karşı «ben seninle hükm-i Huda ile iş ederim» diyen kimseye «ben hüküm bilmem veya burada hüküm geçmez veya   bunda hüküm   yoktur» diyen kimse.

70  — Hak Teâlâ bana iyilik eder, yaramazlık benden olur diyen kimse. Ki âvâm-ı nâs bunu çok yapar, gaflet olunmaya.

71 — Falan kimse eceliyle ölmez diyen kimse. Bu da halk arasında çok söylenir.

73  — Ben Allahım, ben peygamberim diyen kimse.

74  — Peygamberlerin sünnetinden bir sünneti istihfaf eden kimse. Zira ol istihfaf, sünnet sahibi peygambere gibidir. Meselâ, bir kimse birisine:   Bıyıklarını  kes,  niçin kesmezsin, bıyıklarını kesmek sünnettir dese; o da cevaben : Sünnet olsa da kesmem dese. Diğer sünnetler ve bahusus meşhur sünnetler de böyledir.

75  — Namaz kıl, ta ki namazın tadını tadasın diyen kimseye karşı; sen de namazı terk eyle gi bî-namazlığın tadını tadasın diyen kimse.

76  — Namazı kıl diyen kimseye karşı kılmam. Zira sevabı efendimin olur diyen kimse.

77  — Bir adam belli bir ay (ramazan) da namaz kılmış bulunsa, fakat başka vakit kılmasa da, artık bu çok olur. Çünkü herbir namaz 70 namaz yerine kaim olur diyen kimse.

78  — Namaz kılmayan bir kimseye, namaz kıl denince kılmam diyen kimse.

79  — Zekât vermeyen bir kimseye, zekât ver denildikte vermem diyen kimse. Camii Asgar sahibi der ki: Bunu kızgınlıkla ve istihfaf tarîkıyla dediğindendir. Ma'lûm-dur ki şeriat hükümlerinden birini istihfaf ise küfürdür. Binâenaleyh, sünnetleri bile istihfaf ve hakir görüp kıymetsiz addetmek suretiyle terk etmenin eweliyyetle   küfrü mûcib olduğunda şübhe yoktur.

80  — İki kimse kavga edip içlerinden birisi: «lâ havle velâ kuvvete illâ billâh» dese; öteki de ben : «lâ havle velâ kuvevte illâ billâh» bilmem, hakkımı ver dese. (Teşbih ve tehlîl de böyledir.)

81  — Bir kimsenin   birinde    alacağı olsa ve onu istese, yoksa kıyamet gününde senden alırım diyen kimseye, borçlu olan, kimse de: Şu kadar daha ver de kıyamet gü-

136

EHL-i   SONNET  AKAİDİ

I

nünde ikisini birden alırsın diyen kimse. Bunlar, kıyameti hakîr görmektendir. Kıyameti istihfaf ise küfürdür.

82  — Kıyamette o kadar kalabalıkta sen beni nerden bulursun diyen kimsenin küfründe ihtilâf olunmuştur.

83  — Kıyametten korkmam diyen kimse.

84  — Emr-i ma'rûf'u inkâr eden kimse. Ki emr-i ma'-rûf farzdır. Farzı inkârından nâşi.

85  — İlini tezvirdir   diyen ve hîle-i   şer'iyyeyi   inkâr eden kimse. Hile çâre manasınadır.

86  — Bir kimseye : Niçin meclis-i ilme gelmezsin diyen kimseye karşı, benim meclis-i ilimde ne işim var dese.

87  — Bana yiyecek lâzımdır,   ilim  yetmez   dese. Bu sözler bu zamanda çok söylenir, son derece sakınmak gerektir.

88  — Bir âlim, bir mesâil-i diniyye veya hadîs-i şerif naklederken dinleyenlerden birisi : Bu söz neye yarar, bize para lâzımdır, ilim kimin işine yarar dese.

89  — Ehl  ü  iyalin   ma'îşetleriyle   iştigâlimden   ilim meclisine gitmeğe kadir değilim dese. Eğer, ilme kıymetsizlik nıurâd ederse büyük tehlike vardır.

90  — Bir kadın, âlim olan kocasına : Lâ'net sana dese. İlimden murâd ilm-i şer'îdir.

91  — Şerîd hikâyesi, kıssası ilimden evlâdır dese. İlmi istihfafından nâşi.

92  — Bir müslüman : Ben mülhidim dese. Zira mül-hid kâfirdir. Zira haşre, hesaba, azaba inanmayan, hedeften sapan, haktan dönen kimsedir.

93  — Zina, zulüm, haksız yere adam öldürmek haram olmasaydı diyen kimse. Zira bunlar hiçbir vakit helâl olmamışlardır.

Tenbîh: Yedi nesne bütün dinlerde mubah olmamıştır : Zina, riya, haksız yere adam öldürmek, sarhoşluk, ırza tecâvüz, mala tecâvüz ve yalan.

EL-MILEL VE'N-NİHAL

137

94  — Keferenin bayram günleri ki hediyyelerini almak dine zarardır, sakınmak gerektir.

95  — Küçük günah işleyen birisine : Buna tevbe eyle dese, o da : Ne ettim ki? dese. Zira ma'siyyeti istihfaf da küfürdür ve ziyâde sakınmak gerektir.

96  — Ehl-i sünnet indinde ma'siyyet insanı îmandan çıkarmaz. Ki bu da ma'siyyeti helâl ve küçük görmemekle mukayyeddir. Eğer günahı helâl der veya istihfaf yolu ile söylerse küfründe şekk yoktur.

97  — Bir kadının kocasından boşanması için irtidâd etmesini emreden ve fetva veren kimse.

98  — Bir müslümana : «Lâ'net sana ve senin müslü-manlığına» demek.

99  — Bilcümle   kelime-i   küfürle —mânâsını   bildiği halde— kasden tarîki hezl ile yani latife veyahut luîb yani eğlenme, şaka ile tekellüm, eylese, cemi-i ulemâ indinde kâfir olur ve onun i'tikâdına i'tibâr olunmaz.

100  — Lisanıyla tav'an (kendi   arzusuyla)    kâfir olup, kalben îmanda mutmain olan yine kâfirdir. Kalbinde olan îman ona fayda vermez, indallah ve indennâs kâfirdir.

101  — Kelime-i küfrü işitip gülenler de kâfir olur. Za-manımızdaki hokkabaz dedikleri çok konuşan ve halkı güldürmeye çalışan kimseler de bu gibi tehlikeli sözler pek çok ceryan etmekte olduğundan son derece sakınmak gerektir.

102  — Başkasının küfrüne rıza da   küfürdür. Her   ne kadar ihtilâf edenler olduysa da küfürlerine muttâlî olunmuştur.

EL-MİLEL VE'N-NİHAL

139

KÜFRÜ MÛCİB SÖZ SÖYLEYENİN HÜKMÜ

Bu küfrü mûcib olan sözler, bir çok kitablarda daha uzun olarak yazılmıştır. Biz de burada bir miktarını yazabildik. Bu küfür kelimesini söyleyen kişi, eğer kerhen veya hatâen değil de kendi ihtiyarıyla söyledi ise mürted olur, yani dinden çıkmış, dönmüş olur. O zaman hanımı talak-ı bâîn ile boş olur. Mahkemeye veya boşamağa lüzum kalmaz, otomatik olarak boş olur. Bununla beraber tecdid-i îman ve tecdid-i nikâh lâzım gelir. Fakat tecdid-i îmanda yalnız kelime-i şehâdeti getirmesi kâfi değildir, belki o küfrü mûcib olan şeyden rücû' etmesi lâzımdır.

Şu çok şâyân-ı dikkattir ki tecdid-i îman ve tecdid-i nikâhtan evvel yapılan muâmele-i zevciyye zinadır ve andan hâsıl olan çocuk da veled-i zinadır, kestiği de yenmez. Allah esirgesin.

Halbuki gerek yahûdîlerin ve gerek hristiyanların kestiklerinin yenir olduğu herkesçe ma'lûmdur.

Bundan başka, yaptığı vakıflar da bâtıldır, hükümsüzdür, mirasçılara kalır veya tekrar îmana geldikten sonra vakfını da yenilemesi gerekir.

Erkek veya kadından birisi —maazallah— bu kelüne-i küfürden birisini söylerlerse, yani mürted olurlarsa za-hir-i rivâye'de aralarında derhal firkat, ayrılık vâkî olur. Yani nikâh tamamen fesh olur ve kadınm veya hâkimin hükmüne tavakkuf etmez. İster evli, çocuk sahibi olsunlar isterlerse henüz nikahlanmış da düğünleri yapılmamış

olsun, her ikisi de müsavidir. İkisinin birden küfrü, tabîa-tıyla ayrılığı müstelzimdir. Burada anlatılmak istenen : Kan veya kocadan birisi irtidad ettiği takdirde de nikâhın feshini anlatmaktır.

Bugün ise bir çok imansız kız ve erkeklerin mevcûdiy-yeti aşikâr bir surette meydandadır. Kimisi şu, kimisi bu fikirde. Ne olursa olsun İslâm akidelerine muhalefet eden herkes, İslâm'ın hârici sayılır ve bir müslüman kızı alamaz ve kız da bir müslüman erkeğe kat'iyyen nikâhlanamaz. Şer'an sahîh olmaz. Onun için bu hayat arkadaşlığım seçerken iyi düşün taşın, öyle karar ver. Yoksa bilgisine veya servetine veya güzelliğine veya şöhretine aldanıp da hemen gözünün kestiğiyle evlenmek doğrusu hiçbir akıllı kimseye yakışmaz. Zira sonraki pişmanlığın da kimseye fayda vermediği herkesçe ma'lûmdur. Binâenaleyh, her müslüman kardeşime kardeşçe bir nasihat olsun diye bu sözlerimi yazmakla hem sizlerden özür diler ve hem de saadet ve selâmetinizi Mevlâ'dan dilerim.

Bundan sonra yazacaklarım îman ve İslâm'a ait hadîs-i şerifleri de güzelce okuyup mümkün olursa ezberlemenizi rica edeceğim. Çünkü, dinine faydası dokunan, kırk hadîs-i şerifi ezberleyen kimse yarınki kıyamet gününde ulemâ olarak haşrolunacaktır ki ne. büyük devlet ve şereftir. Onun için ihmâl etmemenizi tavsiye ederim. Bu fakîr, taksirli kardeşinizi de dualarınızdan unutmamanızı rica ederim.

EHLİ SÜNNET VE'L-CEMAAT AKİDESİNİN BİRİNCİ FASLI

EHL-İ SÜNNET VE'L-CEMAAT İMAMLARI HAKKINDA

Ehl-i sünnetin iki imamı vardır : Birisi eş-Şeyh Ebu Mansûr Mâtürîdî'dir. Bir Türk âlimidir. Diğeri de : eş-Şeyh Ebu'l-Hasen el-Eş'arî'dir. Ebu Mansûr Matürîdî İmam A'zam Ebu Hanîfe Hazretleri'nin akidesi üzredir.

Ebul-Hasen el-Eş'arî Hazretleri'nin akidesine, Şafiî, Mâliki ve Hanbelî mezhepleri tabidirler. Bu iki imam arasında mühim bir ihtilâf da yoktur. Bu ihtilâflarda küfrü veya bid'atı îcabeden bir şey yoktur, ancak lâfızlardadır. Bu iki imamın akideleri şöylece açıklanmaktadır.

Ehl-i sünnet ve'1-cemaat radıya'Uahu anhüm ecmaîn Hazretlerinin i'tikâdları budur ki :

1  — Allah Teâlâ Hazretleri birdir, kadîmdir, araz, cisim, cevher, musavver, mahdûd ve ma'dûd değildir.

2  — Kadîm, bizim tabirimizle evveli olmayan ve âhiri bulunmayan bir zât-i ecell-i a'lâdır.

3  — Mahiyyet ve keyfiyyetle de vasf olunamaz.

4  — Bir mekâna muhtaç değildir.

5  — Üzerine zaman geçmez.

6  — O'na hiçbir şey benzemez.

7  — İlminden ve kudretinden   hiçbir şey çıkmaz ve kaçmaz.

8  — O'nun zatıyla   kaim sıfat-ı    ezeliyyesi   vardır.

9  — Sıfatları O'nun ne zatının aynı ve ne de gayridir. Meselâ, aynaya baktığın zaman kendini aynada görürsün. O aynada gördüğün bir bakımdan tıpkı sen, ben değilim desen olmaz, benim desen o da olmaz. Onun için ne aynıdır ve ne de gayrıdır demişler. O sıfatlar da.şunlardır : Hayat, ilim, kudret, irâde, semî', basar, kelâm, tekvin.

10  — Allah Teâlâ'yı görmek aklen de naklen de caizdir.

11  — Kâinat, âlem cemî-i eczâsıyla ve sıfatıyla muh-destir, yani yoktan vücûda çıkarılmıştır.

12  — Onu yoktan çıkarıp meydâna getiren Allah Te-âlâ'tiır. Kullarının bütün fiilleri, küfür, iman, tâat ve isyan, cümlesinin halikı Allah Teâlâ'dır.

142

EHL-I   SONNET  AKAİDİ

EL-MILEL VE'N-NİHAL

143

13  — Allah'tan gayri Hâhk yoktur.

14  — O fiillerin kullardan sudûru, yani oluşu Hak Te-âlâ Hazretlerinin irâdesi,    meş'iyyeti, hükmü, kazası   ve takdiri iledir.

15  — Kulların işlerinde kendi ihtiyarları da vardır, onlar ile sevap ve ıkâb olunurlar.

16  — Tâatta sevap, ma'sıyyette de ikâb vardır. Güzel işleri işleyenleri iyi kimseler medhederler, ahirette de sevaba nail olurlar, bunlara Cenâb-ı Hakk'm rızası vardır.

17  — Fena ve kötü şeyler ki ehl-i dünyâ da onu sevmez. Ahirette ikâba sebeb olanlar da Hakk'ın rızasıyla değillerdir.

18  — Kul, gücü yetmediği bir şeyle teklif olunmaz.

19  — Sevap, Cenâb-ı Hakk'ın fazlıdır, azabı da adaleti icâbıdır.

20  — Maktul eceliyle ölmüştür. Yani vurdular da öyle öldü demek değil de eceli gelmiş, o bıçak veya kurşun sebeb olmuştur.

21  — Ecel birdir.

22  — Haram dahi rızıktır.

23  — Herkes kendi rızkını yer, gerek helâl olsun gerek haram olsun.

24  — Kimse kimsenin rızkını yemeye kadir değildir

25  — Allah Teâlâ, dalâlet ve hidâyetini halk edendir.

26  — Dilediğine dalâlet Ve dilediğine de hidâyet  halk eder.

27  — Kula aslâh olanı halketmek, Allah Teâlâ'ya vâ-cib değildir.

28  — Hz^ Resûlullah   (s.â.s.)'in   yakaza halinde   şahsıyla Mescid-i Haram'dan Mescid-i Aksa'ya, oradan semâya ve oradan da Hakk Teâlâ'nm murâd ettiği yere urûcu haktır.

29  — Melekü'1-Mevt haktır.

30  — Kabirde, bütün kâfirlerin ve bazı günahkâr mü'-minlerin azabları haktır.

31  — İbâdet ve tâat ehlinin nimetlere nail olması da haktır.

32  — Münkereyn meleklerinin    kabirde    sualleri de haktır.

33  — Kıyamet günü dirilme de haktır.

34  — Amellerin tartılması da haktır.

35  — Kitap haktır, hesab da haktır.

36  — Havz-ı kevser haktır.

37  — Sırat köprüsü de haktır.

38  — Peygamberlerin, velîlerin, şehidlerin şefaati da haktır.

39  — Cennet ve cehennem de haktır ve el'an mevcutturlar, bakîdirler.

40  — Ne cennet, cehennem ve ne de içindekilere fena, yokluk gelmez.

41  — Büyük ve küçük günahlar her ne kadar çok olsa dahi mü'mini imandan çıkarmaz ve küfre de sokmaz.

42  — Cenâb-ı Hakk, kendine yapılan şirki afvetmez.

43  — Şirkten mâada, büyük ve küçük günahlardan dilediğini mağfiret eder.

44  — Küçük günahlara ikâb caizdir. (Büyük günahlardan sakınsa bile.) Büyük günahların da afvı caizdir, tevbe etmese dahi.

45  — îman, peygamberimizin Allah tarafından   haber verdiği her şeyi kalbiyle tasdik ve lisanıyla da söylemesidir.

46  — Ameller, hakikat-ı îmana dâhil değillerdir.

47  — Ameller, kendi nefislerinde ziyâde olurlar. Fakat, hakikat-ı îman ne ziyâde olur ne de eksik.

48  — Amellerin ziyadesiyle îmanın meyveleri ve nurları artar.

49  — Her mü'min : Ben, hakka müminin   demelidir.

144

EHL-I   SONNET  AKAİDİ

EL-MltEL VE'N-NIHAL

145

İnşâallah ben mü'minim demek te'vîl ile olsa dahi doğru değildir. Şek ile olursa, ittifakla, söyleyen dinden çıkar.

50  — İman, tasdik ve ikrar olduğuna nazaran mahlûktur ve kulun kesbidir, kazancıdır ve Haktan hidâyet olduğuna göre de mahlûk değildir.

51  — Mukallidin imanı şek ve şübheden arî olursa sahihtir ve lâkin kadir ise, delilleri terk ettiğinden âsidir.

52  — Bazı kere sa'id,   saadete   erişen kişi şâkî, yani cehennem ehli olur ve bazan da şâkî, yani cehennemlik bir kişi de sa'îd yani ehl-i cennet olur. Yani, müslüman iken kâfir olur veya kâfir iken müslüman olur. Fakat, Allah'ın hükmünde değişiklik olmaz, gerek zâtında ve gerek sıfatında tağyir caiz değildir.

53  — Peygamber gönderilmesinde ve kitab-ı İlâhînin inzalinde hikmet ve maslahat vardır.

54 — Hak Teâlâ, kullarına beşerden peygamber gönderdi. İman ve ehl-i tâatı cennetle tebşir ve ehl-i küfürle âsîleri de cehennem ve ikâbla tenzîr ettiler, nâsa da din ve dünyalarında muhtâc oldukları şeyleri öğrettiler. Onları mu'cizelerle te'yîd eyledi.

55  — İlk peygamber Âdem aleyhisselâm, son peygamber de bizim peygamberimiz Muhammed Mustafa (s.a.s.)' dir. Bütün peygamberlerin efdali Peygamberimiz Muhammed Mustafa (s.a.s.)'dir.

56  — Melekler de Hz. Allah'ın kullarıdır ve emirlerini âmillerdir ve masiyyetten   ma'sûmdurlar.   Erkeklik ve kadınlıkları yoktur, yemek ve içmeğe muhtaç değillerdir.

57  — Peygamberler meleklerin resullerinden, meleklerin resulleri ise beşerin sâlihlerinden,   beşerin sâlihleri ise bütün meleklerden efdaldir.

58  — Keramât haktır ve ol keramet, şeriatında olduğu peygamberlerin mucizesinde dâhildir. Velî, kerametinde müstakil değildir.

59  — Velî, peygamberlik derecesine vâsıl olamaz.

60  — Kuldan, hiçbir hal ile teklif sakıt olamaz.

61  — Efdal-i evliya Ebu Bekir'dir, ondan sonra Ömer el-Farûk, ondan sonra Osman Zü'n-nûreyn, ondan sonra da Aliyyü'l-Murtaza   ndvanullahı teâlâ aleyhim   ecma'în hazerâtıdır. Hilâfet de bu tertîb üzeredir.

62  — Sahabeden   hiçbirini   hayırdan   gayrı bir şeyle yâd etmek caiz değildir.

63  — Hilâfet otuz yıldır. Ondan sonra melik ve emirliktir.

64  — Ehl-i İslâm'a bir imam mutlaka lâzımdır, müs-lümanlan hem korumak ve hem de işlerinin lâyıkıyla görülmesi, cum'a ve bayram namazlarının sıhhati için gerektir.

65  — Fâsıkın arkasında namaz kılmak caizdir. Fasılan cenazesine de namaz kılmak caizdir.

66  — Her zaman mest üzerine meshetmek caizdir.

67  — Dirilerin ölülere duası ve sadakaların ölülere faydası vardır.

68  — Zamanların ve mekânların faziletleri haktır. Ramazan ayı, recep, şaban, muharrem,  arefe günü bayram günleri, Mekke-i Mükerreme, Medine-i Münevvere, Kuds-i şerif ve mescidler gibi.

69  — İlim,   akıldan   efdaldir.   Müşriklerin   çocukları hakkında imamımız sükût etmişlerdir.

70  — Sihir vakîdir.

71  — Göz değmesi de caizdir.

72  — Müctehid bazan isabet eder bazan hatâ eder.

73  — İçtihadında isabet ederse iki sevap alır, hatâları da afvolunur.

74  — Kur'ân-ı Kerîm'deki nasslarm mümkün olduğu kadar zahirine hamdolunması vâcibdir.

75  — Ümmetten hiçbirisine cennetle    şehâdet etmeyiz. Yalnız Resûlullah'ın şehâdet ettikleri Aşere-i Mübeş-

F. 10

146

EHL-1   SONNET AKAİDİ

şere müstesna. Onlar da şunlardır: Ebu Bekr, Ömer, Osman, Ali, Talha, Zübeyr, Sa'd, Said, Abdurrahman b. Avf, Ebu Ubeyde b. el-Cerrah, rıdvanullahı teâlâ aleyhim ec-maîn.

76  — Deccâl'in çıkması haktır.

77  — îsâ Aleyhisselâm'm semâdan nüzulü haktır.

78  — Güneşin garbtan doğuşu haktır.

79  — Dâbbetü'l-arz'ın hurucu haktır.

80  — Kâhine, müneccime, arrâfa gidip bir şey sormak caiz değildir. Bizim fal bakıcılar da buna dâhildir.

81  — Bunların söylediklerine inanmak da caiz değildir.

82  — Cemaat hak ve sevaptır, rahmettir. Ayrılık azab-tır.

83  — Allah Teâlâ indinde en makbul din İslâm dinidir.

IV. BÖLÜM ÜÇÜNCÜ KİTAP

V

ŞERHİ EMÂLÎ

 L;

Bu zât-ı şerîf ki, Aliyyü'1-Kâri Hazretleri'dir. Beytin başına musannif, kendini murad ederek, «abd» diye, yani kulluğunu beyan ile tevâzûunu göstermiş. Zaten insan için en büyük şeref de kulluğunu izhâr eylemesidir. Cenâb-ı Zülcelâl Hazretleri de Peygamberimiz (s.a.s.)'i Mi'rac Gecesinde «kulunu geceleyin yürüttü»' diyerek kulluk sıfatı ile tavsif buyurmuşlardır. Zira kulluk sıfatının her sıfatın üzerinde yüksek bir meziyeti vardır. Hatta Peygam-berlerdeki ubûdiyyet hassası, risâlet hassasından eşreftir buyrulmuş. Çünkü kullukla halktan - Hakk'a doğru çıkılır gidilir. Peygamberlik (Risâlet)'le ise, Hakk'tan halka doğru inilir. Onun içindir ki Kelime-i Şehâdet'te bile kulluk, Resulün üzerine takdim kılınmıştır. Akâid-i İslâmiy-yenin üstâdları olan Şeyhayn-i Muhteremeyn ki, Ebû'l-Hasen el-Eş'ari ve Ebû Mansûr Mâturîdî Hazretleri'dir. Bu ümmet-i Muhammed yetmişüç fırkaya bölünmüş, her-birisi kendini haklı görerek diğer mezhepleri tekfire kadar gitmişler. Halbuki hepsi de Ehl-i Sünnet'in haricindedir.

1   el-isrâ: 1

150

EHL-i   SONNET  AKAİDİ

Burada musannif Hahmetullahi aleyh, bu Emâlî nam kitabı veya beytleri Cenâb-ı Hakk'm tevhidi, birliği zımnında incilerin ipliklere dizildiği gibi, bu zatı muhterem de inci misli sözlerini böyle dizmiştir. Ma'lûmdur ki inci güzel bir boyuna takıldığı zaman nasıl güzellik üzerine güzellik verirse, tevhîd-i İlâhî hususunda dizilen bu beyitler de güzellik üzerine güzellik bahşetmektedir. Bu varlığın sahibi olan Hz. Allah Celle Şanühü zâten ve sıfaten hakîkî, şerîki ve nazîri olmayan bir Allah'dır. îmân ise bu zat ve sıfatmda eş ve benzeri olmayan Allah Teâlâ'yı dil ile ikrar ve kalb ile tasdiktir. Bu birliğin yani tevhidin üç mertebesi vardır.

Birinci mertebe ki Tevhid-i Zat'dır. Fenâfillâh makamıdır. Hak'da fâni olup mevcudatta Hak'dan gayri nesne görmemektir ve «hakikatte Allah'dan başka mevcûd yoktur» der. Ve «Lâ ilahe illallah, lâ mevcûde illallah» demek ister.

İkinci mertebe ise Mertebe-i Sıfat'tır. Cümle mahlû-katın kudretini kudret-i Rabbaniyede yok bilmektir. Bütün ilimleri, ilm-i İlâhîde muzmahil ve kemâlât-ı İlâhiyye nurlarından aks eden bir zerre ve bir lem'a görmektir.

Üçüncü mertebe ise, Mertebe-i Ef'âl'dir. Bu da ilme'l-yaMn, ayne'l-yakîn, hakka'l-yakîn ile vücûd ve zuhurda Hakk Teâlâ'dan gayri müessir olmadığını anlamak ve bilmekten ibarettir. Halbuki vahdaniyyet-i ilâhi babında birçok ulemâ-yı zevi'l-ihtirâmın eserleriyle kütüphaneler doludur. Bunlardan gayri bize «De ki, Allah birdir.»' yetmez mi? «Sizin ilahınız bir tek ilahtır.» ile tam kırk âyet-i kerîme Allah Teâlâ'nm varlığı ve birliği, şerik ve nazi-ri  olmadığını  belirtmiştir.  «Kul  hüvallahü  ehad»  daki

1   el-ihlas: 1

ŞERH-I EMÂLİ

151

ehâd kelimesi ile vâhid kelimelerinin delâlet ettiği mânâlar ayrı ayrıdır. Ehâd kelimesi hiçbir şeye mümasil ve müşabih olmayan ve müşareketi bulunmayan ferd-i vahide itlâk olunur. O da zatı mukaddes olan Allah Teâlâ'ya râcîdir. Lâkin vâhid öyle değil. İhtifâ, teaddüd-i adedîden ibarettir. Meselâ Ahmedü vahidün olur, fakat Ahmedü ehâdün denilmez ve olmaz. Ehad, yalnız Cenâb-ı Hakk'a lâyıktır. Vâhid Beyefendi çok vardır. Lâkin ehad, Allah'dan başka kimseye denilmez. Öyle bir ehaddır. Eşi, şerîki, nazîri, misli yoktur. O da yalnız ve yalnız Allah Teâlâ'ya has bir ehaddır. Binâenaleyh «lâ ilahe illallah»1 kelime-i mübarekesi tam bir tevhîddir. Bütün ulûhiyyeti kendinden başkasından nefyedip, ma'bûdun bi'1-hakk yalnız eşi bulunmayan Allah Teâlâ Hazretleri'dir. Ve bunu bütün küffâr dahi i'tirâf etmek mecburiyetinde kalmışlardır ki, bu yer ve göklerin sahibi kimdir denilince, Allah'dır diyorlar. İnsanlar çok muhtelif akidelere sâbib olduklarından mecûsi denilen o ateşe tapanlarla Veseniyye denilen kimseler Allah ikidir diyorlar. Birisi hayırları birisi de serleri yaratır demektedirler. Halbuki bu akideleri ta-mamıyle bâtıldır. Çünkü Allah Teâlâ «Her şeyi yaratandır»2 Şerri Allah yarattı demeyiz edeben. Zira köpeği ve hınzırı da yaratan Allah Teâlâ olduğu halde (haliku'l kelb ve'1-hmzîr) denmemiştir ve denmez de. Bazı insanlar da zulmeti yaratan ayrı, nuru yaratan ayrıdır demekte imişler. Bu da bâtıl bir sözdür. Çünkü ikisini de yaratan Allah Te-âlâ'dır. Zira gerek zulümât ve gerek nûr, bunlar hâlık değil, mahlûkturlar. Bunları yaratan Allah Teâlâ Hazretleri'dir.

1   Muhammed: 19 3   ez-Zümer: 62

152

EHL-I  SONNET AKAİDİ

ŞERH j EMALİ

153

diye bunların da i'tikadlan çürütülmüştür.

Bir de tabîatçılar vardır ki onlar da sâni', dörttür derler. Hararet, yebûset (kuruluk), burûdet (soğukluk), rutubet diye adlandırmışlardır. Çünkü bunların haddi zatında kendilerinde mevcut bir kudreti yoktur. Bunları da yaratan Allah Teâlâ'dır.

Felekiyâtçılar ise daha aptalca hareket edip Zühal, Müşteri, Merih, Zühre, Utarit, Şems ve Kamer diye çok acayip bir fikre sâhib olmuşlar ve bunların da fikirlerinin hiç para etmediği şimdi güzelce anlaşılmıştır. Putlara tapanlar bu bilginlerden daha akıllıca davranmışlar, her ne kadar hataları büyükse de, yine de Allah vardır bu putlar da bizim şefâatçımızdır demektedirler. Halbuki bu yıldız ve daha sayısız yıldızların hepsi, Allah Teâlâ'mn yarattıkları ve cazibe denilen kuvvetin da halikı yine Allah Teâlâ Hazretleri olup bu âlemi istediği gibi kullanmaktadır.

Tabîatçıların tutundukları; «tabiatın eseri» davası pek boş bir şeydir. Korkarım ki kendilerinin de davalarına inandıkları yoktur. Çünkü herkes bilir ki tabiat denilen şey ne ise odur. Meselâ kara ise karadır; beyaz ise beyazdır. Kara bazen beyaz olursa o da tabiatın eseri değil; onu yaratanın ondaki tasarrufudur. Bazan beyaz bir şey bakarsınız ki bir zaman sonra simsiyah olmuş, halbuki değişmemesi lâzımdır. Değişiyorsa demek ki onu kullanan ve

'   el-En"âm: 1 2   el-lsrâ: 12

onda tasarruf eden var. Şüphesiz o da varlıkların ve mülkün hakikî sahibi olan Allah Teâlâ ve Tekaddes Hazretle-ri'dir. Bu husûsda daha fazla ma'lûmât almak isteyenlere kütüphanelerimize müracaatları tavsiye olunur.

— 2 —

İlâh ile murad, ma'bûdun bilhakdır. Yani Hakk hakîkî ma'bûbdur. Halk kelimesi de mahlûk demekdir. O ilâh ve hâlık olan Allah Teâlâ Hazretlerî'dir. Mevlâna: Seyyid, nasır, mütevelli mânalarını taşıyan bir kelimedir ki, bu mahlûkun mucidi olan Allah Teâlâ Hazretleri bizim efendimiz, yardımcımız ve bizleri ve bütün eşyayı terbiye edip kemâline ulaştırandır, bütün .işlerimizin mütevellîsidir Kadîmdir, evvelinde bir yokluk olmayan, sonunda da bir yokluk olmayan ibtidâsız bir evvel, sonsuz bir âhirdir.

-    *    r..'

Ne güzel bir mevlâ, ne güzel de bir yardımcıdır. Ve O'na benzer birşey yoktur. Ve O Allah Teâlâ hem duyar, hem de görür.

Bütün kemâl sıfatları ile mevcut olup, kemâlin zıddı olan bilumum zeval ve noksan sıfatlardan da münezzeh ve müberrâdır. Mahlûk,   Cenâb-ı Hakk'ın   sıfat-ı fi'liyesin-

el-Hadid: 3

154

EHL-i   SONNET AKAİDİ

ŞERH-İ EMALİ

155

dendir ve bu sıfatı da kendisi gibi kadîmdir. Ve Cenâb-ı Hakk hâlık idi, kâinat ve mahlûkat yok iken de, yine Allah hâlikıyyet sıfatı ile muttasıf idi. Ve her kim bu mev-cûdât yok iken, Hâlık-ı Zülcelâl de hâlık değildi derse bu suretle dinden çıkmış ve küfre girmiş olur ki Allah korusun.

Binâenaleyh, halikımız olan Allah Telâl Hazretleri ib-tidâsı olmayan kadîm sıfatı ile muttasıf olmakla beraber, bütün kemâl sıfatlarıyla da mevsûftur. Hacı Bayram Veli Hazretleri bir dualarında şöyle diyor:

Eserden müessire intikâl, insanlık vazifesidir. Bir insan ki bu kadar varlığı görür de bunun sahibi kimdir diye aramazsa, ona nasıl insan denir. İşte bu varlık, başlı başına Allah Teâlâ'nm varlığına ye birliğine delâlet eden en güzel ve en açık delillerdir. İnsan ki ufacık bir izden bile oradan geçeni tanıyor ve biliyor da, bu yerin ve göğün içindeki sayısız mahlûkâtı ve mevcudatı görsün de onların sahibini tanımasın ve bilmesin! Bundan daha büyük hangi cahillik olabilir. Göz gördüğünden bir şey anlamı-yorsa ona göz demek doğru olamaz.

3 —

 

 jZı

Cenâb-ı Hak, Hayy'dır; her şeyi müdebbirdir. Allah Teâlâ Haktır ve herşeyi takdir eden Celâl sahibidir. Allah Teâlâ'nm hayatı bizâtihîdir. Mahlûkun hayatı ise kendinden olmayıp bigayrihîdir. Yani nesillerle, evlenmelerle olagelmektedir. Sonra da muvafık bir zaman için olup bir gün bu hayat da sönmektedir. Halbuki Allah Zülcelâ-lin hayatı daimîdir, ebedîdir ve kâmil bir hayattır. Asla hayat kendisinden zail olmaz. Ve her umuru dilediği vech üzere tedbîr ve kaza ve ezelî ilmi iktizâsı üzerine ıslâh eyler. Her bir umur ve ef'âli kader-i mahsûs üzere takdir ve muktezâ-yı hikemi üzere tertîb eder. Cümle mevcudat Allah Teâlâ'nm celâlinde müstehliktir.

Ma'lûmdur ki 'hayat, sıfat-ı kemâlden bir sıfat-ı ezeliyedir ki; sıhhat, ilim ve kudreti iktizâ eder. Dirilik mem-dûh bir sıfattır. Aksi de ölülüktür. Diri olmayan, hayatı olmayana ölü denir. Bu da noksanlıktır. Binâenaleyh Cenâb-ı Hak da noksanlıktan münezzehtir.

O Allah Teâlâ birdir, ondan başka ma'bûd da yoktur. Ve O Allah Teâlâ hem Hay hem de Kayyûm'dur.

Aynı zamanda Allah Teâlâ ölüm kendisine erişmeyen bir diridir. Bir kimseyi herhangi bir işi yaparken görseniz, onun ölmemiş ve diri olduğuna hükmedersiniz. İşte Cenâb-ı Hakk da mülkünde mutasarrıf bu bir olan; şeriki, nazîri, eşi, dengi, veziri olmayan ve Hayy u Kayyum olan Allah Teâlâ'ya tevekkül eyle, senin vekilin olsun. Sen de onun sözlerinden dışarı çıkma.

Allah Teâlâ Hazretleri Kur'an-ı  Azîmüşşan'da «Aye-

156

EHL-i   SONNET  AKAİDİ

ŞERH-1 EMALİ

157

te'1-Kürsî» denilen ayet-i kerimede kendisini bize ne güzel tanıtmaktadır. Allah O Allah'dır ki kendinden başka hiçbir ilâh yoktur. O Allah ezelî ve ebedidir. (Evveli ve âhiri olmayan bir Allah'dır). Bizatihi diridir ve bakidir. Zât ve kemâl sıfatları ile yarattıklarının bütün işlerinde Hâkim ve Kâimdir. Herşey O'nunla kâimdir. O'nu ne bir dalgınlık ve ne de uyku tutamaz. Göklerde ve yerde neler var ise hepsi O'nundur. Ve O'nun izni olmadıkça katında kim şefaat edebilir. O Allah bütün varlıkların önlerinde ve arkalarında gizli ve aşikâr herşeyi bilir. Kulları ise Allah'ın dilediği kadarından başka ilâhî ilminden hiçbir şey kavrayamazlar. Allah'ın kürsüsü ve mülk saltanatı gökleri ve yeri çevrelemiştir; kaplamıştır. Gökleri ve yeri korumak, gözetlemek Allah'a zorluk ve ağırlık vermez. Allah çok yüce ve çok büyüktür. İşte bu Allah Teâlâ Hazretleri her işi müdebbirdir. Her işin sonunda ne olacağını bilendir. Ona göre yapacağı işi yapar.

... 4»! j

Bu âyetlerdeki tedbîrden murad bu mânâdır. Binâenaleyh şu gökyüzünde gördüğümüz yıldızlardaki ahenk, aym ve güneşin hareketlerindeki intizâm ve yer yüzündeki mahlûkât ve mevcudatın hayatları ve rızıkları hep bu bir eşsiz olan Allah celle ve alâ'nın eseridir. Onun için Cenâb-ı Hakk dâima bizlere tefekkürü tavsiye eder ki, bu kadar âsârın sahibi olan Allah Teâlâ'yı bilip ona itaat ediniz. Yu-

scarıda yazılan âyetteki kürsü kelimesinin açıklamasında yer ve gökler bu kürsü'nün yanında okyanuslarda bir ufacık kayığa benzer demişler. Halbuki bu kürsü'yü ihata eden bir de Arş'ı vardır ki kürsü ve kâinat o Arş'ın yanında bir top gibi ufacık kalırlar. Yani azamet-i ilâhiyyeyi ihataya insanın gücü yetmeyeceği aşikârdır. Her şeyi müdebbir olan Hakk Teâlâ sabittir. Hakk ismi Esmâ-i Hüsnâ'dandır. Allah Teâlâ mukaddir, takdir edicidir. Yani her şeyi ka-der-i mahsus ile yoktan icâd eden hayır ve şer, fâideli, zararlı, tatlı, acı her ne varsa ezeldeki kaza ve kaderiyle meydana gelmektedir. Katiyyen tebeddül ve tegayyür de etmez. Nasıl dediyse öyle olmaktadır ve öyle olur.

Kader hakkında hulasaten şöyle denilmektedir: Evvelden yapılmasına irâde-i ezeliyyesi taalluk eden cümle eşyayı dilediği vech ile olmasına âlim olup hepsini esbâb, ahvâl, zaman ve mekâniyle Levh-i Mahfûz'da yazması ve bu yazı üzerine hüküm ve kaza, ıslâh ve inşâ eylemesidir. (Kül) kelimesinde mahlûkât da dahildir. Lâkin Levh-i Mahfûz'da alâ tariki'l-hükmi ve'1-kazâ yazılı değildir. Meselâ Zeyd ve Amr'ın İslâm ve küfürlerinde mecburiyetleri yoktur. Belki Zeyd kendi arzusuyla ve kudretiyle ve ihtiyariyle İslâm'ı kabul etmiş ve Amr da keza kendi arzu ve ihtiyarı ve kudretiyle küfrü murâd ederler kaydıyla mu-kayyeddir. İmam A'zam'm Fıkh-ı Ekber'inde de böylece denmiştir. Cenâb-ı Hakk hem hâlık ve hem de mürîddir. İrâde-i ezeliyyesi mûeibince herşey vakti vaktinde olur biter. Kul da irâde-i cüz'iyyesi ile kâsibdir. Ne isterse hâlık da onu halkeder, hayırlısı sevab, şerlisi de azab kazanır vesselam.

'   es-Secde: 5 2   Yunus: 31

158

EHL-İ   SÜNNET  AKAİDİ

ŞERH-] EMALİ

159

— 4 —

 

Sıfât-ı zâtiyye-i ilâhiyyeden birisi de irâdedir. Hakk sübhânehü ve Teâlâ hayır ve şerri irâde eder, lâkin şerre rızası taalluk eyleniez.

Hükemâya göre irâde, Hazret-i Hakk'm nizâm-ı vücûdun vech-i ekmel üzere olması için keyfiyet-i lâyıkasma ilminden ibarettir. Burada zikrolunan hayırdan, murad, îman ve tâattır. Serden de murad, küfür ve şâir maasîdir. Binâenaleyh emr-i ma'rûf- ile sabit olan hüküm hasendir, nehy-i ani'l-münker olan şey ise kabîhdir, itikad-ı ehl-i sünnet budur ki: Hazret-i Allah hâlık, kul da azim ve kâ-sibdir. Allah Teâlâ'nın kulunu muâhazesi bu azm u kesbe bağlıdır. Hayır Allah'dan, şer de kuldan (ki onu kesbet-miştir). Lâkin bunları halkeden Allah Teâlâ'dır. Şer kelimesinin taalluku bize göredir. Hadîsi şerifte de: «Bütün hayırlar sendendir, şer senden değildir.» buyurulmuştur. Burada hayrı ve şerri murad eden Allah Teâlâ'dır. Lâkin şerre rızası yoktur. Kul şerri murâd edip işlemek istediği vakit ona kuvvet verir. Kul da istediği şeyi yapar. Ama Allah Teâlâ kulunun bu işi işlemesine razı değildir. Lâkin kul isteyince Cenâb-ı Hakk da o kulda kudreti halkettiği için hayır ve şer hepsi Allah'tandır diyoruz. Fakat Allah Teâlâ hiçbir zaman serlere razı değildir. Şâirin dediği gibi: Sen hem Allah'ı seviyorum dersin, hem de kötü fena işleri işlersin. Eğer muhabbetin sâdık olsaydı elbette itaat ederdin. Çünkü muhakkak seven sevdiğine itaat eder.

Cenâb-ı Hakk haliktır. Bizdeki hayat, ilim, kuvvet, kudret ne varsa hepsini veren O değil mi? Binâenaleyh ha-

yırlan da halkeden serleri de halkeden O'dur. Kul da bundan hangisini murad ederse işler. Hayırlara sevab, serlere de tabiî ceza verilir.

 

 

Allah Teâlâ her istediğini istediği gibi yapar. Kimse işine karışamaz. Lâkin Hakk'm küfre rızası yoktur. Eğer kulda kuvvet ve iktidarı halketmezse o zaman kul harekette muhtar olamaz. Binâenaleyh kulunun isteğine göre kuvveti kudreti verir, lâkin razı olmadığı halde... Cenâb-ı Hakk cümlemizi îman ve tslâm yolundan zerre kadar ayırmasın. Âmin...

•il    *

Cenâb-ı Hakk,   zikrolunduğu üzere,   sıfât-ı   kemâlle muttasıf ve o sıfatlar Cenâb-ı Hakk'm zâtıyla kâimdir. Lâ-

1    el-Bakara: 185

1   eMbrahim: 27

3    ez-Zümer: 7

4    el-Buruc: 16

160

EHL-İ   SONNET  AKAİDİ

ŞERH-I EMALİ

161

kin ne Zât-ı Şerifinin aynı ve ne de zâtından munfasıl olur. Ve gayri dahi değildir. Sıfatı ilâhiyye sıfât-ı kemâl-l dir. Zira kemâl-i zat ancak menşe-i kemâlât olmaktır. Eğeri sıfatları zâtından ayrı emirden nâşi olaydı, vakıa noksanı lâzım gelirdi. Sıfatı ise zâtından ayrı değildir. Onun içini şöyle demek daha uygun olur: Allah Teâlâ'nm sıfatları za-'J tının aynı değildir. Ve lâkin zaâtmdan gayrı da değildir.! Çünkü Allah Teâlâ'nm sıfatları, zâtından ezelî ve ebedîl kat'iyyen ayrılmaz. Mahlûkâtı ise hiç de öyle değildir. Zâ-J ten fani bir mahlûktur. Allah Teâlâ'nm sıfatları zâtının ay-J nı değildir, çünkü sıfat mevsûfun aynı değildir. Amma ol sıfat —ister zatî ve ister ef'âli olsun— gayrı da değildir.] Rahmetlik hocamız Hacı Hâsib Efendi rahmetullahi aleyhi | rahmeten vâsi'a demişlerdi ki; «aynanın karşısında du-s ran kimse aynada kendini görür. Lâkin kendisi de değil-1 dir, amma gördüğü de kendinden başkası değildir» diyej bir misâl arzetmişlerdi ki çok uygun idi.

_ 6 —

!> JliiSİİj olJJİ olu*

Jljjji OÜj-a* OÜLü>

Allah Teâlâ   Hazretleri'nin bütün   sıfatları zâtiye ve] fi'liyesi kadîmdirler. Zeval ve fena (yokluk) ânz olmaktar masundurlar, mahfuzdurlar, Sıfat-ı zâtiyye ki kendisinde ihdas mânası olmaya. Hayat, ilim, semî', basar...   gibi sı-i fât-ı fi'liyyede ise ihdas mânasını müştemil ve mutazam-| mm ola. İnşâ, ibda', imâte, ihya, terzîk, inma ve tasvir gi-İ bi bu sıfatların cümlesi mezhebimiz   Mâturîdlîer indinde! kadîm ve zât-ı mukaddesle kâimdirler. Kadîmden murâd,|

«kadîm bi'z-zaman»dır ki vücudu mesbûkun bi'1-adem olmaya. Zira kıdem-i Zat-ı Hakk sübhânehû ve Teâlâ vü-vûdu gayrıdan olmamakdır. Zat-ı Akdes Hazret-i Allah'a mahsûsdur. Cenâb-ı Hakk'ın zatı nasıl kadîm ise sıfatı ila-hiyye de hepsi de kadîm ve Zat-ı Akdes-i Rabbânî ile kâim samedî, ezelî ve ebed'dir. Sıfatlarını bilmek istersen. Esmâ-i Hüsnâ'yı oku ve ezberle ve Rabbını iyi tanı ki tanıyınca çok aşın seversin, sevince de yolundan emrinden dışarı çıkamazsın. Sen Hakk'ı sevince O'nun yolunda olunca O da seni sevecek ve senin dünyâ ve âhiret yollarını kolaylaştıracak; dünyâda mes'ûd âhirette de mes'ûd ve bahtiyar olursun.

Ey azîz kardeşim! Bu dünya geceleri rüyalarımızda gördüğümüz bir hayal misâlidir. Bugün var yarın yok, bir taraftan gelir, bir taraftan gider. İyi ve güzel düşünürsen; herhalde Allah Teâlâ'yı bilmek, bulmak, sevmek, yolunda gitmek mümkün olur. İnşâallahu Teâlâ biz de O'nun yolunda, izinde, emrinde olduğumuz müddetçe, O da şüphesiz kullarını hem sever hem de ikramını artırdıkça artırır. Gözü gönlü bambaşka olur. Görenler de bayılır. Herkes de O'nun emrinde. «Ya dünya! Bana hizmet edenlere sen de hizmet eyle.» ferman-ı ilâhîsi sudur eder vesselam...

. elli ol** 'Je. 15Iİ

Allah Teâlâ Hazretleri'ne şeriat dilinde şey lafzını ît-lâk ederiz. Lâkin hakikat ve sıfatta eşyâ-yı sâireye benze-

F. 11

162

EHL-I SONNET AKAİDİ

ŞERH-İ EMALI

163

mez. Ve zat diye de tesmiye ederiz, lâkin altı cihetten münezzeh ve müberrâdır. Ma'lûmdur ki şey lâfzı halk arasında mevcuda itlâk olunur. Binâenaleyh Hazreti Allah'a da, şey demek caizdir, çünkü vardır ve mevcûddur demektir. Ve yine Cenâb-ı   Hakk'a zat demek de   caizdir.   Zira bir1 âyet-i kerîmede Cenâb-ı Hakk şöyle buyurmuştur:

 

> 

Bu mâna üzerine bizim de şey dememiz caiz olur. Yalnız şu kadarı da var ki mahlûkât da bazı bulamadıkları kelimeleri şey diye konuşurlar. Binâenaleyh aradaki bu benzerliği kaldırmak için (lâ ke'1-eşya'î) denilmiştir ki, bu şey lafzı insanların kullandıkları veya görüp bildikleri gibi birşey değildir. Fakat Cenâb-ı Hakk cisimdir, lâkin kel-sâm denilmez. Yani Allah Teâlâ cisimdir amma dünyâdî gördüğümüz ve bildiğimiz cisimler gibi değildir, demekl caiz olmaz. Çünkü bu ve buna mümasil sözlere izn-i serf yoktur. Şey lafzı üe zât lafzım söylememize ise izn-i şer* vardır. Biri yukarıda yazılan âyet, biri de «ve lâ tetefek-1 kerü  fî-zâtillah»  hadîs-i  şerifinde   Cenâb-ı   Peygamber Efendimiz: Allah Teâlâ'nın zâtını düşünmeyiniz zira O'nu kavramağa kimsenin gücü yetmez. Zira Hazreti Allah namütenahidir, nihayetsizdir. O'nu bildim demek O'nu hu-dudlandırmak demektir ki pek büyük bir hatâdır. Allah Teâlâ'nın masnûâtım ve verdiği nimetleri  düşünün, onlar her ne kadar çok ise de nimetleri tefekkür; Allah Teâlâ'nın azamet, kuvvet ve kudreti, ilminin nihâyetsizliği ve kemâli insanları mest eder. Artık O'na ne çeşit kulluk ede-

et-En'âm: 19

ceğini şaşırır. Meczûb bir hal alır, nereye baksa O'nu görür. Neyi yese ve neyi mülâhaza etse hep o karşısında; bu sevgi ve saygının esîri olarak Hakk'm cazibesinden bir saniye bile ayrılamaz.

Halbuki Mu'tezile mezhebinde olanlar Hakk'm takdirini inkâr ederler. Bunların bir adı da Kaderiyye'dir. Bu ümmetin mecûsîsidir denilmiş, bâtıl mezheptir. Fakat, maalesef bugün bile bu bâtıl mezhebin yolunu tutan çok câhil kimseler vardır. Kaderi inkâr etmek Kur'ân-ı Kerîm-i inkâr sayılır. Çünkü Kur'an'da Cenâb-ı Hakk «Biz her şeyi bir kader (ölçü) yarattık.»'ve emsali birçok âyetlerle birlikte, Resûl-i Ekrem Efendimiz'in de kader hakkında birçok hadîsleri vardır. Bu mu'tezilîler kaderi inkârdan başka Cenâb-ı Hakk'm kulu üzerindeki tasarrufunu inkâr eder ve kul kendi fiilinin; işinin, kumandanıdır halikıdır, Hakk'm kulunun fiili üzerinde hiçbir tasarrufu yoktur derler. Halbuki O'nun emri ve O'nun izni olmadıkça acaba ne yapılabilir. Meselâ B harfi ve M harfi dudaklar ka-panmadıkça söylenemez. Eğer seri fiilinin halikı isen dudaklarını kapamadan söyle bakalım. Allah kulunu şaşırtmasın.

Yine bu bâtıl mezheplerden Müşebbihe denilen bâtıl bir mezhep vardır ki, onlar da Allah Teâlâ'nın sureti ve a'zâsı vardır derler ve «Cenâb-ı Hakk, Âdem'i (a.s.) kendi suretinde yarattı.» hadîsi ile hüccetlenirler. Halbuki «suret» kelimesinde H zamiri Âdem (a.s.)'a râcîdir. Buradaki mânâ Allah Teâlâ Âdem'i kemâl-i hilkatle halketti demektir. Tedricî surette insanı derece-i insaniyete eriştirmektedir.

Suretten murad hey'et-i cismâniyye değildir. Belki ma'nevî bir emirdir. Muammalı sîret ve sıfattır. Yani Ce-nâb-ı Hakk Âdem'i hayat, ilim ve kudret sıfatlarıyla mut-

'   el-Kamer: 49

164

EHL-İ SONNET AKAİDİ

tasıf kıldı. Cemâdât gibi halk eylemedi. Nihayet sıfat ademdir, hadistir. Binâenaleyh Cenâb-ı Hakk'a zat-ı kadîm ve zat-ı muhdis dediler. Yani herbir mevcudu yaratan, yoktan îcad eden zata «muhdis» denir. Sonra Hakk Teâlâ zamandan da cihetlerden de münezzehtir. Meselâ ön, arka, sağ, sol, alt, üst gibi altı cihetten ve mekândan da müberrâ-dır. Zira âlem-i ezelde cihet ve mekân yok idi, ama Allah var idi. Müşebbiheler gibi bir de Mücessime taifesi vardır ki bunlar da Allah Teâlâ'ya mekân isnâd ederler ve şu âyeti de delil gösterirler:

Halbuki bu âyet-i kerîmede (istiva) kelimesini istikrar ile tefsir ederler ki Vehhâbîler de bunlara dâhildir. İstikrardan murad ise siyak ki temedduhtur, karinesi ile istilâ ve tasarruftur. Kaldı ki biz namaz kılarken kıble Kabe'dir, duada da ellerimizi yukarı kaldırırız. Buna teveccüh mû-cib-i ta'zîmdir.

 j J

Âyet-i kerîmesindeki gökteki ilâh yerdeki ilâhtan murad semâda yani göklerde ve yerde Allah Teâlâ Hazretleri'nin eserlerinin görülmesinin beyânı ile bizler uyarılmaktayız. Göklere bakın Hakk'm yarattıkları şu eserlere de bakalım bir kusur görebilecek misiniz? Bakınız o kadar ağır küreleri muallakta nasıl durduruyor ve nasıl seyrettiriyor. Sa-^ km sen yine şaşırıp cazibe kuvvetlerine gitme, o cazibe kuvvetini yaradam ara bul, O'na îman eyle ve kurtul. Yoksa senin de o dinsiz kâfirlerden ne farkın olur.

1    Taha: 5

2    ez-Zuhruf: 84

ŞERH-İ EMALİ

165

Din ve İslâm'ı, İslâm akaidine bağlılıkla yaşa. Onun bu akidelerinin kökleri de âmentü'ye bağlıdır. Allah'a inanmadıkça, melekleri tanımadıkça, peygamberleri bilmedikçe, kitaplara uymadıkça, bir de asıl olan âhiretteki öldükten sonra hesap, mizan, sırat köprüsü, cennet ve cehennem gibi varlıklara inanmadıkça iman olmaz. Sonra da ameline göre âhirette; ya mükâfat veya mücâzat görürsün. Halbuki bu inançlar gerek müslüman ve gerek kâfir herkese lâzımdır. Zira beşeriyetin kurtuluşu bu inançlara bağlıdır. İnancı sağlam olan kurtulur. Olmayan da cezasını çekeri Yalnız şunlara çok dikkat eyle ve âhiret deyip geçme. Oradaki saadet de felâket de sonsuzdur. Allah Teâlâ cümlemize uyanıklık versin de İslâm'ın emirlerine uyan ve bütün İsİlâm kardeşlerinin kusurlarını görmeden hepsini candan seven kullarından eylesin...

— 8 —

aimJİ   I Aft   ,«**iV  , -m

 

Ehl-i sünnet indinde isim yani bir zatın anlaşılması için ona konulan ad, o zâtın gayrı değildir. Belki aynıdır. Ekserisinin kavli isim müsemmâmn aynı, yani isim üzerine vârid olan hüküm müsemmâ üzerine vârid olur.

Tebâreke Teâlâ manasınadır. Âlî olan Allah Teâlâ her bir lâyık olmayan şeylerden münezzeh olan zât-ı mukaddes-

 er-Rahman: 78

166

EHL-I SONNET AKAİDİ

ŞERH-4 EMALI

167

dir. Eğer isim müsemmâmn gayrı olsa kelime-i şehâdet'te, risâletle Hazreti Resûlullah'm gayrına şehâdet eylemek lâzım gelir idi. Bunun gibi bir kimse, hanımı olan kadını, ismini söyleyerek benden boştur dese, talâk denilen boşama hâsıl olur. Yoksa boşanan isim olamaz. Yine Cenâb-ı Hakk, kendisini tesbîh ve tenzih ile emreyledi. Bu tenzih ise is- 1 me değil her türlü noksanlıklardan münezzeh olan Allah i Teâlâ'ya   aittir.   Vakıa   sûrenin   96.   âyet-i   kerîmesinin 1 «rabbini   ismiyle   zikret»   demektir.   Zira   tesbîh   ancak f isimle  olur,  yoksa  müsemmâ  ile  olmaz.  Müsemmâ  ismi zikredilen zattır. O zatı ancak ismiyle anar ve çağırırız. O zaman da, «isim tesmiye olunanın gayri de- § ğildir» kaziyyesi meydana çıkar. Basar; göz ve gözün gördüğü şeyler basarla olur. Basiret ise kalbde bulunur ki onunla eşya idrâk olunur, hakikatler bilinir. Bu isim mü-semmânın gayrisi mes'elesi   her ne kadar i'tikâda taalluk 1 eden bir şey değilse de; İmam Beyzavî tefsirinin evvelinde f ve İmamı Gazzâlî de Esmâ-i Hüsnâ şerhinde uzun uzadı-ya anlatmışlardır. Burada da bir nebzecik bahsedilmiş oldu. Herhalde fâideden hâli değildir. Çünkü insan Allah derken ne demek istediği pek alâ anlaşılmaktadır. Cenâb-ı Hakk cümlemizi Hak Sübhanehü ve Teâlâ'yı can ü gönül- i den devamlı olarak   zikreden   kullarından   eylesin âmîn! 1 Dünyadaki hayatımızın asıl gayesi de bu zikrullahı te'mîn- § dir vesselam.

 ol

Hazret-i Hakk Sübhânehû ve Teâlâ cevher, cisim, kül ve ba'z değildir.

Cevher taksim kabul etmeyen, taksim olunması mümkün olmayan ufak parçalara, cüzlere, nefsi ile kâim olan maddeye denir ki, Cenâb-ı Hakk bunların hepsinden mü-nezzehdir.

Cisim de değildir. Ma'lûm olduğu veçhile cisimler uzunluk, genişlik ve derinlik bulunan maddelerdir. İster görünsün, ister görünmesin, ister canlı ister cansız bulun-duğu^mahalle başka bir şeyin girmesine manî olan nesne ki Cenâb-l Hakk hakkında tasavvur bile olunamaz. Zira cisim mürekkeptir. Hazreti Hakk'a isnâd kat'iyyen caiz olmaz.

Kül kelimesi de böyledir. Birkaç ve daha çok parçalardan meydana gelen mahsûre olan / şeye denir ki, Cenâb-ı Hakk hakkında düşünülemez. Cenâb-ı Hakk böyle bir kül olmadığı gibi ba'z da değildir. O ba'zlardan kül meydana gelir. Tabiî Cenâb-ı Hakk bunların cümlesinden münezzeh ve müberrâdır.

Beyitte geçen «Zü istimal», bir rivayette, namazı tamamlamak için ilâve edilmiştir demişlerse de bazıları Hazret-i Hakk Sübhânehû ve Teâlâ zaman ve mekânı müşte-mil değildir, zira zaman ve mekân mahduddur, derler. Allah Teâlâ ise zamandan ve mekândan had ve hududdan müstağnidir. Cenâb-ı Hakk ancak Kur'an-ı Azîmüşşân'da kendisini nasıl bildirdi ise öyledir. Yoksa şunun bunun aklına gelen teşbihlerin hiçbirisi makbul ve memdûh değildir. Onun için biz deriz ki, Allah Teâlâ birdir, şeriki ve nazîri, misli ve benzeri bulunmayan sıfât-ı zâtiyye ve sü-bûtiyesi ile kâim ve dâimdir. Kendisine hiçbir zaman zeval, yokluk, za'f gelmez. Herşey; cevherler, cisimler, küller, ba'zların hepsi onun icadıdır. Varlığım da gördüğümüz

168

EHL-I SONNET AKAİDİ

ŞERH-İ EMALİ

169

ve görmediğimiz nice eşyalar varsa hepsini yine bu âdemi oğlunun istifâdesi için yaratmıştır.

Cenâb-ı Hakk bizlere de lütf u ihsan edip bu nimetle-1 rin şükrünü edâ edebilmek nasîb ve müyesser eylesin j Âmin!

— 10 —

Ezhân, zihin kelimesinin cem'idir. Hak sabit mânâsına, yâ, harfi nida; İbn-i Hâl, dayızade (annenin erkek kardeşinin oğlu) demektir. Cüz'i lâ'yetecezzâ'nm ki cevcher-i ferttir. Bunun vücûdu akılda zihinde sabit ve mütehakkık-tır. Felsefeciler bu cüz'i lâ-yete-cezzâyı inkâr ederler. Ehl-i sünnetten mütekellimîn, cüz'i lâ-yetecezzânın isbâtına gayret ettiler. Her ne kadar hâriçte görünmez olsa dahi birbirleriyle birleştikleri vakit ancak görülebilir ki buna nokta dediler. Bu bir şeydir ki taksim olunmaz. Kendi zatıyla müştemildir. İşte buna da cüz' derler.

Bu bir bilgidir ki akâid-i zaruriyeden değildir, ma'lû-mât kabilinden arzolunmuştur. Velâkin bu cüz'ün isbâtıyle âlemin kıdemi, cesetlerin haşri ve feleğin devamlı dönüşü gibi birçok fâideleri camidir.

— 11 —

 "Jj

 Jj\ }

Kur'ân-ı Kerîm Allah Teâlâ Hazretleri'nin kelâmıdır. Hadis ve mahlûk değildir. Zat-ı akdesi ile kâim sıfatıdır. Kur'an kelimesi hakkında ihtilâflar olmuş, nihayet Kur'ân aslında cem' manasınadır. Sonra toplanıp okunan kitâb-ı İlâhiye de denildi. Bütün ehl-i kelâm ittifâken dediler ki : Cenâb-ı Hakk kelâm sıfatı ile muttasıf ve Kur'ân-ı Kerim Hakk Teâlâ'nm kelâmıdır. Ehl-i sünnet derler ki, kelâm, harf ve lafızların delâlet ettiği mânâdır. Allah Teâlâ'nm kelâmıdır, diye tesmiye olunur. Şâir der ki: «Kelâm gönüldedir, lisan o gönüldekinin delilidir, tercümanıdır.»

Kelâm harf ve seslerden işitilen lâfız değildir. Kelâ-mullah Allah Teâlâ'nm sıfatıdır. Cenâb-ı Hakk'ın her sıfatı da kadîmdir. Binâenaleyh kelâmullah da kadimdir. Hakk'ın kelâmıdır.

Ehl-i Hakk indinde Kur'ân-ı Kerîm yalnız nefsi ile olup lâfzı ile tesmiye mecazîdir. Halbuki kelâm sıfatı hayy olan, diri olan zat için sıfat-ı kemâl kelâmdır ve kelâm olmazsa o da noksanlığa alâmettir. Onun için Cenâb-ı Hakk'm kelâm sıfatı ile ittisâfı vâcib olur. Cenâb-ı Hakk'-dan kelâm lâfzını kaldırmak büyük haksızlıktır, çünkü konuşmamak veya konuşamamak, ya dilsizlik veya başka bir sebepten de olsa büyük bir kusurdur. Cenâb-ı Hakk hakkında kat'iyyen tasavvur olunamaz. Onun, Cenâb-ı Hakk'ın kelâmıdır.

Okuduğumuz Kur'ân-ı Azîmüşşan, nazil olurken ne harf var idi ne de ses. Cenâb-ı Hakk onu Cibril Aleyhis-selâm'a nakletti. Ondan sonra da Peygamberimize harf ve sadâ ile geldi. Ve bizlere de öylece erişti. Harfli, savtlı olan tabiî mahlûk, fakat harfsiz ve savtsız olarak nazil olan Kur'ân ise kelâmullahtır ve mahlûk da değildir; gayri mahlûktur.

Halbuki bütün peygamberler, (ki mucizelerle sadâkat-ları sabittir) enbiyâ-i izam hazretleri ittifak ettiler ki Hak

170

EHL-I SONNET AKAİDİ

ŞERH-] EMALI

171

Teâlâ kelâm sıfatı ile muttasıf ve mütekellimdir. Ve Ce-, nâb-ı Hakk'm kelâmı manen zâtıyla kâimdir. Onda harfi ve savt yoktur. Halbuki harf ve savt mahlûkdurlar. Allahi Teâlâ'nm kelâmı ise gayri mahlûkdur. Onun için söyler-f ken sözüne dikkat eyle Kur'ân gayri mahlûk denmez. Bel- j ki Allah Teâlâ'nın kelâmı mahlûk değildir demek lâzımdır. Zira nefsiyle kâimdir.

Cenâb-ı Hakk cümlemizin kusurlarını af buyursun da| bize gönderdiği o güzel kitabını okumak, hatta ezberlemek! sonra da mânâsına âşinâ olabilmeye çalışmak ve öğrendiklerini de hem başkalarına da öğretmek ve hem de öğren-i dikleriyle amel etmek ve bütün Kur'ân nasihatlerine can-; dan kulak verip Kur'ân ahlakıyla ahlâklanmağa çalışmayı* nasib etsin. Her bir müslümanın en önde ve en birinci vazifesi bu olsa gerek. Hakk'm kelâmı ile meşgul olmaktan ş daha güzel ne olabilir? Onun için büyüklerin yaptıklarım •¦ yapmaktan başka çâremiz yoktur. Evvelâ Kur'ân-ı Ke-rîm'i güzelce okumağa çalışmak sonra da namazlarında güzel güzel okuyup hatmetmek şerefine nail olabilmek ne büyük bir devlettir. İnsan Kur'ân-ı Kerîm'i okudukça içi açılır ve nurlamr. Hem kendini hem de başkalarını kurtarmağa sebep olur, ne kadar korkunç bir şeydir ki bugünün müslümanı kimbilir kaç lisan biliyor da amma ne yazık ki ebedî hayâtının saadet ve selâmeti olan hem de mensubu olduğu dinin kitabını bilmesin, okumasın. İslâm esaslarını bilememesi de ayrıca büyük bir vebaldir. Müslüman bir memlekette yaşayan herhangi bir müslüman, rnüslü-manhğı bilemezse ona ne demek lâzım bilmem?! Bugün pek çok bilgilere sahip hem de pek güzel fakat maalesef ki dininden hiç haberi yok, sonra her türlü fenalıkları irtikâpta en ileri; artık bunun böylesine siz ne dersiniz bilmem?! Sonra bir de kitabına karşı çöl kanunu diyen kimsede îmandan ve İslâmdan eser kalır mı? Hatta bu sözleri duyup da susana ne dersiniz?

Rebî', îmam Ahmed'den sened-i sahihle rivayet edi-vor K bir kimse sormuş : Şarab içenin arkasında namaz kılmak caiz midir demiş. Cevaben hayır olmaz demişler. Adam tekrar sormuş ki Kur'ân mahlûktur diyenin arkasında namaz kılımr mı deyince, Allah Allah Fesubhanal-lah! Biz şarab içen bir müslümanın arkasında namaz olmaz diyoruz, sen bize kâfirin arkasında namaz kılınır mı diyorsun diye Allah Teâlâ'nm kitabına mahlûk demenin inşam küfre kadar götürdüğünü bizlere ne güzel anlatmaktadır'.

Kur'ân-ı Azîmüşşan'ı okumak hususunda, Cenâb-ı Peygamber Efendimizin şu mübarek hadisini dinlemek herhalde kâfi gelecektir. Beyhakî Hz. Ebû Hureyre'den şöylece rivayet etmektedir:

Kur'ân-ı Azîmüşşan'ın fezâilini anlamak için bu kadar ikaz elbette fazlasıyla kâfidir. Fakat bizlere ne kadar yazık ki, hâlık ile mahlûk arasındaki ölçüyü bulmak mümkün değildir. Cenâb-ı Rabbi'l-âlemin'in kelâmını maalesef bugün doğrudan doğruya okumaktan bile aciz olup ve bundan dolayı da bir üzüntü bile duymamak da ayrı bir dert. Bakınız Kur'ân-ı Azîmüşşan öyle bir Kitab-ı Mukaddes'-tir ki O'na sarılan kat'iyyen ölmez. Ölüm onun için eski bir evden yeni, çok modern bir eve taşınma gibidir. Ölümün gelişinden çok memnun ve sevinç içerisindedir. Çünkü âhiret herkes için hem hayırlı hem de bakîdir.

1    Şerh-i Emâlî, s. 9

2    Aâmûzû'l-ehâdis, s. 323

172

 EHL-I SONNET AKAİDİ

 + ¦»>

delilimizdir. Sonra Kur'ân-ı Azîmüşşân baştan başa şifa olmakla beraber; ilk sayfada yazılı olan ve yedi âyetten ibaret olan Fatiha-yı Şerife sûresi, ayrıca her derde şifâ olduğu gibi zehirlere bile şifâdır. Ziyâü'l-Makdisî'nin Beyha-kî'nin Hz. Ebu Saîd'den Ebû'ş-Şeyh Dârimî, el-Biruzî, İbn-i Huzeyme, el-İsfehânî ve Abdülber ve el-Begavî'nin Ebû Hureyre radiyallahü anhden rivayet ettiği «Fatiha zehirlenmeye karşı şifadır.» denmiş. Ayrıca BeyhaM'nin Abdülmelik b. Umeyr'den naklinde ise «Fatiha her derde şifadır» buyrulmuştur ki ne kadar kıymetli derseniz yine azdır. Biz böyle tükenmez bir hazîneye sahip iken bunu kaybettiğimizin acısını bile hissetmemek acaba ne demektir? Onun için de Cenâb-ı Peygamber Efendimiz bizlere irşâd hususunda buyururlar ki:

 J

«Sizler Kur'ân-ı Azîmüşşân'ı öğreniniz ve çok okuyunuz. Çok da acaib-i Kur'ani'yeden nasibinizi alırsınız ve Cennette derecelere nail olursunuz.»

Malûmunuzdur ki cennete (inşâallahü teâlâ) bütün mü'minler girecektir. Fakat oradaki yüksek derecelere erişebilmek ancak amellere mahsûstur. O amellerin en güze-

Râmûzu'l-ehâdîs: 319

ŞERH-İ EMAÜ

173

li de Kur'ân-ı Kerîm'i çok okumak suretiyle elde edileceğine bu hadîs-i şerif delildir. Herşeyin çokluğunda birçok menfaatler vardır. Fakat Kurân-ı Azîmüşşân'm çok okun-masındaki faziletlerin başka hiçbir şeyde bulunmasına imkân yoktur. Çünkü kelâmullahtır, daha ne istersin ki? Onun için ey azîz ve muhterem kardeşim! Diğer tahsil ve bilgilerde dünya menfâatleri vardır, lâkin gözlerini dünyâya yumduğun gün hepsi bitecek ondan sonra asıl saadet evinin sorguları başlayacak. O zaman insanın aklı başına gelir amma ne fayda. Öyle ise sen şimdiden aklını başına al da sana ebediyyen saadet vadeden Kur'ân-ı Kerîm'e yapış. Hemde dört elle. Onun emirlerine uy, yasağından da son derece hem kork, hem de kaç ki va'dolunan mükâfatlara, saadetlere nail olasm. Yine Cenâb-ı Peygamber Efendimiz buyurmaktadır ki bunu İbn'ü Mürdeveyh, Hz. Ali Efendimiz'den nakletmektedirler:

Bu hadîs-i şerif pek açık bir şekilde ümmet-i Muham-med'in Kur'ân-ı Azîmüşşân'a sarılmasını ve Onu kendine imam ve önder edinmesini tavsiye etmektedir. Çünkü o Kur'ân-ı Kerîm Allah Teâlâ'mn kelâmıdır. O'ndan gelmiş ve O'na avdet edecektir. O'ndan daha alâ bir şey bulamazsınız ki onunla meşgul olasınız. Binâenaleyh sizin için en büyük ve en kıymetli fırsat, Kurân-ı Azîm'i iyice öğrenip muntazaman hergün okumak ve derinliklerine nüfuz etmeye çalışmaktır. Başlıca ve en birinci gayeniz bu olmalıdır.   Yine sevgili   Peygamberimizin bir hâdis-i şerifi için-

Râmûzû'l-ehâdîs: 317

174

EHL-1 SONNET AKAİDİ

ŞERH-İ EMALİ

175

de: «Siz zikrullaha ve Kur'ân-ı Kerîm'i okumaya devar ediniz» buyurulmaktadır.

Ve bir de:

Kur'ân-ı Kerîm'i muhakkak okuyup öğrenmek lâzım-f dır. Çünkü bu dünya hayatında insan yiyip içmek, giyip! kuşanmak ve ihtiyacı, evlenmek, çoluk-çocuk ihtiyâcı gibif bitmek tükenmez ihtiyaçlar karşısında kalmaktadır. Tabiî-J dir ki haram şeyler insanın insanlığını da yok eder. Onunl için her müslüman kazancının helâl olup olmadığına iyi? dikkat etmelidir. Aksi takdirde haram yollardan kazanılan! paralarla hayatın her safhası insana bir zehir ve felâketi yuvası olacağından kat'iyyen şüpheniz olmasın. İnsanın he-| lalı öğrendiği gibi haram şeyleri de öğrenmesi gerekir.! Çünkü haramlar da başlı başına öğrenilmesi lâzım geleni bir ilimdir. Helâllleri öğrenmek nasıl farz ise baramîar-İ dan kurtulmak için de onları da öğrenmek öylece farz-î dır. Bunları bilmemek en büyük cahilliktir. İnsan birçokl şeyler öğrenmiş yüksek tahsiller yapmış, doktor olmuş,! mühendis olmuş fakat dînini bilmiyorsa, Kur'an'ı bilmi-İ yorsa ve helâli haramı bilmiyorsa, hak ile bâtılı farkede-f miyorsa ona câhil demekten başka bir şey yakışmaz.

Hele şu hadis-i şerife dikkatle bakınız:

 --"¦

 Jil

Bu hadîsi : Hakîm'in Tarih'inde, Beyhakî'nin Sünen'-inde, Hz. Aişe Validemizden sened-i sahih olarak ve İbn-i Şeybe de yine Hz. Aişe Validemizden mevkuf olarak zikretmiştir. Cennet dereceleri Kur'ân âyetleri kadardır. Ehl-i Kur'an'dan her kim cennete girerse onun fevkinde hiçbir derece ^olmayacaktır. Son derece ehl-i Kur'an'a mahsûstur. İşte dünya muvakkat bir âlem, kavgası, gürültüsü bitmez. Yazı ayrı, kışı ayrı bir telâş, bir mihnet, bir meşakkat, gençliğe ihtiyarlık galip çalar, sonra da ölüm alıp götürür. Bu sağlık hayatını iman ve Kur'ân'la geçirip nihayet o sonsuz âhiret hayatına, cennete ulaşmak ve en yüksek cennet derecelerine ve son derece kıymetli cennet nimetlerinden istifade etmek isteyen herkese lâyık ve lâzım olan şey evvel emirde Kur'ân-ı Kerîm'i okuyup öğrenmek helâl ve haramına vâkıf olmak; müteşabihâtı da ehline ter-ketmek en büyük bir nimet ve servettir ki ne tükenir ne de biter vesselam.

Şunu da bildirmek lâzımdır ki ilmiyle fâidelenen bir âlim bin âbidden daha hayırlıdır diye Efendimiz (s.a.s.) beyan buyurmuşlar.

«İlminden faydalanılan bir alim bin abidden daha hayırlıdır.»1

Ve bu da çok mühimdir ki:

«Ağızlarınızı iyice temizleyin, çünkü ağızlarınız Kur-an'ra yoludur.»2

Kur'ân okumasını ve öğrenmesini ve fâidelenmesini isteyen her müslümamn evvela ağzım pis şeylerden, pis sözlerden ve bütün pisliklerden koruması da şarttır. Yok-

 Râmûzû'l-ehâdîs, 314  Râmûzû't-ehâdîs, 314

176

EHL-! SONNET AKAİDİ

ŞERH-İ EMALİ

177

sa okuduğu Kur'ân'dan hiç bir suretle faydalanması müm-i kün olamaz. Bu hadîsi Ebu Müslim Sünen'inde zikretmiş-J  tir. Helâl lokma o kadar mühimdir ki hayatın düzgünlüğü,! rahatlığı, iç ve dış huzuru hep bu helâl lokmaya bağlıdır.! Helâl ve haramı tanıtan kitapları okumak ve onları öğrenmek, itikadım, ibâdetini öğrenmek kadar lâzımdır. Zira:

4: J**d *s*

Yakında bir zaman gelir ki o gün insana üç şeyden daha aziz bir şey olmaz: Onlardan birisi helâl bir para. İkincisi kendisiyle ünsiyet edilebilen bir kardeş, üçüncüsü de amel edilebilen bir sünnettir.

Helâl para bulabilmek ne kadar mühimse, özü doğru sözü doğru samimî bir kardeş bir dost bir ahbap bulabilmek de o kadar mühimdir. Sonra bir de sünnetleri ihya. O da ayrıca bir nimettir. Çünkü bu âhır zamanda bu üçü bir araya getirebilmek âdeta bir şanstır. Şu bir kaç hadîs-i şerifi de yazayım da bu kadarla iktifa etmiş olalım.

— 12 —

1    Râmûzû'l-ehâdîs, 300.

2    Bu hadisler Râmûzû'l-Ehadîs'in 227. sayfasındadır.

Rabbülarş ki, Hz. Allah'dır. Arş'dan âlidir. Lâkin Arş'-da müstekar ve Arş'a muttasıl da değildir. En çok ihtilaflı olan mes'elelerden birisi de budur. Cenâb-ı Hakk hakkında hemen herkes^ bir fikir beyân etmiş, her birisi kendi akıllarınca birşeyler söylemişler. Onları yazmayı bile hoş görmedim. Ehl-i Sünnet onların herbirisine güzel güzel cevaplar vermiş bu da Tahâ süresindeki «er-Rahmanu alel arş isteva»' âyet-i kerîmesinden çıkmaktadır. Rahman Cenâb-ı Hakk'ın bir ismidir. Esmâ-ı Hüsnâ'nm ikincisidir. «Alâ» harf-i cer olmakla Arş kelimesini cerreder. Dünyayı semâvâtı ile beraber muhît olan Hak Teâlâ'mn bir kürsisi vardır. Arş ise bunların hepsini muhît olan bir varlıktır ki kürsi o kadar büyüklüğü ile Arş'm yanında ufacık kalır. İşte Cenâb-ı Hakk bu Arş'a «istevâ» kelimesini buyurdu. İstevâ'da bir bakımdan istikrar mânâsı varsa da burada bu mânâyı kullanmak hatalı görülmüştür de Ehl-i Sünnet bunu te'vil edip isti'la mânâsını daha münâsip görmüşler. İmam Mâlik Hazretleri de şöyle demişler: İstevâ ma'lûmdur. Lâkin keyfiyeti meçhuldür. Ona îman vaciptir, ondan suâl de bid'attır deyip sözü kesmiştir.

Müteahhirin ulemâsı ise te'vîline gidip istilâ, iktidar ve itmam ile te'vîl ettiler. Ve bunu ahkem ve eşlem saymışlardır. Çünkü kestirme yolu şöyle diyorlar. Allah Teâlâ haliktır. Arş yok iken de Allah Teâlâ yine vardı. Arş'ı da O yarattı. Arş mahlûktur. Hâlık mahlûkuna muhtaç da değildir. Binâenaleyh mahlûk ne kadar büyük olursa olsun, onu yaradan Allah Teâlâ hudutlu yaratmıştır. Yani şu kadar eni ve şu kadar da boyu vardır halbuki Allah Teâlâ Haz-retleri'nin ne eni ne de boyu vardır. O, Hâlık-ı kâinat ve mevcudattır. Öyle yarattığı bir mahlûka mı muhtaç olacak,

Tâhâ:5

F. 12

178

EHL-I SÜNNET AKAİDİ

ŞERH-İ EMALİ

179

onun istikrar mânâsım istilâya çevirip Hâlık-ı zülcelâll Arş'ı da muhittir; istilâ etmiştir. Çünkü Arap şâirlerinin! güzel sözleri vardır:

Beytinde Irak denilen ülkenin istilâsını istevâ kelimesiyle| beyan etmiştir. Irak'ın Min gayri Seyf'den muradı harp-siz kan dökülmeden sulh ile teslim olmalarını, Irak'a ha^f kimiyetlerini belirtmiştir, buna binaen «isteva alel arş»'I âyetine de böylece istilâ mânâsım vermekle doğru iş gör-| müşlerdir.

Cenâb-ı Hakk, hiç şüphesizdir ki mekândan ve za-| mandan münezzehtir. Ona mekân isnâd etmek pek büyük! bir hata olsa gerektir. Çünkü Hak Teâlâ mekân ve zamanı yok iken de var idi. Mekân ve zamanı o yaratmıştır. İmdi| nasıl olur da yarattığı bir mekâna oturdu veya karar kıldı I diyebiliriz, en iyisi ve hepsinden iyisi İmam Mâlik Haz-1 retleri'nin dediği gibi (İstevâ ale'1-arş), keyfiyeti bizim meçhûîümüzdür. Buna îman vacipdir. Bu istevâ nasıl diye! sormak da bid'attır deyip kesip atmıştır. Ma'lûmdur ki insan haddizatında çok aciz bir mahlûktur. Her şeyi bilmesi;] mümkün olmadığı gibi her şeyi görmesinin de mümükün i olmadığı gözlerimizin önündedir. Gözlerimizin önünde! olan havayı ve buna benzer birçok şeyleri görmediği-f mizi kim inkâr edebilir. Hele bilemediklerimizin bildik-l lerimize nisbeten daha çok olduğu da muhakkaktır.! Cenâb-ı Hakk cümlemizi afv u mağfiret buyurup, tevfî-| kat-ı samedâniyyesine mazhar eylesin. Emirlerine imtisala edip yasaklarından kaçman ve dâima rızasını gözleyip ona|

göre Hareket eden sevgili ve bahtiyar kullarının araşma, biz günahkâr kullarını da kabul buyursun. Âmin.

— 13 —

 •  -         Vs.   >

 J

 

Allah Teâlâ Hazretleri'ne hiçbir veçhile teşbih, müşabehet yapılamaz. Çünkü Hak Teâlâ Hazretleri ne zâten ve ne de sıfaten varlıklardan hiçbirine benzetilemez.

Ehl-i İslâm'ın bu gibi müşabehet olan şeylerden son derece sakınıp korunması lâzımdır. Zira Kur'ân-ı Azîmüş-şân'da birçok âyet-i kerîmeler bu hususta açıkça bizleri müşabehetten men etmektedir. Bahusus «Hiç bir şey onun gibi değildir»1 âyet-i celîlesinde bunu güzelce belirtmiştik. Binâenaleyh Cenâb-ı Hakk'a, ne zâtında ve ne de sıfatında bir benzerinin olması muhaldir. Çünkü Cenâb-ı Hakk kemâl sıfatı ile muttasıf olduğu gibi kemâline nakîse veren herseyden münezzeh ve müberrâdır. Bizler de Hâlık-ı Zülcelâl'i kemâliyle bilmekle mükellefiz. Kemâl ile marifet ise Allah Teâlânın bütün sıfatlarını iyice bilmeye mütevakkıftır. Bu da Hak Sübhanehü ve Teâlâ'yı sıfât-ı zâtiyye ve sıfât-ı sübûtiyyesi ile bilmek ve o sıfatları noksanlıktan tenzih etmekle mümkündür. Hâlık'ın gerek azalarda ve gerek zatında bir benzerlik tasavvuru kat'iyyen caiz değildir. Bu gibi âyetlerin mânâsını istevâ kelimesinde olduğu gibi Hakk'a tefviz eder, selâmet yoluna gideriz. Çünkü gerek âyet-i kerîmelerde ve  gerek  hadîs-i

P

1   Yunus: 3

1   eş-Şûrâ: 11

180

EHL-I SONNET AKAtDi

ŞERH-İ EMALİ

181

şeriflerde zikrolunan: el, göz, yüz,   parmaklar,   suretler,; ayak hepsi bizim   idrakimizin   havsalamızın   dışındadır. Te'vîlini Allah Teâlâ'ya bırakmaktan daha eşlem, salim bir   yol   yoktur.   Meselâ:   «Vesna'il-fülke   bi'e'yünina»1 A'yün : gözdür. «Ve halaktü bi yedeyye»2 yed eldir. «Fî| cenbi'llahi»3 Cenb : yan demektir.

Cehennem doymak bilmez bir tavırla daha yok mu| der. Ta ki Cenâb-ı Hakk (raddü'l-izzetî) ayağmı vaz eder, koyar. (Kademehu) ayağım demektir. İşte bunlara benzer ne kadar nesne varsa bunların hepsinin mânâsım Hakk'a havale edip inanır ve îman ederiz, lâkin nasıldır diye ne düşünürüz ve ne de te'vîle lüzum görürüz. Eli, ayağı, gözü, parmaklan vardır, amma bizim bildiğimiz el, ayak, göz, parmak vs. gibi değildir. Elden murat kuvvetidir demiş-lerse de Hakk'a bırakmak en salim yoldur vesselam...

— 14 —

ci

Cenâb-ı Hakk üzerine vakit, ahval ve ezmân geçmez, i Mekândan münezzeh olduğu gibi, tahavvülât, terakkiyât ve tenezzülâttan münezzehtir. Deyyan kelimesi din kelimesinden ceza manasınadır. (Malik-i yevmi'd-din)'de olduğu gibi. Deyyân mecaz mânâsına Hak Teâlâ'nın ismidir. Gerek vakitler, gerek zamanlar ve gerek haller mahlûka ait hâdiselerdir. Allah Teâlâ Hazretleri bu vakitler ve i

Hûd: 37 Sad: 75 ez-Zümer: 55

zamanlar yok iken de var idi. O yine öyledir. Vakitler, zamanlar, kâinatın yaradılışından sonra meydâna gelmişlerdir. Ve bu hususta birçok fikirler beyan etmişlerse de mü'-minler bunların hiçbirisine iltifat etmeyip Hazret-i Allah Celle ve Alâ Hazretleri terakkiden tenezzülden beri, zaman ve mekândan, hal ve ahvalden; mazi, müstakbel, geçmiş ve gelecek gibi şeylerden münezzehtir ve müberrâ-dır demişler. Gerek hal, gerek mazî ve gerek müstakbel gibi haller ancak kullar için icad edilmiştir ki işlerini asân-lıkla ve güzelce görebilsinler. Onun için ay 29 veya 30 gün olarak; 15 gün büyür, 15 gün de küçülerek 30 günü tamamlar, bizde buna bir ay oldu deriz. Bir de güneş ile 12 aya bölme yapılmış ve 4 mevsime bölünerek, yaz, kış, ilkbahar, sonbahar diye adlandırılmışdır ki, bu bir senede, senelik hesaplar yapılır, dünya işlerinde mahlûkâta lâzımdır. Hâlik-ı zülcelâl'in böyle hesaplara ihtiyâcı yoktur ki, O'na zaman vakit ve hal itlâk edilebilsin. Binâenaleyh Hâlık-ı zülcelâl Hazretleri bu gibi şeylerin hepsinden münezzeh ve müberrâ olduğu için Sübhanallah diye her namazın arkasından hem de 33 defa tekrer ederek Cenâb-ı Hakk'ı her türlü zat-ı ecell-i a'lâsma nakısa verecek her şeyden tenzih etmeyi başlıca vazife saymıştır.

— 15 —

j jî fti\ H%

Cenâb-ı vâcibü'l-vücûd Hazretleri gerek kadın, gerekse erkek ve kız evlâtlarından müstağnidir. Hiç şüphe yok-ıur ki bunlar, dünya hayatının çeşitli cilveleridir. Gerek

182

EHL-i SONNET AKAİDİ

ŞERH-İ EMALİ

183

kadın ve gerekse çoluk - çocuk heves ve arzuları beşerî ihtiyâçların mahsûlüdür. Tabiî beşeriyet ve bütün mahlû-kât ve mevcudatın sahibi olan Allah Teâlâ Hazretleri bunların hepsinden beridir. Bunlar hep bir ihtiyâç neticesidir. Hâlik-ı zülcelâl Hazretleri'nin tabiî, bunların hepsinden müstağni olduğu cümlece ma'lûmdur. Fakat bu insanoğlu çok acaib bir mahlûk; herkes başka başka fikirler beyan etmekten de çekinmemişlerdir. Meselâ Yahud kavmi Uzeyr Aleyhisselâm hakkında Allah'ın oğludur diyecek kadar ileri gitmişler ve bazıları da melekler Allah'ın kızlarıdır diyecek kadar akılsızca hareket emişlerdir.

Nasrânîlerin İsa Aleyhisseâm hakkında Allah'dır dedikleri ma'lûm. Bunlar kitap sahihleri oldukları halde de yine söyleyeceklerini söylemekten çekinmemişler ve şirke gitmişlerdir. Bir de bugün bildiğimiz ateşperest Mecû-sîler vardır ki bunlar da Allah ikidir derler. Birine Yezdan diğerine de Ehrimen diyorlar. Yezdan kadîm, Ehrimen ise sonradan olmuştur. Bir de Seneviye taifesi vardır ki nûr ve zulümâtm ebedî kadîm ve halik olduğuna inanırlar.

Putperestler ise, kimi ateşe, kimi surete kimi de yaptıkları putlara taparlar. Bir de Sabîiyye taifesi vardır ki, bunlar da yıldızları ilah tanırlar. Tabiatçılar ise ayrı bir dert. Ve (müstağnî-i ilâhî) beyt-i şerifi bunları ve bunlara benzer ne kadar sapık itikâdlar varsa hepsini reddeder. Halbuki bu sapıkların adedi hemen bilinmeyecek kadar da çoktur. Hatta bugün bile memleketimizde şeytâna tapanların bulunduğunu duyunca insan hayretlere düşmektedir, ^albuki yine bugün Hindistan'da ve eski Çin'de hay-Skadar tapanların bulunmakta olduğu öğrenilmek-islümanlar ile Hindular arasında bu husuda bü-alar olmaktadır. Demek ki Aİlah Teâlâ'yı öyle ^ilmeye insan kafası yetmemektedir. Herhalde  bir  peygambere  ihtiyâç  kat'îdir. Bir de o

kitap ve peygambere tam manâsıyla uymak ve emrine tâbi olmak da şarttır vesselam.

— 16 —

Allah Teâlâ Hazretleri kadın, erkek ve kız evlâtlarından müstağni olduğu gibi, her nev'i yardımdan ve düşmanlarını def etmekde kimsenin yardımına muhtaç olmaktan da beridir. Hazret-i Allah (Azze ve Celle) aynı zaman-de celâl sahibi şân u şerefi âlidir. Celâl sıfat-ı selbiyeden ve me'âli kelimesi de sıfat-ı subûtiyeden olduğuna işarettir demişler. Zira, celâl ve ulûm şerefi sahibi bir zat-ı ecell-i a'lânm elbette mu'în ve yardımcılardan müstağni olacağı bedîhidir. Pek aşikârdır ki merhum ve mağfûrunlehin bu beyti bütün sapık fikirleri redde kâfidir. Cenâb-ı Hakk zü'1-celâli ve'1-ikrâm Hazretleri zat ve sıfatında bir tanedir. Buna benzer şerîk ve nazîri olmadığı, her cihetle aşikârdır. Fakat yine öyleyken evvelce de arzolunduğu gibi, Allah Teâlâ'yı bilmeye insanın gücünün yetmediği görülen hâdiselerle tezahür etmektedir. Nasıl olur da dünyaya sığmayan, demirleri bile bugün göklerde gezdiren ve eşyaları çok uzak mesafelere sür'atle, hava gemileri denilen uçaklarla taşıyan insan; yine kendi eliyle yaptığı heykellere, putlara tapacak kadar da küçüklük göstermektedir. Sonra asıl mühim olan; İslâm dini gelip Allah Teâlâ'mn nasıl olacağını açıkladıktan sonra da hâlâ inatlarında ısrarları herhalde cehennemdeki azaplarının artacağına alâmet olsa

184

EHL-I SONNET AKAİDİ

gerektir. Elhamdülillah İslâm dini Allah Teâlâ'yı bizlere ne güzel öğretmiştir. Her zaman:

«Lâ ilahe illallahu vahdehü lâ   şerike   lehü,   lehü'l-mülkü ve lehü'l-hamdü ve hüve alâ külli şey'in kadir.»

diye de Cenâb-ı Hakk'ı böylece överiz. Rabbimiz bizleri hak yoldan ayırmasın. Âmin.

ti1     ".1İ        -*•'   '  i"    ' -       '   *"'

Cenâb-ı vâcibü'l-vücûd Hazretleri bütün mahlûkâtını kahr u galebesiyle öldürür, yok eder, ifna eder. Sonra da cümlesini ihya edip, dirilterek kıyamet gününde herkesin amellerine, itikadına, niyetine göre muvafık, muamele eder. Hayır işleyenlere hayırlı yerler, cennetler, nimetler, ikram u ihsanlar verir. Saadet ü selâmetle yaptıklarının mükâfatlarını görünce, nail olacakları sevinç ve sürûru ta'-rîfe de imkân olmaz. Bu beyitde pek mühim mes'eleler vardır. Bir kere yok olan vücûdu tekrar diriltmesi bu cesetlerin mahşere toplanması, amellerinin tartılması iyilere mükâfat kötülere de mücâzât verilmesi gibi ki, bugünün insanı da geçmiş olan insan da bu hususta çok acâip fikirlere sahip olmuştur. Peygamber (s.a.s.) hazretleri ölülerin dirileceğinden bahsedince inançsız olan kâfirler Efendi-miz'in huzurunda bazı çürümüş kemikleri ovalayarak toz hâline getirip, bunlar mı dirilecek diye istihzaya kalkan bedbahtlara karşı Hazret-i Allah Celle ve Alâ Peygamberimize hitaben: «Ey habîbim söyle o kâfirlere sizi ilk önce yaratan, hatta ölmüş dediğiniz güneşten kopan o ateş par-

ŞERH-İ EMALİ

185

çasından bugün dahi gözlerinizin önünde yediklerinizin hepsi o toprakdan değil mi? İşte o yediklerinizi kan ve meni yani insan hücrelerini orada halkeden Allah Teâlâ yarın da öldükten sonra yeniden halkedecek icâd edecektir.» Sen ister inan ister inanma. İşte meydanda bu kadar mahlûkât ve mevcudatı (ki sayısını bile bilmek bugün bile mümkün olamamaktadır. Gördüklerimiz ve bildiklerimiz ise pek mahdûddur. İşte bunları) yoktan halkeden Allah Celle ve Alâ yarın da bizleri böylece halkedecektir. Bu dirileri inkâr âhireti de inkârdır. Cennet ve cehennemi de inkârdır; tabii hesap kitap da yok herkesin yaptığı yanına kalacak bir mes'uliyet denilen gün yok ne alâ memleket. O zaman yamyamlar gibi gücü yeteni istediği gibi yer, parasını alır, malını da alır, hatta canını bile alır. Halka can verip sonra alan ve sonra da diriltip, hesaba çeken ve hesap neticesi mizandan, teraziden, kantardan geçip aldığı numa-maraya göre ya cennet -veya cehennemi boylayacak ve dünyadaki yaptıkları hayır ve serleri herkes görecektir. «Herkese ameline göre karşılık vermesi» hükmü câri olacaktır.

Bunun için şu cesedin yaşamasına sebep olan ruhtan bir miktar bahsetmek icap edecektir. Mamafih ruhun hakî-katına kimsenin aklı ermemiştir. Fakat büyükler tedkîk-leri neticesinde bir parça ma'lûmât vermişlerdir. Diyorlar ki ruh iki kısımdır. Birisi ruh-ı hayvani, birisi de ruh-i insanidir. Ruh-ı hayvânî'yi, doktorlarımız ve her yüksek tahsilli insanlar bilirler ki o bir cism-i latiftir. Menbâı kalb-i cismânîdir. Kalbin atışı ile bütün vücûda sirayet eder. Ve bu suretle de insan vücudunda hayat hâsıl olur.

Rûh-ı insani ise, bir lâtîfe-i gaybiyye-i İlâhiyedir ki, âlem-i emirden insana hediye edilmiştir. Alemi müdrikedir ve rûh-ı hayvani üzerine binmiştir. Hakikatim anlamaktan beşer âcizdir. İmam-ı Gazâlî'ye göre: Ruh, cisim değildir ve ilmin âlime hululü gibi de değildir. Kalb ve di-

186

EHL-i SONNET AKAlOl

ŞERH-İ EMALİ

187

mağa hulul eder araz da değildir. Belki cevher-i ulvîdir.; Nefsini ve Halikını ve ma'kûlâtı idrâk eder. Onun sânın-i da: «Kuli'r-rûhu min emri Rabbî»'vârid olmuştur. Yani,| emir ile mevcûd olmuştur. Âlem-i emirdendir. Emir, gayr-ij maddiyâtta müsta'meldir. Halk ise, maddiyâtta müsta'mel-l dir. Onun için rûh maddiyâttan değildir. Bir latîf-i nûrânîl ve inhılâli gayr-i kabil ve letafetten nâşî uzaya sâri olur.' Ve Hak Teâlâ Hazretleri rûh-ı hayvânî ile beyinlerini te'-lif eyledi ve birbirlerine âşık oldular. Bunlar bedende bu- j lundukça beden diri ve uyanık olur.

Bedenden alâkasını kesmeden ayrılsa uyku hâsıl olur. Bedenden alâkasını tamâmiyle keserse o zaman da ölüm hâsıl olur. Çocuk ana karnında iken dört ay olunca kendisine bu rûh nefholunur. Muayyen ve mukadder olan ömür boyunca o, bedende olur. Müddet bitince rûh kabzolunur, ölüm meydana gelir. Bu sefer topraktan halkolunan ademoğlu yine toprağa iade olunur. Rûh, o anda, güneşin yere yayıldığı gibi bedene faiz olup sual ve cevaptan sonra makamlarına dönerler. Herkesin Cennet ve Cehennemdeki yerleri mevcûd olduğundan mü'minlere kabirden ma'nevî bir pencere açılıp Cennetteki yerini görerek telezzüzât-ı ma'neviyye içerisinde makam ve mahallerine rücû eder-, ler. Mahşer gününde yine emr-i Huda ile bilkülliye bedene taalluk edip hesap ve kitaptan sonra yine herkes Cennet veya Cehennemdeki yerlerine giderler. Bu ecel mukadderdir; kat'iyyen değişmez. Nahl sûresinin 61. âyeti olan

 

ı ij

âyet-i kerîmesi mucibince insana verilen ve emânet olan rûh dakikasında alınır ve cümle mahlûkât bu suretle yok-

luğa gittikten sonra, Cenâb-ı Hakk'dan başka hiçbir mahlûk kalmaz da Hz. Allah o zaman: «Hani bu mülkün sahipleri nerede? Kavga kıyamet koparıyorlardı.» Bugün hiç kimseden, tabiî ses yok. O zaman Hâlık-ı Zü'1-Celâl'in «Bugün mülk kimindir.»' fermân-ı ilâhîsi zuhur eder. Kırk günden sonra ikinci nefha ile cümle mahlûkât dirilip ruhlar bedenlerine girer ve mahşere sevk olunurlar. İslâm i'tikâ-dı böyledir. Kim ne derse desin. Hepsi âciz mahlûkların sözleridir; bize yaramaz. Biz ancak Allah'ımızın ve Pey-gamber'imizin dediklerine bakarız. Cenâb-ı Hak buyuruyor:

«Allah, sizi yaratan, sonra size rızık veren, sonra sizi öldüren, sonra sizi diriltendir.»2

«Nihayet ancak O'na döndürüleceksiniz.»3

Evvelâ halkettiğini, sonra onları rızıklandırdığım, sonra öldürdüğünü, sonra da tekrar dirilttiğini sonra da kendisine rücüsunu beyanla diğer bir âyet-i kerîmede ise:

«Allah'tan başka ilah yok, ancak O vardır. Andol-sun ki O sizi kıyamet günü mutlaka toplayacaktır. Onda hiç şüphe yok.»4

Allah Teâlâ kıyamet günü hiç şüphesiz kullarını toplayacaktır.

«Muhakkak Allah kabirlerdekileri diriltecektir.»5

ei-lsrâ: 85

1    el-Mümin: 16

2    er-Rûm: 40

3    er-Rûm: 11

4   en-Nisa: 87

5    el-Hacc: 7

P

188

EHL-I SONNET AKAİDİ

îşte o kabirdekiler de ba's   olunacak.   Sûre-i   Zilzal'in 6-7-8. âyetlerinde:

l5li£sl

* **                                               ¦** *

«Bütün canlılar hesapları görülmek üzere mahşere şevkolunurlar. Herkes yaptığından, zerre mikdam hayır veya şer onun mükâfat veya mücâzâtını görecekdir. Hatta boynuzlu koyundan boynuzsuz koyun hakkını alacak ve sonra onlara toprak olunuz denecek.»

İşte o gün, dinsiz kâfirler de «Ah keşke toprak olaydım»1 diye toprak olmalarını isteyecekler ama ne fâide.

Binâenaleyh dinsizlerin inkârları mü'minleri, müs-lümanları hiçbir suretle aldatamaz. Çünkü bizler lehû'l-hamd, Allah Teâlâ Hazretleri'nin her şeye kadir olduğuna inanmışızdır. O, ne isterse öyle yapar. Şu varlık, O'nun her şeyi yapacağına alâmettir. İnsanın kendisi de öyle değil mi? Bir meni parçası, o karanlık ana rahminde, bak hiç bir kusur bulabilecek misin, ne kadar güzel, boy - bos, endam, azalar hep yerli yerinde. Eğer o karanlık yerde bize her türlü âlât ve edâvâtı verseler doğru dürüst bir resim bile çizemeyiz. Onun için Allah Teâlâ ve Tekaddes Hazretlerinin her dediğini yapmağa çalışmak da mü'min-mu-vahhidin başlıca vazifesidir. Çünkü âhiretteki Cennet dereceleri de o amellere göre olacaktır. Peygamberimizin ve

1   en-Nebe': 40

ŞERH-I EMALİ

189

O'nun Eshâbı'nm yapdığı gibi ibâdetlerimizi ihlâsla birlik-likte yalnız ve yalnız Allah Teâlâ'ya karşı ifâ etmeğe çalışır ve hedefimiz de O'nun rızası olmak üzere: «İlahi en-te maksudî ve rıdake matlubî» deriz. Hak celle ve alâ, bizleri de rızası yollarından zerre mikdân ayırmasın ve hıfz u himayesinde dâim eylesin. Âmin!.

— 18 —

 illjil J

Cenâb-ı Feyyâz-ı Mutlak Hazretleri ehl-i hayrı —ki, mü'min-i mutî'den ibarettir— Cennet ve nimetleri ile taltif buyuracakları gibi, küffâr ve inanmayan dinsizler de : Cehennem azabıyla ta'zîb olunacaklardır. Bu hususta Kur'-ân-ı Kerîm âyetleriyle ehâdis-i şerîfeler doludur.

«Şüphesiz Allah, iman edip salih ameller işleyenleri altından ırmaklar akan cennetlere sokacaktır.»1

«Takva sahipleri için hazırlanan...»2

«Kâfirler için hazırlanan ateşten sakının.»3

gibi âyât-ı kerîmeler ve dinsizler hakkında   «Onlar  için çılgın bir ateş hazırladı»4 vaîdi ile de doludur.

Cennet'e girenler için hazırlanan   nimetleri kulların

1    el-Hacc: 23

2    Al-i imran: 131

3    Al-i İmran: 133

4    el-Ahzab: 64

190

EHL-İ SÜNNET AKAİDİ

ŞERH-İ EMALİ

191

idrâkine imkân yoktur. Çünkü gözlerin görmediği, kulak-Ş larm işitmediği, beşerin hatırına bile gelmedik, gelmesine de imkân olmayan nimetler ki, bunlar hep ehl-i imân içir hazırlanmıştır.   Ne biter ve ne de tükenir. Her lokmamı; tadı, lezzeti' zevki hep ayrı ayrıdır. Hepsi de birbirinder üstündür. Ve bunlar daha Âdem Aleyhisselâm'm Cennet'e girip çıkmasından da anlaşılacağı gibi, hazırlanmış ve eFâr mevcutturlar. «Hazırlandı» kelimesinden de bellidir. Bu sa-j yısız nimetler hep Cenâb-ı Hakk'm lütf u keremidir ki râr denilen muti ve iyi ahlâklı, musallî, herkese iyilikçij imânı bütün kimselere bağışlanan Cennet evleri, hûrîlerij gılmanları, ta'rife ve tavsife kimsenin gücü bile yetmez.

Ne yazık o kâfirlere ki, bu ni'metlerden mahrum olms larıyla beraber bir de «Şüphesiz münafıklar cehennemimi en alt tabakasındadırlar»' münafıklar ki, bunlar da firlerin eşleridir. Cehennem'in en esfeline, en dibine gi-; recekleri gibi oradaki azablar da Cennetin nimetlerine mukabil felâket üstüne felâket, azâb üstüne azâb... Ce-: nâb-ı Hakk, cümle ümmet-i Muhammed'i bu azâb evlen rine düşmekten korusun ve kurtarsın. Âmin!.

Cennet; yedi kat göklerin üstünde ve Arş'ın da altındş olduğu ve genişliği Semâvât ve Arz'm genişliği kadar olupj müttakîlere yani Allahdan korkup günahlardan kaçar kimselere va'd olunmuştur. Bununla beraber kabirlerin-j de mü'minler için Cennet'e açılan ve kâfirler için de Cei hennem'e açılan kapılar vardır ki, bu da Cennet ve Ce-| hennemin hazır olduğunu bildirmektedir.

Binâenaleyh, Cehennem de Cennet de el'ân mevcûd vii mahlûk olup Allah'ın bildiği bir yerde olmaları azamet-| ilâhiyyeye ve şân-i ulûhiyete delildirler.

Cenâb-ı Hakk bütün insanlara ve bahusus ehl-i imâ|| na hidâyet ve tevfik nasib edip, Allah Teâlâ'nın emirlerini

imtisal ile birlikte bütün yasak ve günah olan .şeylerden korusun da o felâket evi olan zindana akrebleri, yılanları, ejderhalariyle birlikte sayısız azabları olan Cehennem'e girmekten korusun ve bir de o paha biçilmez nimetleri, köşkleri, sarayları, bağ - bahçeleri, huri - gılmanları, tükenmez Cennet, nimetleri ki ne doyum olur ne de sıkıntı. Hastalık yok; dert yok; kavga - gürültü yok; açlık - tokluk yok, almada, getirmede, pişirmede hatta yemede hiçbir müşkilât yok. Yediğin kadar ye; para isteyen yok. Çok yedin diyen yok. Her istediğin, istediğin anda dizinin dibinde. Böyle yer nerede bulunur? Bunları kaçıranlara, zevklerine aldanıp günahlara dalanlara ne dersiniz? Mevlâ, cümlemize akl-ı selîm nasîb eylesin. Âmîn!..

— 19 —

 J^jLI

 Vj.

1    en-Nisa: 145

Cenâb-ı Hakk Zü'1-Celâl ve'1-Cemal Hazretleri dünyayı ve dünya ehlini yaratırken söz dinleyen imanlı ve iyi kulları için cenneti, söz dinlemeyen imansız ve dinsiz kulları için de Cehennem'i beraberce yaratmıştır.

Evvelâ Âdem (a.s.)'ı halkettikten sonra, orada onu yetiştirmiş sonra da dünyâya yollamıştır. İşte bu Cehennem ile Cennet dünyadaki gibi ne kendisine ve ne de için-dekilerine fâni olmak, yok olmak diye bir şey de yoktur. Cennet ve Cehennem de bakî, içindekiler de bakî kalacaklardır.

Çünkü ikisine de:1 «Halidine fîha ebeda» buyrulmuş-tur. Yani orada ebedî olarak kalacaklardır. Cennetlikler

192

EHL-I SONNET AKAİDİ

ŞERH-I EMÂLİ

193

sevinç, sürür, sevgi - muhabbet, nimet üstüne nimet, heri günü hatta her ânı ayrı ayrı bir zevk ve bir neş'e içerisinde, dünyâda görülen mihnet ve meşakkatlerden uzak; yorgunluk, ibtilâ denilen belâlar, maişet sıkıntısı, hastalık, darlık, evsizlik, mekânsızlık... ne kadar şey varsa onların hiç birisi orada yok. Saadet ve selâmetin son noktası Cennet. Bunu kazananlara ne mutlu.

Az bir müddet, bu dünyânın ibtilâlarına sabır ve Allah Teâlâ'nm emirlerine imtisal bir de yasaklarından kaçınmakla müttakî kullarına verilen bu sonsuz devlete nail olanlara, doğrusu, gıbta etmemek mümkün değil. İşte bu devlete erişmenin biricik yolu; imân ve ehl-i sünnet i'tikâ-dıyla amel edip Hakk'ın rızasmı kazanıp bu Cennet evine yerleşmekledir.

Onun için, ey aziz ve kıymetli kardaşım! Sen dinsizlere bakıp da dünyada nasıl yaşıyorlar diye sakın imrenme. Onların sonu da o azâb evi olan Cehennemdir ki, onlar da orada hem ebedî kalacaklar; çıkıp kurtulmak yok. Hem de her ân felâket içinde. Cenâb-ı Peygamber (s.a.s.) Hazretleri buyruklarında:

«Cennetlikler cennete, cehennemlikler de cehenneme gidince aralarında bir münadi şöyle çağırır: Ey cennetlikler! Artık sizin için ölüm yoktur. Ve ey cehennemlilker! Artık sizin için de ölüm yoktur.»2

Bu hadîs-i şerîf meşhurdur. Ehl-i Cennet Cennet'e girdikten sonra ve Cehennemdekiler de Cehennem'e girdikten sonra ölüm denilen şey sırat köprüsü üzerinde kurban koyunlarını kesdiğimiz gibi kesilir. Sonra bir münâdi

Cennet ehline der ki, gördünüz ya, ölüm denilen şey de kesilip yok oldu. Bundan sonra size bir daha ölüm yetişmez. Artık rahatınıza bakın. Cennet nimetleriyle yaşayın. Artık sizlere korku da yok. Cennetten çıkmak da yok. Bir daha ölmek de yok. Cennete de yokluk gelmez. Ebedî bir hayat içerisinde keyfinize bakın. Huriler hizmetkârlar sayısız. Her canınızın istediği de hemen istediğiniz anda önünüzde hazır.

Sonra Cehennem ehline dönüp o münâdî der M: «Ey ehl-i Cehennem! Siz de gördünüz ya! Ölüm kesildi, bitti. Artık size de ölüm yok. Yani artık kurtuluş yok; azabınız ebedidir. İmansızlığınızın cezasını çekin bakalım.» Artık o Cehennem ehlinin halini bir düşünün.

Kâfirlerin küçük yaşta ölenlerinin ne olacağına dâir İmâm A'zam hazretleri bir şey dememişler. Lâkin bazı büyüklerden onların da Cennete gireceklerine dair rivayetler vâki olmuştur. Hak Teâlâ Hazretleri bütün Ümmet-i Muhammed'i ve yavrularımızı dinsizlikten ve nihayet Cehenneme düşmekten kurtarsın ve o güzel Cennet nimetlerine nail buyursun. Âmîn!.

— 20 —

1    Beyyine: 8

2    Râmûzû'l-ehâdls, 44

Sâhib-i Kâinat olan Hz. Allah Celle ve alâ'yı bütün mü'minler, ehl-i imân, her ne kadar günahkâr olsalar dahi

F. 13

194

EHL-i SONNET AKAİDİ

ŞERH-İ EMALİ

195

I

Cennet'te keyfiyetsiz künh-i hakikatini idraksiz, cisimsiz,: renksiz, mekansız, mekândan münezzeh olarak tarifine im- j kân olmadığı gibi, dar-b-ı misâl de göstermek imkânı ol-] madan göreceklerdir. Ve bu görme ehl-i irfan için ayrı bir; tecellî olarak görünecektir. Umûm mü'minlere ise bahusus t her Cum'a günü bir de ziyâfet-i ilâhî olarak hususî bir dâ-' vet yapılacak, orada herkes nasibi miktarı telezzüzât-ı ma'- > neviyye ile yeni yeni nurlar alarak yerlerine dönecekler. O zaman herkesin hanımı onların güzelliklerine hayran olacaklar ve bu güzelliği nereden aldınız, diye soracaklar.J Halbuki umûmî görüşler herkesin olduğu yerden hiç sıkın-» ti çekmeden ayın ondördüncü gecesi ayı herkes olduğu| yerden nasıl görüyorsa Cenâb-ı Hakk'ı da öylece görecek-j dir.

Bunun böyle olacağını âyet-i kerîmelerle, hadîs-i şe-j rifeler beyan etmektedir. Bazıları bu görmeyi de inkâra| kalkışmışlar. İnsanın böylelerine akılsız diyeceği geliyor.| Halbuki:

«O gün ışıl ışıl parlayan yüzler vardır.»1 «Rablerine bakıp dururlar.»2

âyet-i kerîmeleri bunu pek açık olarak göstermektedir. «İş* te o kıyamet gününde bir takım yüzler vardır ki hem parı parıl parlar, hem de gözleri Cenâb-ı Hakk'a nazırdır, kıçıdır.»

Bu rü'yetin, görmenin dünyâda da ve bazı ahvâlde nebilerden bazıları için mümkün olacağını da beyan buyurmaları üzerine Mevâkıf'm şerhinde: «Eimme-i Ehl-i Sünnet ittifak ettiler ki, dünyâ ve âhirette Allah Teâlâ'yı görmek aklen caizdir; hatta rü'yâlarda da görmenin caiz ola-

cağı da zikrolunmuştur.» İmam Beyzâvî aleyhirrahme dahi dünyâda rü'yetin vukuuna zâhibdir. Hatta bu hususta:

1    el-Kıyamet: 22

2    el-Kiyâmet: 23

âyet-i kerîmesini de delil olarak göstermek mümkündür. Cenâb-ı Hakk'ı, âhirette görmek, bu da âhirette mü'minlere mahsustur. Melekler ile mü'min olan Cinnîlerin de göreceklerine kail olmuşlardır. Kadınların görmeleri umûmî görmelerdir. İstifâdeleri olacaktır.

Birtakım bahtiyarlar vardır ki, onlara,, görmek sabah ve akşam da vâkî olacaktır. Cenâb-ı Hak: «Güzellik yapanlara güzellik ve bir fazlalık vardır»2 âyet-i kerîmesinde Peygamberimiz (s.a.s.) Hazretleri de: «Hüsna» kelimesini Cennet'le ve «ziyade» kelimesini de rü'yetle yani Hak Teâlâ'yı görmekle tefsîr buyurmuşlardır. Fakat bu görmeler mukabeleden, mekândan, cihetten, suretten ve misâlden münezzeh bir görmedir. Ancak gören anlar velâkin anlatamaz. Ehl-i Sünnetin görüşü budur ki, Cenâb-ı Hak görür ve kendisi de görülür. Görülmez diyen zavallılar Cennet'e girseler bile Hakk'ı görmekten mahrum kalacaklardır. İslâm'dan evvel geçen ümmetler hakırida ihtilâf olunmuşsa da onların da mü'minlerinin görecekleri açıklanmıştır. Bu imanın en başlı ve en kıymetli semeresi mü'minlerin Cennet'e girişleri ve bir de Allah Teâlâ Hazretleri'ni görmeleri yok mu ya, ta'rifi, tavsifi mümkün olmayan bir nimet-i uzmâdır ki, Cenâb-ı Hak bu nimeti ehl-i îmâna lütf u ihsan etmiştir. Şimdi o imansızlara insan nasıl acımayacak, hem dünyâları zindan hem de âhiretleri. Başka bir şey olmasa yani cehenneme girmese-

1    el-Bakara: 55

2    Yunus: 26

196

EHL-i SONNET AKAİDİ

ŞERH-I EMALİ

197

ler ve o azabı görmeseler dahi bu nimet-i uzmâdan mahrû-1 miyetlerinin acısı onlara kâfidir.

Allah Teâlâ bizleri afv ü mağfiret eylesin de yölundan|| İzinden ayırmasın; âmin!..

_ 21 — ejlj I il (^JCÜı oj.....«m.»

Mü'minler Cennet'te Cenâb-ı Hakk'ı gördükleri zaman bütün o Cennet nimetlerinin hepsini; hurileri, gılmanlan, köşkleri, sarayları, neler varsa hepsini unuturlar. Çünkü Cennet ve cümle letâif ve nimet-i didâr-ı İlâhiyenin nisbe-ti bitmez tükenmez bir hazinenin yanında meteliğin ve kuruşun kıymetsizliği gibidir. Hak Sübnânehû ve Teâlâ'nm tecelli-i Cemâli karşısında, hem Cennet'in ve hem de o Cen-net'tekilerin hepsi silinip gider. Nasıl güneş doğunca yıldızlar silinip gidiyorsa mü'minler de o dâr-ı sürür olan Cennet'le hirây-ı şerifleriyle mesrur olup istifâza-i nûr eyledikleri Cennet'in bütün nimetleri ve güzellikleri hatır u hayâlden silinip gider. Zira sonu olmayan, nihayeti bulunmayan bir rakamın yanındaki bu rakamlar altun veya yakut olsalar artık kenarlarda kalan bir altıma veya yakuta kim iltifat eder. Çünkü sonsuz bir hazîneye sâhib olunmuştur. Diğer mezheblerden bahusus Mu'tezilîler Hakk'ı görmeyi inkâr ederler. Halbuki, Ehl-i Sünnet yukarıdaki ibarelerde Hakk'm görüleceğini âyet-i kerîme ve hâdis-i şeriflerle isbat etmişlerdi.

Mu'tezile şuradan çıkmıştır: Reisleri Vâsıl b. Atâ, Ha-san-ı Basrî Hazretlerinin meclisine, dersine devam eder idi. Bir gün günâh-ı kebire işleyen kimseye: «Ne mü'miB-dir, ne de kâfir. Mü'minlikten yani îmandan çıkmıştır. Lâ-

 küfre düşmemiştir.» diye Ehl-i Sünnet'in hilâfına, günahı sebebiyle mü'minleri îmandan çıkarmış oldu. Halbuki Ehl-i Sünnet, günahlar mü'mini îmandan çıkarmaz der ve öyledir. Eğer onların dediği gibi olsa bugün, mü'min bulmak mümkün bile olmaz. Allah razı olsun Ehl-i Sünnetten. İşte bu ayrılık münâsebetiyle kendilerine Mu'tezile elendi. Başka rivayetler vardır. Asıl mühim olan Ehl-i Sünnet itikadını muhafazadır; vesselam...

Haktan ayrılan, Ehl-i Sünnet ve'1-Cemaat'tan ayrılan, kendilerini beğenen mağrurlara yazıklar olsun. Yine bu nimet-i uzmâya nâiliyeti kendi gururlarından nâşî iste-yemeyenlere yazıklar olsun. Onun için Cenâb-ı Peygamber Efendimiz buyururlar ki, sizler Allah Teâlâ'dan yüksek derecelere nail olmayı isteyiniz. Çünkü istediğiniz Zat-ı ecelle-i â'lâ çok kerem sahibidir. Herkese istediğini verir. Mu'tezile'nin âyetleri te'vil etmesi bizleri alâkadar etmez. Biz, bizim mezhebimizin dediğine bakar; ehl-i i'tizâl denilen zümreye kulak asmayız. İnşaallah Cennât-ı aliyât-da Cenâb-ı Hakk'm sonsuz eltâfına mazhar oluruz, Didâr-ı ilâhîden e'azz ve a'zam bir lutf u ihsan ve nimet yoktur. Matlab-ı â'lâ ve maksad-ı aksa ehl-i Cennetin, Cenneti istemeleri, ol şeref ve iltifata mazhariyetleridir. Cennet bunun için istenir! Yoksa yemek, içmek, hurilerle zevk u safa, zâhidlerin işi ve gayesi değildir. Bunlar dünyâ - perest gafil kimselerin işidir. Bakınız şu hadis-i şerifte:

198

EHL-! SONNET AKAİDİ

ŞERH-I EMALİ

199

«Ehl-i Cennet Cennet'to oldukları bir anda onların üzerine bir nûr zahir olur. Ve o anda Rab Teâlâ (celle aza-metühû) onların üzerine işrâk eyler, ziyâya gark eder. Ar| tık Cennet'teki şeylerden hiçbirisi onların gözlerini aydınj Iatmaz, kalblerine sürür vermez. Bütün gözler, gönülleri Allah Teâlâ ve Tekaddes Hazretleri'ne bakmaktadır. Bu nûr onlardan çekilince hicablanmca oradan aldıkları nûr ve bereketle fâidelenirler.» Cenâb-ı Hak bu cemâl-i ilâhiyyeyi müşahedeye muvaffak kılsın, âmin!.

 * ül

Allah Teâlâ Hazretleri'ne kullan için îman ve şâir â'mâl-i sâliha gibi aslâh olan ef âli işlemek vâcib değildir. Zira Hak Teâlâ fâil-i muhtardır. Murâd ederse işler ve isterse işlemez Mu'tezile ise bu hususta Ehl-i Sünnete muhalefet edip Hak Teâlâ'ya kullarına eslah olanı işlemek borçtur demektedirler. Halbuki, ubûdiyyete muhtaç olanı işlemek ulûhiyete münâfidir. Çünkü Hak Teâlâ kullarına aslâh olanı işlemekle bütün halkın İslâmiyete girip dârü's-sürûr olan Cennet'e girmelerini müstelzimdir. Bu da Hakk'm hikmetine karışmak demektir. Çünkü bir tarafta İslâmiyet diğer tarafta küfür ile ibâdın ihtilâfında izhar-ı adi ve faziletini ve hikmetini münderiçtir. Sonra kula aslâh olan, Cenâb-ı Hakk'a borçtur demek büyük bir hatadır. Evvelâ herkese hidâyet etmesi, onları küfürden kurtarması lâzımdır ki, ebedî Cehennemde kalmak kolay bir şey mi? Sonra da kulların dünyâda çektikleri rızık meşakkatinden kur-

tarmak, sonra da onları sıhhatli yaşatmaktan, hastalıklardan korumak; bunlar ancak Cennet'te olacak şeyler. Bunların tedârikini Cenâb-ı Hak kullarına bırakmıştır. İşte kulum sana iki yol: Biri iman yolu; Cennet'e gider. Biri de küfür yoludur; Cehennem'e gider. Sen hangisini seçersen ona göre muamele olunursun. Rızkını da helâlden ara, bul. Az veya çok Hakk'a da şükreyle, sıhhatini de koru ki, dünyâda kaldığın müddetçe rahat edesin.

İblis (aleyhillâne), O da, Hakk'm kuludur. O zaman ortada Şeytan da kalmaz. Zira şeytana da aslâh olanı işlemesi, onu Hakk'a isyandan kurtarması, sonra da kulları üzerine musallat kılmaması lâzım gelirdi. Bu da hikmet-i ilâhiyyeye mugayirdir. Çünkü o zaman mücâhede olmayınca dünyada terakki olmaz ve bugünkü icadları da bulamaz ve göremezdik. Binâenaleyh, Hakk'a hiç bir şey borç olmaz. O istediği gibi hareket eder.

Bu hususta Ebu'l - Hasan el-Eş'arî, hocası Ebû Ali Cübbâî'ye sordu: Meselâ, üç kardeş olsa; birisi tâatte, âbid, zâhid; birisi de küfürde, isyanda vakitlerini geçirmekte iken, üçüncüsü de henüz çocuk iken vefat eylese, bunların kıyamet günü halleri nasıl olacaktır, dedi. Ebû Ali Cübbâî cevaben dedi ki: Âbid ve zâhid olan Cennet'e girip sürura kavuşur. İkincisi de Cehennem'deki yerini bulur. Üçüncüsü ise ne sevap ve ikâba müstahak olur. Eş'arî hocasına tekrar: Çocuk Cenâb-ı Hakk'a derse ki: «Yâ Rabbi, beni de muammer kılaydm, sana salâh-ı hal ile ibâdet edip mükâfatlara nail olsaydım» deyince, Hak Teâlâ buna ne der? dedi. Cübbâî cevaben dedi ki: «Kulum, sen muammer olaydın, fısk u fücur edeceğin malûmum idi; Cehennem'e girecektin» deyince; Eş'arî yine hocasına sordu ki, o küfür üzerinde yaşayan o zaman demez mi ki, «Yâ Rab, benim de çocuk iken canımı alaydın da sana isyan etmeyip Cehenneme gir-meseydim» deyince; Cübbâî susup kaldı. Bundan sonra da

200

EHL-I SONNET AKAİDİ

sa'y ve gayret eyledi. Bu ders hepimize şâyan-ı dikkattir. Ehl-i Sünnetin her sözü makul ve memdûhdur. Cenâb-ı Hak cümle ümmet-i Muhammed'i Ehl-i Sünnet ve Resûlul-lah'ın yolundan ayırmasın. Âmin!.

Beytin sonunda da musannif:

«Cenâb-ı Hakk'a bir şey vâcib kılmaktan tenzih ederiz. Zira Allah Teâlâ Hazretleri mukaddes ve çok âli ve şeref sahibidir. Tasarrufunda kimseye danışmaz. İstediği gibi işlerini işler.» demiştir.

Bundan dolayı da işlediğinden sorumlu değildir.

__ no  __

•»>>

JljSlI, /J ft&

Âkil ve baliğ olan kadın ve erkek herkese vahdâni-yet-i ilâhiyeye îmân etmek farz olduğu gibi peygamberlere ve meleklere îmân eylemek de farzdır. Çünkü Cenâb-ı Hakk'ın kullarına ibâdeti işlemeyi öğretecek, yasak ve haram kıldığı şeyleri yine kullarına bildirecek birer mürşid, mürebbînin lüzumu aklen de sabittir. Akıl her ne kadar Allah'ın varlığını ve birliğini bulabilse dahi, ibâdetlerin ne şekilde olacağını ve nelerin yasak olmasını bilmesi mümkün olamaz. Bugün bile insanların birçok günahları ve haramları keyiflerine göre kullanmakta oldukları görülegel-mektedir. Binâenaleyh farzdır ve lâzımdır. Âmentü'ye imân burada her.ne kadar peygamberlerle melekler zik-rolunmuşsa da bunlar, imân    edilince bu peygamberlere

ŞERH-İ EMALİ

201

1   el-Enbiya: 23

gönderilen kitaplara da iman edilmesi lâzımdır. Kitab'a îman edilince, Kitab-ı İlâhîde yazılı kadere, hayır ve şerrin Allah'dan olduğuna, öldükten sonra dirilmeye, hesaba, teraziye, sırat köprüsüne, Cennet ve Cehenneme ve cernâl-i ilâhiyyeyi müşahedeye ve binnetice bütün emirlere ve nehy edilen, menedilen ve yasak edilen her şeye de îman etmesi gerekdir. Meleklere îmanda bizleri; gözleyen ve koruyan hizmet eden, sevap ve günahlarımızı yazan Kirâmen Kâtibin denilen melekler de dâhildir. Daha sonra bu meleklerin adedini Allah Teâlâ'dan başkasının bilmeğe imkânı yokdur. Cebrail, Mikâil, Azrail, İsrafil gibi büyükleri de vardır. Bu melekler nûrânî ve latîfdirler. Her türlü kalıba ve sıfata girmeğe kabiliyetlidirler. Peygamberler de Cenâb-ı Hakk'ın mümtaz kullarından olup peygamber olduklarını halka tanıtmak için Cenâb-ı Hak onların ellerinden çeşitli mu'cizeler halk etmiştir ki, kullarım şüpheye düşmeyip îman ve İslâmiyetten mahrum kalmasınlar.

Mu'cize ise; beşer takatinin dışında ve fevkalâde şeylerdir. Meselâ akar bir suyu geriye akıtmak, ateşin yakmaması, bıçağın kesmemesi, ağaçlar ve taşların selâm verip tesbîh etmeleri, hayvanların gayet fasîh bir lisanla konuşmaları ve Allah Teâlâ'nın varlığını ve birliğini bildirmesi ve bahusus gökde ayın işâret-i peygamberi ile iki parça olması, sona yine birleşmesi, ve evvelce geçen bütün peygamberlerin çeşitli mucizelerinin Peygamberimizde bulunması. Onun iddia ettiği peygamberlik davasının doğruluğuna, şâhid ve delildir. Şüphesiz ki bu mucizeleri insanlardan hiçbirisinin yapmağa gücü yetmemiştir. En güzel mucizesi ise Kur'ân-ı Kerîm'dir ki bugüne kadar kimsenin harfini bile değiştirmeğe gücü yetmemiştir. Sonra Kur'-ân-ı Azîmüşşân'm nazil olduğu devirde, füsahâ, büleğâ, üdebâ, şairler dolu idiler. Bunlar her sene Mekke-i Mü-

202

EHL-I SONNET AKAİDİ

kerreme'de toplanır, şiirler söylerler, en üstün olanları Kâ'be-i Muazzama'nm duvarına asılır idi. Kur'ân-ı Azî-müşşân nazil olunca bu şâirlere teklif ettiler ki, sizler de buna benzer sözler irâd ediniz. İçlerinden dört kişiyi ayırıp şu âyetlere siz de bir sene müddetle yani gelecek senenin şiir mevsiminde birer nazire yapınız diye tenbihâtta bulundular. Vakti gelince Mekke'de yine toplandılar. Fakat hepsi el birliği ile aczlerini, bir söz bile söylemeğe güçleri yetmediğini i'tirâf ettiler.

İşte bugün de 1398 senesidir ki bu kadar ilim sahipleri her devirde aczlerini beyanla birlikte henüz Kur'ân-ı Ke-rîm'in hakiki mânâsına bile âşinâ olan yoktur. Zira Hak Sübhanehû ve Teâlâ'nm kelâmıdır. Onu beşer tam manâsıyla idrâke henüz yetişememiştir.

Evvelki peygamberler ancak bulundukları mıntıkalara ve kavimlere peygamber gelmişlerdir. Halbuki Peygamberimizin nübüvveti öyle bir kavme, bir millete değil, bütün beşeriyete olmakla beraber insanlardan gayri göremediğimiz bir tâife-i cin vardır ki, onların da peygamberi olarak gönderilmiştir. Yani hem insanların hem de cinlerin peygamberidir. Güzelliğini diller tavsiften âciz. Ahlaken güzelliği ise beşere müstesna bir numunedir. Cenâb-ı Peygamber Efendimizin mu'cizelerini yazan kitaplar, şe-mâil-i şeriflerini, envâ-i çeşit mucizelerini ve vasıflarını, tavsiften âciz kalmışlardır. Çünkü Cenâb-ı Hak O'nu müstesna bir şekilde ve çok da mükemmel bir suretle yaratmıştır. Suretine ve sîretine yetişmek imkânı kimseye nasîb olmamıştır. Hak Teâlâ Hazretleri cümlemizi O'nun gösterdiği doğru yoldan ayırmasın. Âmin!.. Ve şefaatine de nail eylesin.

Bu nimete nail olmak isteyen kardeşler her gün hiç olmazsa yüz kere Salavât-ı Şerife okumakla Cenâb-ı Pey-

ŞERH-İ EMALİ

203

gamberle ma'nevî irtibat te'min etmiş olur. Lâkin bu arada 100 kere (Allah) ve yüz kere de (Lâilâhe illallah) demeği de unutma ve bir de o Peygamberimizin sünnetlerini de hiç ihmâl etme ve bahusus işrâk, duha, evvâbin, yatarken ve gece vakti kılman namazları sağ oldukça bırakmamağa çalış. Sonra şuna da çok dikkat eyle ki, sevapların uçup gitmesin. Kimse aleyhinde konuşma, hüsn-i zanm bırakma. Günah Kitabını çok oku, ve o günahlardan hem kork hem de kaç. İyiliği kat'iyyen bırakma ve bunları sayıp dökme. Yani yaptığın iyilikleri ve iyi amelleri unut. Fakat kötülüklerini ve günahlarını hiç unutma. Dâima, tevbekâr ol ve her halde Hakk'a yalvar.

Seni gözeten, murakıbın olan melekleri de unutma. Bunlardan ikisi ki, Kirâmen Kâtibin'dir, hiç ayrılmaz. Sağdaki hayırlarımızı, ibâdetlerimizi yazar. Soldaki melek de günahlarımızı ve şer işlerimizi yazar. Fakat Cenâb-ı Hakk'ın hikmeti bu günahı yazan meleğe yedi saat müsâade etmekle me'mûrdur. Umulur ki tevbe eder, istiğfar eder, pişman olur veya iyi ve salih amel ederse bu günah yazılmaz. Ve hakikî tevbelerle, yazılanlar da her zaman silinebilir.

İki melek gündüz iki melek de gece vakti me'mûr olup bunlar da yine hayır ve şer işlerimizi yazmaktadırlar. Sonra bizleri koruyan ve bizlere içimizde hizmet eden bir çok meleklerin de mevcûd olduğunu yazanlar olmuştur. Meselâ bunlardan bir kısmı da gözlerimizi korurlar. Bir kısmı da midelerimizde vazifelidirler diye İmam-ı Gazâ-lîMe bahisler vardır. Hayırları yazan melekler her gün değişir. Fakat seyyiâtı yazan ancak bir melektir. Otururken sağda solda bir melek, uykuda biri başı ucunda birisi de ayak ucunda olur. Yürürken de biri önünde birisi de arkasında gider. Bunlar hep bizim muhâfızımızdırlar. Sen de buna göre hareket eyle.

204

.*   *

EHL-I SONNET AKAİDİ __ 94 __

il         l'*t|.*"« İÜ    A+vJ) ~

ŞERH-1 EMALİ

205

Hz. Peygamberimiz Muhammed Mustafa (s.a.s.) hate mü'1-enbiyâ ve'1-mürselindir. Nübüvvet ve risâlet Cenâb-Peygamberle sona ermiştir. Cenâb-ı Peygamber hem Hî simidir.

Sadr kelimesi, her şeyin evveline denir. Burada çeliği de güzelce belirtmiş olmaktadır. Peygamberimiz her1 ne kadar peygamberlerin sonuncusu olarak gelmişse de, hilkat itibariyle ilk önce halk olunan O'nun ruhudur. Bu bakımdan ruhen en evvel, ceseden de en son yaratılan Peygamberimiz olmuştur. Efendimiz (s.a.s.) Hazretleri, Hâ-şimi kabilesine mensûbdur. Hâşimi kabilesi de Arab kabileleri içinde en şerefli ve en yüksek bir mevkie sâhibdir. Şöyle ki; bu kabilenin cömertliğine hiç bir kimse çıkamamıştır. Hâşim, lügatte kırıcı, parçalayıcı demektir. Tirid denilen etleri parçalayıp doğramasından, kendisine Hâşim diye ad, lâkab verilmiştir. Gayet kerîm; misafirlerine son derece ikramcı, yedîrici, yolcuların yüklerine yardım eder. Korkanları korur; emniyete alır. Gelene geçene yemek yedirir. Kendilerini ve hayvanlarını sular. Fukara ve zu-afâyı giydirir; sılâ-i rahme çok dikkat eder ve böylece bir çok mehâsini, güzellikleri bulunan bir zât-ı muhterem-i âlî cenâbdır. Hâşim, Abd-i Menafin oğludur. Peygamberimizin pederleri Abdullah ve Abdullah'ın babası ise Ab-dülmuttalib, O'nun pederi ise Hâşim'dir. Asıl ismi Amr'ul-Alâ'dır. Yükseklik mertebesidir. Zî-cemal, Hâşim'in ikinci sıfatıdır ki, cemaline de güzelliğine de hayran olmamak mümkün değil.

İlk peygamber Âdem (a.s.) olup son peygamber de bizim peygamberimiz Muhammed Mustafa (s.a.v.) Hâ-temü'l-Enbiya ve hâtemü'r-rusüldür. Bu arada geçen peygamberlerin adedini ancak Allah Teâlâ bilir. Çünkü insanlara birbiri ardınca yollanmıştır. (124000) nebî, (313) de resul geçmiştir denmektedir.

Âdem (a.s.)'ın peygamberliği ekser-i ulemâya göre Cennet'ten çıktıktan sonradır. Bunların hepsine inanır îman getiririz. Cümlesi haktır ve gerçektir. Getirdikleri dinler ve kitaplar da hakdır. Yalnız, diğer dinler ve kitaplar tahrif edilmiştir.

— 25 —

 

 

İki cihan ki dünyâ ve âhiretin baş tacı olan sevgili peygamberimiz hiç şüphesiz ve ihtilafsız bütün nebilerin imamıdır. Buradaki imam lâfzı ya Leyle-i Mirac'ta bütün peygamberlere imam oluşundandır. Veya âhiret itibariyle veya mahzâ lutf u tafdîl-i ilâhîdir. Zaten dünyâda da bütün beşere imam değil midirler? Fazilet-i Muhamme-diye'yi inkâr kabil değildir. Bu fazilet ve şeref Cenâb-ı Peygambere Hz. Allah celle ve alâ tarafından verilmiştir. Zira:

âyet-i kerîmesinde bizleri hayırlı bir ümmet olarak   yâd

1   Al-I imran: 110

206

EHL-I SONNET AKAİDİ

etmektedir. Hayır ise bizim Peygamberimizin ümmeti ol-maklığımız dolayısiyle O'nun hayırlı ve şerefli olmasm-smdan neşet etmektedir. Bu fazilet ve şeref ise Cenâb-ı Peygamber'in asfiyânın tacı diye tesmiye edilişinden-dir.

Zira asfiya (safiy)'in cem'idir. Mezmûm, çirkin sıfatlardan müberrâ ve kedûrât-ı nefsâniyyeden temizlenmiş olan zattır ki, bununla muradları melâike-i kiram ve ev-liya-i zevi'l-ihtirâmdır. Cenabı Peygamber ise, bütün ce-mâat-ı enbiyânın başı ve yine bütün afsiya denilen zümrenin de iktida edip uydukları ve Cenâb-ı Hakk'm en sevgilisi, hâbîbidir. Binâenaleyh, Hz. Resûl-i Ekrem Efendimiz bütün enbiyânın muttasıf oldukları evsaf-ı şerifele-riyle muttasıf olmakla cümlesinden efdal ve eşreftir. Ve bu efdaliyet ve eşrefiyete delîl-i aklî ve nakli doludur. Çünkü Efendimiz'in nail olduğu eltâf-ı sübhaniyeye hiç bir kimse mazhar olamamıştır. Mi'rac meselesi başta. İkincisi, peygamberimizin ümmeti kadar hiç bir peygamberin ümmeti de yoktur. Âhirette ise, Ümmet-i Muhammed Allah Teâlâ'nm izniyle mahşer halkının imanlılarının en çoğunu teşkil edecektir.

Ey aziz ve muhterem kardeş! Bak; peygamberlerin bile iftihar ettikleri bu âhir zaman peygamberinin izinden ayrılma. İster şefâatına nail olmak ve istersen Hak Teâlâ'nm sevgili kulu olmak için en kısa ve en doğru yol Peygamberimizin izince gitmek olacaktır, vesselam...

— 26 —

 J

 >: U!

ŞERH-İ EMALİ

207

Peygamber (s.a.s.)'in Şeriât-ı Mutahharası nesh olunmaktan beridir ve kıyamet gününe kadar bakîdir. Şeriatın lügat mânâsı, izhâr etmek, beyan etmek ve yol mânâlarına gelirse de dinde mânâsı, Allah Teâlâ'nm vaz'ettiği lcânûn-ı ilâhî olup enbiyâdan bir nebî ile sabit olan yolda isti'mâl olundu. Yani şeriat demek; İslâm yolu demektir. Bizlere Peygamberimiz vâsıtasiyle, O'na da Cebrail (a.s.) vâsıtasiyle Cenâb-ı Hak tarafından bildirilen, yollan, hükümleri, ibâdetleri, helâli ve haramı bilip helâli işleyip haramdan kaçmaya şeriat denir. Cebrail (a.s.)'ın ismi (nâ-mûs) itlak olunmuştur. Geçmiş şerîatler bizim de şerîatı-mızdır. Şerîatlerin hiçbirisinde usûlde, esasda muhalefet yoktur. Din, din-i ilâhîdir. Hepsinin hükmü lâ ilahe illallah-dır. Zamanına göre, Âdem Resûlullah, Nuh Resûlullah, İbrahim Resûlullah, Mûsâ Resûlullah, İsâ Resûlullah ve Muhammed (s.a.v.) Resûlullah'dır. Yâni Lâ ilahe illallah Muhammedürresûlullahdır: Lâ ilahe illallah, hiç bir zaman değişmemiş. Değişen o günün, o devrin peygamberidir. Her devrin o günkü insanına göre, esasta değil de fer'-lerde değişiklik yapılmıştır. Sonraki insanlara göre ki fer'î hükümler değişiktir. Lâkin bizim peygamberimizde din tekâmül etmiş kıvamını bulmuştur. Artık ne esasta ne fer'-lerde bir değişikliğe lüzum kalmadan kıyamete kadar bakidir. Peygamberimiz her ne kadar âhirete göç etmişse de Şeriatı yine kıyamete kadar bakîdir. Bu ümmetin ulemâsı da şâir ümmetlerin ulemâsından hem efdal hem de ziyâde bilgilidirler. Haklarında «Ümmetimin ulemâsı, Benî İsrail'in enbiyâsı gibidir» buyurulmuştur. Sonra İsa (a.s.)'nm tekrar gelişi, yeni bir dinle değil, belki Peygamberimizin halifesi olarak olacaktır.

208

EHL-I SONNET AKAİDİ

ŞERH-İ EMALİ

209

27 —

 \

Resûl-i Ekrem (s.a.s.) hazretlerinin mi'racı haktır, doğrudur ve sabittir. Çünkü nübüvveti peygamberliği hakkında hiç şüphe yoktur. Zira mûcizeleriyle Kur'ân-ı Kerim ile sabit ve mütevâtirdir ve mansûstur (nasla sabittir). Ulemâ-i Kiram hazretleri ve bütün müslümanlarm mi'rac hakkında hiçbir şek ve şüpheleri yoktur. Cümlesi müttefiktirler. Yalnız bu Mi'racm uyanıklıkta mı (yakaza hâlinde mi), yoksa uykuda iken mi? Veya ceseden mi yoksa ruhen mi? Ve bir de peygamberlik gelmeden evvel mi veya sonra mı diye ihtilâflar olmuştur. Muhakkikin derler ki, vahy gelmezden evvel rü'yâ âleminde; mi'raca nail olmuşlardı. Badehu Hicretten bir sene önce recep ayında yakaza hâlinde cesedleriyle urûc eylediler. İsra sûresi birinci âyet-i celilesi yetmez mi? Cenâb-ı Hak kulunu gece vakti Mescid-i Haram'dan Mescid-i Aksâ'ya kadar (kırk günlük yoldur), bunu gecenin bir vaktinde isrâ seyr ettirdiğini ve oralarda güzel mübarek ve acâib garâibden birçok şeyler gösterdikten sonra Kâdir-i Mutlak olan Hz. Allah celle ve alâ bilcümle peygamberân-ı izamı ihya buyurup Kudüs-ü Şerifte topladı. Cebrail (a.s.) ezan ve kamet getirip Peygamberimiz de imam olarak iki rekât namaz kıldılar.

Bu vak'a sahih mesnedlerle ve tevâtüren şöyle nakledilmiştir ki, Resûl-i Ekrem (s.a.s.) Hazretleri o gece Üm-mühan,'ın evinde uyuyorlardı. Cibril denilen Melek gelip: Ya Muhammed (s.a.s.); bu gece uyku gecesi değildir. Bel-

ki hil'at ve keramet gecesidir kalk dedi. Ben de kalkıp abdest aldım ve evden dışarı çıktım. Baktım ki, Hz. İsrafil elinde bir burakla beklemekte idi. Burak merkepten büyük, katırdan küçük, kanatlı bir hayvandır ki bir adımı gözünün eriştiği yere kadar atardı. Bir anda Kudüs-ü Şerife vardık. Orada cem'î enbiyâya imam olup iki rek'at namaz kıldırdım.

Namazdan sonra peygamberlerin bazısı semâya ref edilmiş ve Cenâb-ı Peygamber (s.a.s.) Hazretleri de husûsî bir mi'rac (Hak asansörü dense mümkün) ile semâya, oradan Sidre-i Müntehâ'ya, oradan da Arş-ı a'lâ'ya urûc ile Cenâb-ı Hakk'la vâkî olan mükâleme olmuştur. Mevlid sahibi Süleyman Çelebi:

«Bir feza oldu o demde rûnümâ Ne mekân var anda ne arz u sema»

beytinde bunu güzelce beyan buyurmuştur. «Böylece kuluna ne vahyetti ise etti»1

tecellisi zuhur etmiş, beş vakit namaz o zaman farz kılınmıştır. Namazda oturduğumuz zaman okuduğumuz,

I      *     f I*     »f      «    *-  I*      ' \

o gece Cenâb-ı Peygamberin Hz. Celle ve Alâ'ya karşı okuduğu tahiyyâttır.

1   en-Necm: 10

F. 14

210

EHL-1 SONNET AKAİDİ

ŞERH-İ EMALİ

211

da Cenâb-ı Hakk'ın Habîbine   cevâbıdır. Bunun üzerine,] Peygamberimiz (s.a.s.).

Hakk'm selâmı bize ve bütün salih kullarının üzerine olsun, diye bilumum salih kullara da teşmil buyurmuşlardır ki, büyüklüğün alâmeti olarak belirtilmektedir. Alt tarafı olan:

İlk semâda Âdem (a.s.)'a, ikinci semâda İsâ ve Yahya (a.s.)'a, üçüncü semâda ise Yûsuf (a.s.)'a, dördüncü semâda İdris (a.s.)'a, beşinci semâda Harun (a.s.)'a, altıncı semâda Mûsâ (a.s.)'a, yedinci semâda ise İbrahim (a.s.)'a, mülâki olmuşlardır. Hz. İbrahim (a.s.) ümmet-i Muham-med'e selâm yollamış olduğundan, ümmet-i Muhammed de beş vakit namazlarında İbrahim (a.s.)'a salât ve selâm hediye ederler.

II

!¦'¦

da Cebrail (a.s.)'ın şehâdetidir.

Mi'râc hususunda aklı ermiyenlerin sözlerini yazmağa lüzum da yoktur. Zira bunlar henüz Allah'ı tanımış değiller ki, mi'racı bilsinler. Aişe validemizden naklolunan hadis-i şerifteki muradı, Hz. Peygamberin ruhu cesedinden ayrılmadı, belki rûh ve cesedi birlikte iken urûc vâki olmuştur, demek istemiştir. Aklen de mümkün olmayan bir şey değildir. Beyzâvî Rahmetullâhi aleyh tarafından bildirildiğine göre, güneş dünyadan tam yüzaltmış defadan ziyâde büyüktür. Bu koca cüssesiyle altının üste gelişi bir saniyeden daha çabuk ve daha az bir zamanda olmaktadır. Bunu hiç hesap ettin mi? Halbuki bu güneşin de diğer büyük güneşler yanında bir zerre gibi kaldığını herhalde okumuşsundur. Sonra bu münkirler mi'racı inkâr ederlerken, Herams'ın göğe çıktığını, otuz sene zuhal denilen yıldızda kaldığını iddia ederler de mi'raca gelince inkâr ederler. Bu sırf küfürlerinden nâşidir. Halbuki mi'-rac bir kerre cesed-i şerifle olmakla 34 mi'racı vardır. Cesedi ile olan mi'racda re'yelayn (gözüyle) müşâhede-i vü-cûd-ı hakikî'ye mazhar olmuşlardır.

... li 1> aa j^Q jî ;

Ve bunu ikinci bir salâvatla te'kid ederiz:

Bu mi'racı her namazda kısmen biz de tatmış olmaktayız. Çünkü her namazda mutlaka Fatiha-i Şerife'yi okuruz. Bu Fatiha sûresi, kul ile Hâlık arasında bir mükâle-medir. Evvelâ Allah Teâlâ'yı övme ve semâdan sonra; «İbâdetlerimizi ancak sana yapar, yardımı da senden ister ve sevdiğin kullarına verdiğin Sırat-ı Müstâkîm'i bize de ver» deriz. «Sevilmeyen, gazab olunan yahûd ve nâsârâ yollarından olmasın aman ya Rabbi!» diye her gün kırk defa huzur-ı Rabbilâleminde durur, müncatlarda bulunuruz. Sonra da salât ve selâmlarla Mi'rac'taki tahiyyâtı: (esselâmu aleyküm ve rahmetullah) okur, namazdan çıkarız.

212

EHL-İ SÜNNET AKAİDİ

ŞERH-İ EMALİ

213

,  I

Bu mi'rac-ı şerif hakdır ve gerçektir. Biz böylece îman eder ve inanırız. Mekke'den Kudüs'e kadar olan isi râ, Kur'an âyetiyle sabit olduğundan inkâr eden herhalde kâfir olur. Lâkin Kudüs'den Arş'a urûcu inkâr edenler kâf fir olmasalar dahî ehl-i bid'attırlar. Bu bid'ati terk etme dikçe, namazları vesâir ibâdetleri kabul olmaz.

Cenâb-ı Peygamberin büyüklüğünü anlamak ıçi| mutlaka şemâil-i şeriflerini hâvi eserleri çok güzel vk tekrar tekrar okumalıdır. Esselâmü aleyküm verahmetul-j lah.

— 28 —

Bütün peygamberler kasden küfür ve meâsîden m sum ve masundurlar. Ve nübüvvet makamından hiçbir suretle azledilmezler. Her bakımdan emniyet altındadırlar. |

Bu hususta Ehl-i Sünnet ile diğer mezhepler arasında uzun uzadıya muhalefetler hâsıl olmuş. Hiç birisini yazmağa lüzum da yok. Hatta duyup işitmek bile doğru değil. Bizler peygamberlere tabîyiz. Onlar ne yaparlarsa biz de onları taklîd edip yapacağımızdan şüphe yoktur. Eğer onlar günah işlerlerse, ister büyük ister küçük, ümmet de onları işlemekde beis görmeyecektir. O zaman dinde sadâkat denilen bir şey de kalmaz. Meşhurdur ki, büyükler bir ufacık hata etseler arkalarındaki insanlar onun büyüğünü işlemekten hiç de çekinmezler. Bir de peygamberler eğer günah işlemiş olsalar, onların azabı ümmetin azabı-

nın iki katı olur. Zira peygamberlik pek büyük bir şeref ve izzettir. Cenâb-ı Hak celle ve alâ onların cisimlerini, ce-sedlerini, ruhlarını, nefislerini mümtaz bir şekilde günahlardan ve isyanlardan kurtaracak vasıfta, en güzel huy ve ahlâk üzerine yaratmıştır.

Kerametler, mu'cizeler günahkâr ellerden sudur etmez; muhaldir. Sonra günahlar şeytanın yoludur. Peygamberler ise şeytana hiç bir zaman uymazlar. Sonra peygamberlerden günah sâdır olsa, ümmetleri onları ayıplar ve ezâ ederler. Halbuki peygamberlere ezâ da haramdır.

Âdem (a.s.)'in Cennet'teki ağaçtan yemesi onun hangi ağaç olduğunu bilememesindendir. İbrahim (a.s.)'ın yıldızlara (hazâ Rabbî) demesi henüz dört yaşında çocuk iken idi. Hz. Musa'nın Kıbtî'yi öldürmesi kasden değil; ona vurduğu bir tokatla adam ölmüştü. Yoksa onu öldürmek kasdı yoktu. Hz. Yusuf'un Züleyhâ ile olan hikâyesinde Züleyhâ her ne kadar kasdeyledi ise de Yusuf (a.s.)'da kaçmakta kararlı idi. Hz. Dâvûd (a.s.)'m Urya'ya karşı muamelesi ta-mamiyle iftiradır. Maalesef bu iftiralardan bazıları tefsirlerimize kadar da geçmiştir.

«Allah senin geçmiş ve gelecek günahlarını bağışlamak için»1 kavl-i şerifinden murad, ümmetin günahlarıdır. Peygamberlerin hayat ve mematlarında risâletleri kesilmez. Yalnız yeni bir tebliğ yapamazlar. Yoksa yaptıkları tebligat kıyamete kadar câridir. Ahkâmın bekası risâle-tin devamı demektir.

Ey aziz ve muhterem kardeş! Görüyorsun ya; peygamberler bizim gibi yaratılmamıştır. Onlar hem mümtaz, seçilmiş teminat altına alınmış, korunan muhafaza olunan

el-Fetih: 2

214

EHL-İ SONNET AKAİOİ

ŞERH-İ EMALİ

215

çok kıymetli bahtiyarlardır ki, ümmetlerine örnek olma! üzere en yüksek bir vasıfta yaradılmış, «Ve şüphesiz sei büyük bir ahlâk üzeresin»' sırrına mazhar olmuştur. O'nı Hakk Teâlâ övmüş; artık başkasının medh ü senasına lü-1 zum da kalmamıştır. Zâten Hakk'm medhettiğini, mahlûk zemmetmeğe nasıl kalkabilir. Böyle şeyleri yapmak büyük cahilliktir.

Bize düşen ilk vazife O peygamberin (s.a.s.) yolunda, izinde gitmektir. Sünnet-i seniyyesine tam mânâsiyle uymakla, hem Hâhk'ın hem de peygamberin bizi sevmesini te'min etmiş oluruz. Bu dünyâ kime kalmış ki. Bak! O canım peygamberler de vazifeleri bitince, ömürleri tükenince, nasıl bırakıp gitmişler. Fakat onların defterlerine kıyamete kadar gelecek olan ümmetinin aldığı sevaplar, hisseler de verilmektedir. Firavnların da kendilerine tabi olanların da defterlerine kıyamet gününe kadar, kazandıkları günahlar yazılmaktadır. Şimdi sen hangi yolu seçecek-sen seç. İster, deftere sevaplar yazdıracak hayırlar yap, bırak! İstersen azabını artıracak günah işleri ve yerleri bırak. Herkes yaptığını bulacak ve görecektir, vesselam...

— 29 —

cJtfU;

Şimdiye kadar hiç bir devirde kadından peygamber gelmemiştir. Çünkü akılları kısadır. Saçlarının uzun oluşu da buna delildir. Kul yâni kölelerden peygamber gel-

el-Kalem: 4

meyeceği gibi, sihirbaz, ressam ve heykeltraşlardan ve yalancı, ahlaken seviyesi düşük olanlardan da peygamber gelmiyeceği ve olamayacağı cümlece ma'lûmdur. Kadın taifesi evlerinde oturacak ve efendilerinin işleriyle birlikte, bir de çocuklarıyla meşgul olacaklardır. Onlar, insanların şehvetlerini celb eder tıynette oldukları gibi, yaradılış i'tibâriyle za'fiyetleri de ma'lûmdur. Bu cihetten meşakkatlere, insanların ezâ ve cefâlarına tahammülleri ve sabırları azdır. Aynı zamanda kadınların erkeklere teması da caiz olmayacağından onlardan peygamber gelmemiştir. Kadmlardan velîler çoktur, fakat nebiler, velîler gibi değildir. Âmme hizmetinde müstesna vazifeleri vardır ki bunları hanım kadınların yapmasına imkân yoktur. Köleler de öyle. Zayıf insanların sözlerini kimse dinlemez ve iltifat etmez. Bir de südü bozuk dediğimiz ahlaken bozuk, hokkabaz, göz bağcı gibi yaramazlardan da peygamber ol-

maz.

nassı sarihtir.

Yani peygamberin mutlaka erkeklerden ve hür olması da şarttır. Zira peygamberler asrının en akıllısı ve ef-dali ve en efsahi yani fesahati ile meşhuru olmalıdır. Öyle söz söylemesini bilmeyenlerden peygamber yine olmaz. Mûsâ (a.s.)'ın dilindeki pelteklik, Firavn'un elinden kurtulmak için Cibril (a.s.)'ın delaletiyle ateşi ağzına koyması neticesinde dilinin yanmasındandır. Onun için o da kusur sayılmamıştır.

el-Enbiya: 7

216

EHL-İ SONNET AKAİDİ

ŞERH-İ EMÂLİ

217

Burada anladığımız şey şu oluyor: Muktedâ bih deni-j len (kendisine uyulması lâzım gelen) kimseler, gerek pey-| gamberlerden, gerek insanlardan, gerek meşâyıh-ı kirâr hazerâtmdan ve gerek memleket idarecileri olan kimsei lerden olsun aranacak vasıflar, onların bilgilerinden başk^ asıl mühim olanı ahlaken mazbut olmalarıdır. Öyle ya| lancı, kezzâb, hilebaz, hokkabaz değil. Bir de menfaat-pe| rest kimseler vardır ki dertleri imanları paradır. Her şej ona göre ölçerler. Bu gibi kimseler ne kadar bilgili olur-i larsa olsunlar ne kendilerine ne de çoluk çocuğuna ve ne de memleket ve milletine bir fâideleri olamaz. Kadınların imam olamadıklarının sebeplerinden birisi de süsü ve ziyneti çok severler, israfa giderler, memleketi batırırlar.

Binâenaleyh her kim olursa olsun Peygamberimizin hayatını örnek edinebilirse ne mutlu o kimseye ve ne mutlu o millete.

— 30 —

 

Zülkarneyn   ve Lokman Hazretleri'nin   peygamber- ] likleri hakkında ihtilâf vakî olduğundan, peygamber   idi' veya değildi diye mücâdeleden sakın. Zülkarneyn Hazretlerine bu lâkabın verilmesinde birçok   sebepler zikredilmiştir. Birisi rüyasında şark ü garbe sahip olduğundan, diğer rivayetlerde; başının iki tarafında    etten iki boynuz şeklinde parça bulunduğundan ve bazılarına göre de   çok yaşadığından,  200 seneye  iki karn  demişlerdir.   Zülkar-

neyn'ler iki tane olup birisi Rûmî diğeri de Yunânî imiş. «Ey Zülkarneyn, dedik»1 âyet-i kerîmesi mucibince peygamberliğine zâhip olmuşlar ve bazıları da salâh-ı hal sahibi olup veliliğine kanâat getirmişlerdir. Âyetteki vahyi de vahy^i ilhama tevcih etmişler; bazı ulemâ da demişler ki âlim, âbid, adaletli pâdişâh olmakla hitab-ı ilâhiye müs-tehak olmuştur. İmam Ali (k.v.) Hazretleri, Zülkarneyn peygamber değildir. Lâkin Hz. Allah'ın emirlerine mutî' ve belâlara sabır ve nimetlerine de şükr edici bir zât-ı muhteremdir buyurmuştur.

Lokman Hazretleri'nin de nübüvvetlerinde ihtilâf olunmuştur. Lâkin ekser-i ulemâ nübüvvetine zâhib olup: «Şüphesiz biz Lokman'a da hikmeti verdik»2 âyet-i kerî-mesindeki hikmeti fehm ve ilme hami eylediler. Birçok peygamberlerin nübüvvetlerinde istifâza-i nûr-ı hikmet eylediği menkûldür. Üstazi imtihan kasdıyla kendisine, bir koyun kesip en iyi yerinden getirmesini istemiş; o da, koyunu kesip kalbiyle dilini getirmiş, diğer bir zamanda üstâzı koyunun en kötü habîs yerini getir demiş; yine aynı şekilde kalbiyle dilini getirmiş ve demiş ki: «Bu ikisinden daha güzeli yoktur; bunlar güzel olurlarsa ve yine bu ikisinden daha kötüsü yoktur; bunlar kötü, habîs olurlarsa» demiştir. Çocuklarına nasihati, Lokman sûresinde meşhurdur.

— 31 —

 Jl-

El-Kehf: 86 Lokman: 12

218

EHL-I SONNET AKAİOİ

İsâ (a.s.)'m ismine, bazıları Süryânîdir ve bazıları da İbrânîdir ve Arapçaya nakl olunmuştur demişlerdir. Asıl ismi İşû'dur demişler. îşâ diyenler de olmuştur. İsa'nın mânâsı, seyyid veya mükârek demektir.

Âhir zamanda Deccâl denilen bir mel'ûn çıkacak ki kezzâb ve sihirbazdır. Ve bu Deccâl şark ile garb arasını kırk günde gezecek. Kendisine her milletten ve bahusus Yahudilerden çok kimse tabî olacak. İstediği zaman yağmur yağacak, nebatat, mahsûl çok olacak, insanların gözlen önünde bir kişiyi katledip, sonra diriltecek. Geçtiği yerlerden hazînelerin derhal çıkmasını isteyecek defineler hemen meydana çıkacak. Sonra da Allah'lık davasında bulunacak ve halkı kendisine ibâdete da'vet edecek. Bu sırada Hz. İsâ (a.s.)da Şam'da Beyaz minareden yere inecek ve Deccâl'ı Ledâ nâm dağın yanında kati edecek. Diğer bir rivayete göre de Deccâl Hz. İsâ (a.s.)'ı görünce tuzun suda erdiği gibi yok olup gidecektir.

Ona tâbi olan Yahudi taifesi de perişan olup kaçarlarken, ehl-i İslâm onları buldukları yerlerde katledecekler. Hatta rivayete göre kayaların arkasına saklanan Yahudileri, taşlar lisâna gelip, «Yâ ibâdallah, burada Yahûdî var,» diye seslenerek haber vereceklerdir. Hz. Ömer'in oğlundan gelen bir rivâyetette, Meryem'in oğlu İsâ inecek, evlenecek, evlâdları olacak, yeryüzünde 45 sene kalacak sonra vefat edip Medine-i Münevvere'de Resûlullah'ın bulunduğu yerde ve İsâ (a.s.)'a hazırlanan mahalle gömüleceğini beyan etmiştir. İsâ (a.s.) evliyâ-yı ümmet-i Muhammed'-den olup İslâm şerîatıyla hükmedecektir.

İlk askerleri Eshâb-ı Kehf olacaktır. İsimleri Yemli-hâ, Mekselinâ, Meslinâ, Mernûş, Debernûş, Sazenûş, Kefeş-tetayyuş'dur. Kıtmîr denilen köpekleri de vardır. İsâ (a.s.)' in bulunduğu müddetçe yeryüzü gayet rahat ve güzel. Hat-

ŞERH-I EMALİ

219

ta kurt koyunla, çocuklar da yılanlarla oynayacak. İsâ (a.s.)'m nüzulünü şu âyet-i kerîmeden çıkartmaktadırlar:

İJ

Beşikte iken konuşan İsâ (a.s.) kehl hâlinde yâni ihtiyarlık hâlinde de konuşacaktır. 33 yaşmda iken semâya giden İsâ (a.s.)'ın, kühûlet (ihtiyarlık) hâli 34'den sonraki ömrüdür derler.

— 32 —

 '& û

Dâr-ı dünyâda evliyâullahm ellerinden zuhur eden harikulade kerametler hak ve sabittir. Zira onlar maz-har-ı lutf u ihsan-ı ilâhîdir. Velî lafzı, vely yahut velayetten me'hûzdur. Kurbiyyet ve muhabbet rnânsınadır. Ârif-i billâhdır ve ârif-i sıfâtillah olup tâata devam ve meâsiden ve günahlardan kaçan ve korunan lezzât ve şehevât-ı hay-vâniyeden i'râz eden zât-ı şerife denir. Keramet davası nübüvvete yakın olursa mu'cize denir. Keramet davası nübüvvete mukârin olrnazsa ve olmadığı halde evliya tarafından harikuladelerin zuhuruna keramet derler. İman ve amel-i sâlihden uzak olurlarsa ona da istidrac derler, ûeccâl'in elinden zuhur eden hâdiseler gibi. Bu hususta insanların çok uyanık olması gerekir. Bazı günahkâr in-

Al-i Imran: 46

220

EHL-! SÜNNET AKAİDİ

sanlarda bu gibi kerametler görülürse, sakın onun kemâ-lâtma atfetmeyiniz. Hele bu devirde bir çok kimseler şeyhlik iddiasıyla başlarına bir takım zuafâyı toplarlar. Namaz yok, oruç yok, itikad bozukluğu ve bir de tesettür yok. Herkesin de pek hoşuna gider. Bu gibi insanlar gökte uçsalar sakın inanmayın. Cenâb-ı Hakk'm bizden istediği keramet değil, istikâmettir. Onun için: «Allah de, sonra dosdoğru ol»1 buyurmuştur. Allah de ve sonra istikametten ayrılma. Bu ne kadar mühim bir ibret dersidir. İstikâmet kadar güzel ve kıymetli şey yoktur.

Hadd-i zâtında insanın kendisi baştan aşağı keramettir. «Şüphesiz biz âdemoğlunu çok üstün kıldık»2 diyen Allah Teâlâ değil mi? Daha ne istiyorsun? Bak bugün o Âdem, göklerde bile tonlarla ağırlıktaki makinesiyle nasıl uçmaktadır. Sonra o telefon, televizyon, füzeler, en-vâ-i çeşit sanatlar, hünerler, hep bunlar Benî Âdem'in elinden çıkmıyor mu? Filvaki, bunları bugün her güçlü devletler yapabilmektedir. Mu'cizelerle kerametlerin başkaları tarafından taklîd edilmesi mümkün değildir. Harikulade demek, o iş ancak ya peygamberden veya bir velîden zuhur eder. Velînin gayrisinden zuhur ederse o tehlikeli ve korkunç bir hâdisedir. Meselâ Belkıs'ın sarayını iki aylık yerden söküp Süleyman (a.s.)'m önünde hazır olması ve Belkîs'e de bu senin sarayın değil mi? diye sorulunca şaşkınlıktan «Sanki o» dedi. Ama sarayı da iki aylık mesafede idi. Hayır, olamaz da diyemedi. Çünkü kendi oturduğu saraydı. Bu kuvvet ve kudret Allah Teâ-lâ'nın kullarından bazılarına verdiği bir lutf-ı ilâhîdir ki, bunu taklîd mümkün olamaz. Hz. Ömer'in Medine-i Mü-nevvere'de Cuma hutbesini okurken birdenbire:

'    el-İsra: 70 2   el-İsra: 70

ŞERH-İ EMÂLİ

221

 JJ

diye nida edişi ve bu sesi de Sâriye'nin duyuşu ne kadar dikkate şâyân. Bugünkü telefon ve telgraflar, o gün hiç masrafsız ve emeksiz; bak ne güzel cereyan etmekte olduğu hepimizin gözü önünde olan hâdiselerdir. Sâriye Acem ordusuyla Nihâvend'de dövüşürken düşman, müslü-man ordusunu arkadan çevirmekte olduğunu bilfiil Hz. Ömer Medine-i Münevvere'den görür ve kumandanın muhasaradan kurtulması ve tedbirli olması için arkasını dağa dayamasını ve bu suretle düşmanla karşı karşıya kalmasını te'mîn etmiş oldu. Şimdi bunu tarih tesbit etmiştir.

Sonra bizim Peygamberimizin mucizelerinin hesabı yoktur. Mûsâ (a.s.) yanında taşıdığı taşları yere kor ve o talşardan sular akardı. Taştan suyun akması tabiîdir. Lâkin peygamberimizin mübarek parmakları arasından sular kaynardı. Halbuki et ve kemikten ibaret parmaklardan suyun akması tabiîliğin haricinde bir fevkalâdeliktir. Sonra yemeklere gelince: Az bir yemek veya ekmeği yüzlerce hatta binlerce kişinin yedikleri tevatürle sabittir. Hele o mi'râcı kimseye nasîb olmayan bir devlet! Süleyman (a.s)'ın ordusunun ve mühimmatının da göklerde uçarak gitiklerine ne diyeceksin? Mısır'daki Nil nehri meşhurdur. Fakat yaz aylarında her ne hikmetse suyu kesilir, azalır. O sırada Mısırlılar, bir kız çocuğunu süsleyip suya atar-laririiş, su da bunun üzerine çoğalır coşarmış. Mısır, İslâmlar tarafından zaptedildikten sonra, yine su çekilmiş. Mısırlılar Hz. Ömer'e vak'ayı anlatmışlar. Fakat Hz. Ömer onlara şu mektubu göndermiş:

222

EHL-I SONNET AKAİDİ

 J J| jot-

(Hz. Ömer'den Mısır'ın Nil nehrine: Ey Nil! Eğer Allah'ın emri ve kudretiyle akıyorsan akmana devam et.) ibaresini hâvi mektubu Nü nehrine attıklarında biiznihî Teâlâ bugüne kadar hiç kesilmeden akmaktadır.

Halid b. Velîd ismindeki kumandan Humus şehrini muhasara etmiş. Muhasara uzamış. Nihayet kaledekiler de bıkmış olacaklar ki, Hz. Hâlid'e şöyle bir haber yollamışlar. Eğer dininiz hak ise bize bir keramet gösterin de biz de inanırsak kaleyi teslim ederiz, demişler. Hz. Halid de: Hay hay! Ne istiyorsunuz? diye sormuş. Onlar da, bizde bir zehir var; ondan biraz içerseniz ve size bir şey olmazsa, ne â'lâ. Biz de teslim oluruz. Bunun üzerine Hz. Halid gözleri önünde (bir duâ var), onu okuyup Bismillah deyip zehiri içmiş. Saatler geçmiş; bakmışlar ki, ne ölen var, ne de bir şey olan var. O zaman kalenin anahtarını teslim edip müslüman da olmuşlar.

Bu defa Hac dönüşü karadan oldu. Humus şehrine de uğradık ve Hz. Halid'in camiinde namaz da kıldık. Cami, Sultan Hamid tarafından yapılmış; pek güzel. Arka köşesinde de Halid b. Velîd'in türbesi var. Diğer köşesinde de Hz. Ömer'in oğlunun türbesi var. Cami avlusunda yüksek bir sütun üzerine yazılı Hz. Halid'e ait şu ibareler hepimizin hayretini mucib oldu: «Ben yüzlerce harbe girdim. Vücudumda yara almadık hiç bir yer yok. Fakat şehîd olamadım. Şimdi yatağımda öldüğüme çok müteessirim.» Ce-nâb-ı Hak cümlemizi şefâatlarına nail eylesin. Âmin!.. Bu kerametler, bugüne kadar, lehü'1-hamd,   devam etmekte-

ŞERH-I EMALİ

223

(jir. Abdülkadir Geylâni, Muhammed Bahâüddin Nakşibendî, Ahmed Rüfâî, Hasen Şâzelî, hatta günümüzde pıeşâyıhdan ve sulehâ-yı ümmetten bir çok kimselerden tevâtüren sabittir. Öyle tesadüf diye geçiştirmek akıllı lömselerin işi değildir.

— 33 —

J*S Jas

 \}

Evliyâ-yı kiramdan hiçbir zat-ı şerifin, hiçbir zaman nebiler ve resuller derecesine erişmesine imkân yoktur. Ve bundan nâşî bir peygamber bütün evliyadan efdaldir denmiştir.

Ma'lûmdur ki, evliya o devirde bulunan peygambere tebeiyyeti nisbetinde velilik derecesine nail olur. Şunu unutmamalıdır ki, peygamberler son nefeste su-i hatimeden emindirler. Halbuki evliya-yı izam için su-i hatimeden Cenâb-ı Hakk'a sığınmak vâcibdir demişlerdir. Ve yine peygamberlerin vahiy ve melâike-i kiramı görme hususiyetleri vardır. Peygamberler asıldır, velîler o asılın ferleridir. Peygamberler hilâfet-i zahire ve bâtmeye sâhibtir-ler. Velîler ise ancak hilâfet-i bâtmeye sahihtirler.

Cenâb-ı Peygamber, velîlerin ve beşerin efdâli olan Ebû Bekir'e hitaben (Peygamberlerden sonra Ebû Bekir'den efdal bir kimse üzerine güneş doğmadı ve batmadı).

Su hadis-i şerif, delâlet eder ki, Peygamber (s.a.s.) Ebû Bekir'den ve Ebû Bekir de bütün insanlardan efdaldir. Hal-

224                                EHL-İ SÜNNET AKAİDİ

buki, bu muhterem Cennetle tebşir olunmuştur.   Amma ne de olsa peygamber olamaz ve peygamberlerden de eî- | dal olmalarına  îmkân da  yoktur.   Çünkü peygamberleri,' vakt-i ezelde Cenâb-ı Hak seçmiş ve öylece dünyaya göndermiştir. Binâenaleyh, hiçbir velî peygamberlere yetişemez ve efdal de olamaz... Eğer göklerde uçsa ve bir anda Şark ile Garb arasında gidip gelse ve pek çok fevkalâdelikler yapsa yine velîdir;   velilikten   dışarı çıkamaz. Dâima son nefesten korku halindedirler.

— 34 —

ŞERH-İ EMALİ

225

İlk halife olan Ebû Bekir Sıddîk Hazretleri (r.a.) şâir eshâb-ı kiram hazerâtmdan efdal ve ercahtır. Ve bu üstünlükte hiç kimsenin şekk ve şüphesi yoktur. Sıddîi lafzı sıdktan mübalağadır. Hz. Ebû Bekir'in lâkabıdır. Mi'-râcı cümleden önce tasdik etmekle Sıddîk ile lâkablan-mıştır. Câhiliyyetteki ismi Abdü'l-kâ'be idi. İslâm'da Abdullah oldu. Ebû Bekir ise künyesidir. Pederinin ismi Osman, künyesi de Ebû Kuhâfe'dir.

Ehl-i Sünnet indinde ve ilk önceki Mu'tezilîler de ittifak ettiler ki peygamberlerden sonra nasın efdali Ebû Be-ri's - Sıddîk (r.a.)'dir. Şî'a taifesi ile Mu'tezilelerin son kısmı nâsm efdali Hz. Ali'dir derler. Ehl-i Sünnet, Ebü Bekir Sıddîk'kı efdaliyetini Kitap, Sünnet ve eserlerle istidlal eylediler. Kitâb-ı İlâhi'de; «En müttakî olan ise ateşten uzaklaştırıldıkça uzaklaştırılacaktır.» âyet-i kerîmesine'e   ekseri   müfessirlerin   indinde   murad   Ebû   BeWr

Sıddîk Hazretleridir, demişlerdir. Diğer bir âyet-i kerîmede de yine böylece Ebû Bekir Sıddîk Hazretleri'dir. Sünnet ile:

hadîs-i şerifidir ki, «Yeryüzündeki imanlıların imanı Ebû Bekir'in îmânı ile ölçülse veya tartılsa Ebû Bekir'in imânı bütün ehl-i îmânın   îmânına tercih   olunurdu ve artardı»

büyrulmuş. Bir de Ebu'd - Derdâ (r.a.) Hz. Ebûbekr'in önü sıra yürüyordu. Resûl-i Ekrem buyurdular ki:

Jt>ı

«Ey Ebu'd - Derdâ sen senden hayırlı olan kimsenin önüne mi geçip yürüyorsun. (Cenâb-ı Peygamber Hz. Allah'a kasemle buyurmuşlar ki), Nebilerden sonra Güneş, Ebû Bekir'den daha efdal kimse üzerine doğmadı ve batmadı. Binâenaleyh sen onun önünde nasıl yürümeğe cesaret edebiliyorsun.» diye irşâdda bulunmuşlardır. Burada bizlere de pek mühim bir ders ve ibret vardır. Hele üstâd-larmın önüne ve ana babalarının hatta amca ve dayı gibi hala ve teyze gibi akrabalarının ve hatta komşu büyüklerinin ve memleket idarecilerinin; vali, kaykakam gibi ve bunlara benzer zevat-ı muhteremlerin de haklarına hür-ve saygı icabı: hem onların yanında lüzumu olmadık-

F. 15

226

EHL-I SONNET AKAİDİ

ŞERH-İ EMALİ

227

ça konuşmamak ve her bakımdan   önlerine    geçmemek;| meselâ: Yemek esnasında da onlardan evvel yemeğe başlamamak, âdâb-ı İslâmiye ve insaniye icâbıdır.               :

Şiflerle, Mu'tezilenin son gelen taifesi Hz. Ali Efendi-f mizi tercih edeler ki, bu da yine âdâb-ı İslâmiyeye her bakımdan muhaliftir. Çünkü Hz. Ali Efendimiz, Ebû Bekir Hazretleri'ne nisbetle çok küçüktür. Bedir Muhârebe'sin-de 16 yaşında idi derler. Ve şunu da rivayet ederler ki bir gün Cenâb-ı Peygamber'e bir kuş kebabı hediye olunmuş. Cenâb-ı Peygamber de:

 ayı

buyurmuş. Yani, yâ Rab; benimle beraber bu yemeği yiyecek halkından en sevgilisi gelsin, deyince hemen İmam Ali de gelivermiş. Tabiî Cenâb-ı Peygamberin herkese ve bütün eshâbına ayrı ayrı ve güzel güzel iltifatları vardır. Evet, Hz. Ali Efendimiz hem amcasının çocuğu, hem dâ-mad-ı Resûlullah, hem Hasan ve Hüseyin'in babası, ilmi, şecaati, zühdü, sehâveti her bakımdan meşhur bir zât-ı âlî-cenâbdır. Bununla beraber Hz. Ömer Efendimizin oğlu naklederler: Biz Cenâb-ı Resulün zamanında ümmetin ef-dali Ebû Bekir, sonra Ömer, sonra Osman'dır diye konuşurduk. Hz. Ali Efendimiz de, şöyle demişler:

 &\^

Yani Hz. Ali Efendimiz de Hz. Ebû Bekir'in efdaliye-tine kail olduklarını i'tirâf etmekte olduğundan Şiî'lerin bu hususta, hataları pek büyüktür.

Ebû Bekir Sıddîk Hazretleri'nin zaman-ı hilâfetlerinde zekât vermek istemeyen âsiler te'dib edilmiş, Arap

Yarımadası hemen kurtarılmış. Rum ordusu Şam'dan sürülmüş, Acem ordusu da İslâm hudutlarının dışma atılmış. Onun için Ebûbekr (r.a.) misli bulunmaz bir zat-ı şeriftir. Resûlullah'ı herkes tekzîb ederken o tasdik etmiş, O'na imân etmiştir. Kızını ona nikahladı, maliyle askerleri techîz eyledi. Dinî yükseltti ve korku ânında Peygamberimizle mücâhedeye katıldı. Ve Mi'râç gecesinde Cenâb-ı Hak ona selâm yollamıştır. «Benden selâm söyle» buyu-rulmuştur. Hilâfetleri iki sene dört aydır.

— 35 —

 

Faruk, Hz. Ömer'in lâkabıdır. Hak ile bâtıl arasını ayıran Ömerü'l-Farûk hazretleri, damâd-ı peygamberi olan, Peygamberimiz'in iki kızını alan Rukiyye'nin vefatıyla Ümmügülsüm'le de nikahlanan Hz. Osman'dan efdal-dir. (Hz. Osman'a Zinnûreyn denmesine sebep Peygamberimizin iki kızını aldığı için iki nur sahibi denmiştir.)

Hz. Ebû Bekir'den sonra ümmetin efdali Hz. Ömer (r.a.)'dir. Sünnetde vârid olmuştur ki: «Ümmetimin hayırlısı Ebû Bekir, sonra Ömer'dir. Eğer benden sonra peygamber gelmiş olsaydı Ömer b. el-Hattab olurdu. Şeytan muhakkak Ömer'in gölgesinden kaçar. Ömer her nereye giderse Hak da onunla gider,» buyrulmuş. Yani, Ömer Hak'-dan zerre kadar ayrılmaz, ne sevdiğinden veya ne de korktuğundan nâşî. İnsanlar ekseriyetle aldanmaktadırlar. Fa-

-i sünnet akaidi

228

kat Ömer bunların hiç birisine aldanmaz ve Hak'dan zerr miktarı ayrılmaz. Ve bunu on senelik hilâfeti esnasında bil? fiil isbât etmiştir. Birçok memleketler zabt olunduğu ve hazine oldukça zengin bir hâle geldiği halde, O, yine sûlullah'm izinden ayrılmamış, dünya saltanatlarının hiç birisine kıymet vermemiştir. Hz. Ebû Bekir'e Cenâb-j Hakk'm selâmı doğruca Peygamberimiz vasıtasıyla idil Hz. Ömer ise Cibril (a.s.) vasıtasıyla Cenâb-ı Hakk'm selâ-^ mma mazhar olmuştur. Ve yine Cibril der ki, Hz. Ömei yeryüzünde ne kadar meşhur ise gökde melekler yanında da şöhreti daha fazladır. Ve Hz. Ömer İslâm'a girdiği man bütün melekler bile sevinmişlerdir. Ve Ömer'in faziletini yazmağa ve söylemeğe vakitler kâfi gelmez diye övülmüştür. Hz. Sıddîk âhir ömürlerinde Hz. Ömer'i yerine Halîfe olarak bırakmıştır. Ve Sahâbe-i Kiram Hazerâtı ve Hz. Ali de buna râzî olmuşlardır. 10 sene müddetle hilâfetini icra etmiş, hicretin yirmiüçüncü senesinde, Zilhicce ayında Muğîre b. Şu'be'nin kölesi Ebüllü'lü' tarafından şehîd edilmiştir. Hem de namaz esnasında. Cenâb-ı Hakj cümlemizi bütün serlerden muhafaza buyursun.

— 36 —

Dâmâd-ı Peygamberi Hz. Osman-ı Zünnûreyn Hz. Ali (k.v.)'den hayırlıdır. Zü'nnûreyn tesmiyesi Cenâb-ı Pey-gamber'in iki kızını nikahladığı içindir. Fazileti hakkında da:

ŞERH-İ *EMALİ

229

İJ>lj Jİ^P C^jj) \sii j^Hjl   J ü« J

 

«Eğer benim kırk tane kızım olsa idi, birer birer bir tane kalmayıncaya kadar Affan oğlu Osman'a tezvîc ederdim.» (Kerrar hamle ve savlet mânâlarınadır. Harp meydanlarında düşmana hamle edip saldıran Haydar-ı Kerrar'dan Hz. Osman'ın hayırlı olduğu bildirilmektedir.) Ey Osman! Sen benim dünya ve âhiret dostumsun. Beni hak olarak ba's eden Allah hakkı için Osman b. Affan ümmetimden 70.000 (yetmişbin) kişiye şefaat edecektir ki, bunlardan hepsi Cehennemi hak etmişlerdir. İyi biliniz ki Allah'dan utanan kişiden semâ melekleri de utanır. Cennet'te şimşek gibi bir parlama oldu; ehl-i Cennet dediler ki, bu parıltı nedir? Halbuki, o şimşek gibi çakan parıltıdan düştüğü yer kurumuş idi. Cenâb-ı Hak buyurdu ki, bu şimşek gibi parıltı değildir. Lâkin Hz. Osman'ın bir evden bir eve veya bir odadan diğer bir odaya geçerken na'linin tasmasının nurudur. Şâyân-ı dikkattir ki, insanın yüzünün nuru değil ayakkabısının hem de tasmasının nuru. Sen Cennet'i ne sanıyorsun!. Ah, bir oraya girebilsek! Acaba biz günahkârları da o mübarek yerlere korlar mı? Ama Allah'dan ümidimiz hiç bir zaman kesilmez.

Tebûk Gazası sırasında nazil olan:

230

EHL-I SONNET AKAK»

âyet-i celîlesi mucibince Hz. Osman (r.a.) ticâret için hazırlanmış ikiyüz devesini techizâtıyla birlikte peygamberimize teslim eylemişti. Cenâb-ı Peygamber de:

buyurdular. Yani Osman'a bundan sonra birşey zarar etmez.

Zamanında İslâm diyarı çok genişlemiş idi. Hz. Ömer (r.a.) vefatı anında yerine geçecek kimseyi tayîn hususunda Osman, Ali, Abdurrahman, Talha, Zübeyr, Sa'd b. Ebî Vakkas'a meşveretle seçmelerini vasiyet etmiş idi; onlar da Abdurrahman b. Avf'ı vekil yaptılar; O da Hz. Osman'ı seçti. Hepsi O'na bîat ettiler. Hilâfet müddeti 12 senedir. Çıkan fitnede şehîd oldular.

— 37 —

 

Hz. Fatıma'nm Efendisi Hz. Ali kerremallahû   veçhe hazretleri, şâir sahâbe-i güzîn hazerâtmdan efdaldir. Bü-

et-Tevbe: 41

ŞERH-I EMAU

231

tün Eshâb-ı Kirâm'm ittifakı böyledir. Yani evvelâ Ebû Bekir, sonra Ömer, sonra Osman, sonra da Hz. Ali (k.v.) rıdvânullahi aleyhim ecma'în hazerâtıdır. İmam Ali'nin efdaliyeti hakında çok söz vardır. Bir kerre:

 Jf-j   pUl İİ-U Üİ

buyrulmuş.

Yani: «Ben ilim şehriyim, deryâsıyım, hazînesiyim. Ali de O'nun kapısıdır.», «İlim isteyen kimse Ali'ye müracaat etsin.» Sonra Cenâb-ı Hakk'a duâ ile: «Ya Rabbî, Ali'yi dost edinenleri, sevenleri, sen de dost edin ve sen de sev. Ve Ali'ye buğz edenlere sen de buğzeyle.» Ve:

«Ya Ali, sen bana Harun ile  Mûsâ menzilesindesin.» Ve yine:

yazılı gördüm. Yani «Ben (Mi'rac'da, olsa gerek) Cennet'e girdim ve Cennet'in kapısında lâ ilahe illallah Muhamme-dün resûlullah ve Ali de Resûlullahın kardeşidir diye yazılmış gördüm.»

Hz. Osman şehîd edildikten sonra makâm-ı Hilâfet boş kalmıştı. Hz. Ali Efendimiz'e her ne kadar teklif edilmişse de O fitne anında vazifeyi almaktan çekinmiş idi. Aradan

232

EHL-i SONNET AKAİDİ

üç gün geçtiği halde bazı fitnelerin ve ihtilâllerin kopması endişesiyle tekrar toplanıp ricada bulundular. İmam Ali de reddedemeyip kabul buyurdular. Ve bütün Eshâb-ı Kiram da bîat eylediler. Bu hal Ehl-i Sünnet indinde isabetli görülmüştür. Şiilere ve Râfizîlere ve şâirlerine sözümüz yokdur. Yalnız Cenâb-ı Hak cümle ümmet-i Muham-med'e akl-ı selîm ve hüsn-i ahlâk ile kâmil bir ilim ihsan buyursun.

Hz. Ali'nin Muâviye ile olan muharebeleri hep içtihada mebnîdir. Hz. Âişe validemizin hurucu da, Cemel Vak'asmda, iki tarafı barıştırmak için idi, derler. Hz. Tal-ha da Hz. Ali'ye bîat için Hz. Ali'nin askerine bîat eyledi. Muradı İman âdil ölmek idi. Hilâfetleri altı sene olmakla hilâfet emri Hz. Ali Efendimizde hitâm bulmuştur. 2 sene 4 ay Ebû Bekir, 10 Ömer, 12 Hz. Osman, 6 sene de İmam Ali toplam 30 sene 4 aydır ki: «Benden sonra hilâfet 30 senedir.» hâdis-i şerifi ile hilâfet-i hakikî tamam olmuştur. Ondan sonraki Emeviyye, Abbâsiye ve Osmaniye Hilâfetleri, Hilâfet-i kâmile ve hakîkiyyeye hamledilmiştir.

Bu dört Zât-ı muhteremenin 30 senelik hilâfetleri esnasında İslâm diyarı çok genişlemiş sonraki Emeviye ve Abbâsiye devirlerinde daha da genişlemiş ve Türklerin Hi-lâfet'i alışından sonra da büsbütün genişlemiştir. Ve bir bütün hâline gelmiştir. Bu hâl; Harb-i Umûmi denilen 1330'dan 1334'e (1914 - 1918) kadar devam etti, harp nunda Araplar ayrı ayrı devlet oldular. Bu taksime gö: Suudî Arabistan, Yemen, Katar, Kuveyt, Suriye, Ira Ürdün, Mısır, Libya, Cezayir, Fas, Lübnan daha bilemed: ğimiz birçok parçalara ayrıldılar. Fakat bugün hepimiz âciz durumdayız.

Meşhur bir darb-ı mesel vardır: Tek çubuk çabuk kırılır. Fakat on ve yirmisi bir araya gelirse onları kırmak

ŞERH-İ EMALİ

233

mümkün olmaz. Şu barajlar da öyle değil mi? Su az da olsa, toplanınca koca bir göl oluyor. Hele hanımların giydikleri çorapların ipliği ne kadar incedir. Çocuklar bile koparır. Lâkin bir araya geldikleri zaman çorap olunca pehlivanlar bile koparamaz olduğunu herkes bildiği halde bak, bugün bir memleket kaç havada; herbirisinin arzusu ayrı ayrı.

Kimi Rusçu olmak ister kimi de Cinci. Kimi de sosyalist, kimi de bilmem ne. Fikirler ayrı. Görüşler ayrı, yollar ayrı. Hele bir takım dinsizler var ki işte bu akâid kitabının yazılmasına sebep olmuşlardır. Bu dinsizler de iki kısımdır. Bir kısmı bütün bütün gâvur. Allah, peygamber, din - iman tanımaz. Bir kısmı da gûyâ müslümanım der, fakat müslümanlıkla hiç de nasibi yoktur. Kadere inanmayan, hayır - şerrin Allah'dan olduğuna inanmayan, öldükten sonra dirilmeğe inanmayan, Cennet ve Cehennem, hesap, kitap tanımayan dinsizleri de unutma. Şeriat istemeyiz diye feryâd edenler de ayrı! «Allah Baba» diyenlerle, Allah'a mekân tahsis edenler, Allah'ın oğlu veya kızı veya hanımı var diyenler, Allah iki veya üç diyenler ve hele tabîatçılar. Allah Teâlâ cümle Ümmet-i Muhammed'in yardımcısı olsun da bu sapıkların yolundan ve şerlerinden muhafaza buyursun. Âmin!..

— 38 —

I

Sıddîka, Hz. Âişe (r.a.) validemizin lâkabıdır. Zehra da Hz. Fatıma (r.a.)'m lâkabıdır.

234

EHL-i SONNET AKAK»

Sıddîka olan Âişe (R. Anhâ), Hz. Peygamberin hanımlarından ve Hz. Ebû Bekir'in de kızıdır. Hz. Fâtıma ise bizzat kerime-i muhteremdendir ve Hz. Ali Efendimizin de hanımıdır. Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin'in de aneleridh-. Böyle olmakla beraber Hz. Âişe (R. Anhâ) validemiz bazı cihetlerden nâşî Hz. Fatıma'ya tercih olunmuştur. Hz. Âişe (R. Anhâ)'ya Sıddîka denilmesine sebep, iftira mes'-leşinde ismeti ve berâetleri tebeyyün etmiş ve hizmet-i Resûlullah'daki sadâkatinden nâşi sıddîka diye lâkab verilmiştir.

Hz. Fâtıma (R. Anhâ) ise hiç bir zaman hayız ve nitâs görmemiş ve hiçbir vakit namazını da geçirmemiş olduğundan, ona da Zehra diye lâkap takılmıştır.

Hz. Sıddîka, karanlık gecelerde Hz. Fâtıma'nun nurunun ortalığı aydınlattığını da rivayet eylemiştir. Nitekim Peygamberimizin nuru da gece karanlıklarında iğneye iplik geçirecek derecede aydınlatırdı.

Ulemâ-yı kiram bu hususta ihtilâf etmişler; bazıları Hz. Fâtıma'nın efdâliyetine kail olmuşlardır. Ekser-i ulemâ ise, Hz. Âişe'nin efdâliyetine zâhip olmuştur. Bir kısım ulemâ ise, bu hususta sükûtu ihtiyar etmişlerdir. Çünkü i'tikâd ile alâkadar değildir denmiş. Hz. Âişe Peygamberimizden şeriat hükümlerinden pek çok mes'eleye vâkıf idiler. Onun için:

buyurulmuştur ve Hz. Âişe (R. Anhâ)'nın fezâili hakkında da şöyle rivayet vardır:

ŞERH-I EMALİ

235

Hz. Fâtıma Cenâb-ı Peygamberlerden bir cüzdür.

-

Hz. Âişe ise dünyada olduğu gibi âhirette de Cenâb-ı Peygamberle beraber olacaktır. Resûlullah:. «Kadınlardan en sevgilisi Fâtıma, erkeklerden ise Hz. Ali'dir.» buyurmuştur.

* *     s * *

Yezîd, Muâviye'nin oğludur. Çok günah işlemiş ve Hanedan-^ Ehl-i Beyt'e son derece ihanet eylemiş ve Re-sûlullah'ın torunu Hz. Fâtıma'nın evlâdı Hz. Hüseyin'i katle emir vermiştir. İçkiyi de çok içer olduğundan bu hususta söylediği pek çirkin sözünü yazmağa insan teeddüp eder. Nasıl olur da bir müslüman böyle söz söyleyebiliyor diye hayrete düşmemek mümkün değildir. Fakat bununla beraber İstanbul'un zaptına gelen ordunun başında olduğundan Eyüp Sultan'm (r.a.) vefatı esnasında kendisine göstermiş olduğu nezâket de şâyân-ı takdir olmuştur.

Musannif (Rahimehullah), beytin başına: «Yezîd öldükten sonra Selef-i Sâlihînden hiç kimse ona lâ'net etme-miŞtir,» demiştir. Binâenaleyh bize de münâsib olan geç-

236                                EHL-İ SÜNNET AKAİDİ

miş hâdiselerden nâşî ona lanetle meşgul olmaktansa lisânımızı zikr ü tesbîh ile meşgul etmek daha evlâdır. Birincisi eğer Yezîd, tevbekâr olarak öldü ise o zaman lâ'net abes olur ve eğer tevbesiz öldü ise, zâten davacıları büyük kimselerdir. Bir kere Hz. Hüseyin, sonra ciğer paresi olan i annesi, daha sonra da Resûl-i Ekrem (s.a.s.) olacaktır. Ve o > o da cezasını zâten bol bol çekecektir ve çekmektedir. Bu hususta küfrüne kail olanlar da olmuştur. Bunların emsaline hemen her devirde rast gelinmektedir. Dün olduğu gibi bugün de küfre düşenlerin sayısını ancak Allah bilir demekten başka çâremiz yoktur.

ŞERH-İ EMALİ

237

nekten Da^a v^___

Hristiyan âleminde papazların afarozları meşhurdur. Fakat İslâm'da buna ehemmiyet   verilmemiştir.   Çünkü Hristiyanlıkta kilise herşeye hâkim durumda, İslâmiyette ise hâkim olan kuvvettir. Kuvvet kimin elinde ise hüküm de öyle câri olmaktadır. Eski şeyhü'l-İslâmlarm tarihçesine de bakınız neler görülür. Filan bir ay; filan şeyhülislâm iki ay, filan şeyhülislâm üç ay; altı ay duranı pek nâdirdir. Söz dinlemedikleri için olsa gerek hemen azledilmiştir. Zannedersem papazların azilleri diye Hristiyanlıkta bir şey yok. Onun için adamların asdıkları asdık, kestikleri kestik. Bizim dinimiz ise lehü'1-hamd çok geniş ve müsamahakârdır. Dinî ahkâmın kapısını açık bırakmıştır. İsteyen müslüman olur, isteyen de kâfir olur. Sen kâfirsin diye kimseye zulmolunmamıştır. Halbuki   Hristiyanlıkta, dinlerine riâyet etmeyenleri ateşte yakacak kadar cür'et göstermişler. Bereket, İslâmiyet geldikten sonra onlar da herhalde yaptıklarından utanıp bu çirkin hareketlerinden vazgeçmişlerdir. Binâenaleyh İslâmiyet Hristiyanlık   için de rahmet olmuştur. Peygamberimize rahmeten li'1-âlemin denmiştir. Rahmet oluşunun yalnız   müslümanlara değil, bütün âleme hatta cin ve meleklere de şâmil olduğu belirtilmiştir. Yezîd gibi bir adama laneti tecviz etmeyen bu

Din, başka kime lâ'net edebilir. Her devirde Din'e, İslâm'a tecâvüz eden zavallı, ahlâksızlar bulunagelmektedir. Fakat bunların cezasını da verecek olan Allah Teâlâ'dır. Onun için müslümanlar işi O'na havale edegelmişler. Fakat ce-bâbirenin de zulmünden kurtulamamışlardır. İşte bugün müslüman hürriyetine tam mânâsıyle hâkim değildir. İstediği kisveyi istediği gibi giyemez. Çünkü kânun tahdîd etmiştir.

İstediği şekilde bir zikrullah da yapamaz. Zira tekâyâ ve zaviyeler kanunen yasaktır. Hatta evlenmede bile hürriyeti olmadığı gibi boşamada yine hürriyeti yoktur. Uzun boylu kanunî merasime bağlı. Herhalde bunlar da bizim, dinimizi, sû-i isti'mâl edişimizin cezasıdır. Lâ'net kelimesini mümkün ise hiç ağzına bile alma. Bizim hanım annelerimiz, ikide bir kızdılar mı, çocuklarına lâ'net ederler; beddua ederler, kötü sözler söylerler. Sen istersen bunlara câhil de. Halbuki, insana yakışan her zaman için iyi sözler ve güzel dualardır. Hem sevap kazanırsın, hem de o kimseler duanın sayesinde iyi  kimselerden  olabilir.  Cenâb-ı Hak, cümlemizi, sevdiği iyi huylu kullarından etsin, âmin!. Bu gibi kötü düşünceli, yaramaz insanların aleyhinde konuşmalar hem onların kinlerini  artırır, hem de    sen haddi çok tecâvüz edenlerden olursun. Bu da senin zararı-nadır.

— 40 —

238

EHL-I SONNET AKAİDİ

esaslarını aramayan, hemen o şahsa kanaat getirip onun dediklerine inanıp kalmaktır. Bu suretle olan îmanın muteber oluşu da edille-i kâtıa ile sabittir.

İman bizim mezhebimize göre dil ile ikrar edip söylemek ve kalble tasdik edip inanmaktır. Yalnız dilin söylemesi kâfi gelmediği gibi yalnız gönlün tasdîki de kâfi gelmez. Onun için dilin söylediğini kalbin tasdik etmesi de şart koşulmuştur. Şart olmayınca meşrut olmaz derler. Namaz kılmak için abdest şarttır. Abdest olmayınca namaz nasıl sahîh olmazsa, îman da dilde ikrar veya kalbde tas-dîk olmayınca sahîh olmaz.

Mukallidin imânı sahîhdir, amma dinin esaslarını da öğrenmek herkesin borcudur. Hiç olmazsa 32 farzı mutlaka bellemli sonra da 54 farzı bellemelidir. Onun için îmân ve İslâm esaslarını bilmeyenlerin nikâhları bile sahîh değildir demişler. Hatta geçenlerde nikâhlarını kıydırmak için gelen, gelin ve güveye, 32 farzı sormuşlar, bilmiyoruz deyince, öğrenin de öyle gelin diye nikâhlarını kıymadan kapısını kapamışlar. Bunlar bize hepsi güzel bir derstir. İnsanoğlunun bilmediği birşey yoktur. Bazı kimseler üç, beş, yedi... lisan biliyorum diye övünür. Geçen bize gelen bir misafir efendi, kendisinin dokuz lisan bildiğini şimdi de Çinceyi öğrenmeğe çalıştığını söylemişti. Ben de hayretle dinledim. Kendisi hem de hacıdır. Geniş bir nüfuzunun da olduğunu öğrendik. Fakat bu gibi kimseler mahdûd zevattırlar. Bunları bilmese bir şey de lâzım gelmez. Bu kadar bilgi de övünmekten başka bir işe yaramaz. Sonra bu lisanları tam bilmek, o da herkese nasîb olmaz. Olsa da yine bir kıymeti yoktur. Amma dinini iyi bilmek her müslümanın başlıca vazifesidir.

Dinini bilmeyen müslümanın çok büyük hatalara düşeceği muhakkaktır. Dinini iyi bilmemek, Allah'ı bilmediğine delâlet eder. Çünkü Allah'ını iyi bilen hiç şüphesiz

ŞERH-İ EMALİ

239

dînini de iyi bilir ve bilir ki, bütün saadet ve selâmet bundadır.

Bu mes'ele şundan neş'et etmektedir. Ma'lûm ya Mu'-tezile mezhebi denen; kaderi, hayır - şerri inkâr eden, kul filinin halikıdır diyen zavallılar, bu hususta Ehl-i Sünnete muhalefet edip; dinini, îmânını müdâfaa edip hasmını susturamayan adamın îmânı îman değildir demişler. Amma bugün benim diyen din adamları bile bundan âciz kalırlar. Ebu Hâşim ismindeki mezheb sahibi de bu iktidarsızların küfrüyle hükmetmiştir.

Taklîd kelimesine şârih şöyle demektedir: Delilsiz başkasının sözünü kabuldür, bundan naşi Resûl-i Ekrem (s.a.) hazretleri, A'râbın nazar ve delâilden hâli kelime-i şehâ-det getirmek suretiyle îmânlarıyla iktifa buyurmuşlardır. Mu'tezilîlerle Eş'arîler ve el-Kâdî mukallidin imanını mu'-teber görmemişlerdir. Sübkî der ki, mukallid başkasının sözünü hüccetsiz kabul etmek îmâna kâfi değildir. Zira ufacık bir tereddüdle imânları zail olur. Ehl-i Sünnet indinde ise, Resûlullah'm Allah Teâlâ tarafından getirip haber verdiği şeye inanıp ikrar etmektir. Dili ile söyleyip, kalbi ile inanıp tasdik etmesidir. Halbuki asıl olan kalbin tasdîki' dir. Dil ile söylemenin şart oluşu dünyâdaki İslâm ahkâmının icrası için şart kılınmıştır. Binâenaleyh mukallidin îmânı dört Ehl-i Sünnet mezhebince makbul olup delilleri öğrenmeden mahrum oluşundan nâşî âsî olmuş olur. O da Allah'ın rahmetine kalır. İsterse afveder, isterse bir mik-dâr cezadan sonra yine Cennetine kor vesselam...

— 41 —

240

EHL-İ SÜNNET AKAİDİ

Cehalet hududu bilinen bir şeyi tersine hilâfına bilmektir. İlim de, hududu ma'lûm olan bir şeyi olduğu gibi, bilindiği gibi bilmektir. Akıl bir garîzedir ki, ilim zarurî olarak ona tâbi olur. Selâmet-i azâ olduğu takdirde aklın nerede olduğunda ihtilâf edilmiş. Kimisine göre dimağdadır, nuru kalbe erişir ve bununla birçok meçhul olan şeyler bilinir. Aklın kemâli sahibini dünyâ ve âhiret nedametlerinden, pişmanlıklarından kurtarmaktır. Akıl ruhun hayatıdır. Nasıl ki, rûh da cesedin hayatı olduğu gibi, Hz. Ali Efendimiz de hükemânın dediğinin tersine olarak aklın merkezi kalbdir. Nuru da dimağı aydınlatır demiştir. Bu kavil, âlimlerin yanında daha güzel kabul edilmiştir. Cehalet küfre, gözün beyazının siyahına yakınlığından daha yakındır. Cenâb-ı Hak aklı meleklere şehvetsiz olarak vermiştir. Hayvanlara ise yalnız şehveti akılsız olarak vermiştir. İnsanoğluna da şehveti ile beraber aklı da vermiştir. Her kimin aklı şehvetine gâlib olursa o muhterem zat, meleklere ilhak olunur. Belki meleklerden de efdal ve ek-mel olur. Veya her kimin şehveti aklına galib olursa o da hayvanlar mertebesine düşer veya daha aşağı olur. Akıl ma'rifeti mûcib olur. Bulûğa eriştiği vakit bu ma'rifet hâsıl olur.

Cehalet Hanefîler indinde özür sayılmamaktadır. Bunun için bulûğa eren kişinin varlığın sahibi, halikı ve mucidi olan Allah Teâlâ'yı bilmesi gerekdir. Çünkü yer, gök ve içindeki yıldızlarıyle, dağları, denizleri, çölleri, madenleri, soğuk ve sıcak suları, mevsimleri ile hepsi toptan Allah Töâlâ'nm varlığına ve birliğine delâlet etmektedir. Bu sebepten bunları bilmek için uzun boylu okumalara ihtiyaç yoktur. Akıl, göz, kulak bunları bilmeğe yetip artar. İlim bundan sonrası için mühimdir. Zira her doğan, fıtrî din olan İslâm dini üzere doğar. Sonra ana baba onu istedikleri gibi çevirirler. Yahudi çocuğu yahûdi olarak, rum çocuğu,

ŞERH-İ EMALİ

241

ermeni çocuğu, mecûsi çocukları hep baba ve analarına tâ-bîdirler. Her kime: Bu yeri ve göğü yaradan kimdir diye sorulsa alacağımız cevap (Allah) olacaktır. Bundan nâşî peygamberler, sâni'in, hâlık'ın mevcudiyetini bildirmek için değil, yalnız Allah'ın birliğini öğretmek için gönderilmişlerdir. Çünkü bugünkü hristiyan âlemi de, Allah var, demektedir. Fakat henüz bir olduğunu öğrenememişlerdir. Kimisi ikidir; kimisi üçtür "der, kimisi dörttür, der. Kimisi şöyle - böyle çeşitli zihniyetlere sahiptirler. Maazallah, Allah'ın oğlu var, kızı var; hanımı var gibi, münasebetsiz laflar da ederler. Tevhîd ise (lâ ilahe illallah) bunların hiç birini kabul etmez. İşte i'tikâd kitabımızda yazılı olan usûllere iyi dikkat etmeli ve öğrenmeli ve diğer müs-lümanlara da fâideli olmağa çalışmalıdır. Sonra insanlara peygamberler ve kitap gönderilmemiş olsa dahi yine Allah Teâlâ'nm varlığını bilmeleri lâzımdır. Bu husustaki cehli hiç bir zaman özür sayılmamıştır.

Hanefîler indinde bir insan yalnız başına bir dağda, hâli bir yerde kalsa da hiç bir şey bilmese dahi İbrahim (a.s.) gibi mevcudatı mahlûkâtı görünce bunları yaratan kimdir diye arayacak Hakk'ı bulacak ve bilecektir. Bilmediği takdirde mes'ûl olacaktır. Bazıları her ne kadar cehl'i özür saymak istemişlerse de doğru olmadığı aşikârdır. Çünkü insan aklı bir çok şeylere yetip artmaktadır.

ayet-i kerîmesindeki azab dünya azabıdır. Âhiret azabı değildir, demişlerdir. Ahkâm-ı şeriatta câhil tabiî ma'zûrdur. Meselâ namaz nasıl kılınacak, oruç nasıl tutulacak, hac na-

1   el-isra: 15

F. 16

 

¦¦ ij

" ¦ İ1   ,   .

242

EHL-İ SÜNNET AKAİDİ

ŞERH-İ EMALİ

243

sil yapılır, zekât nasıl verilir, bunlar tabiî ilme bağlıdır.) Bunları öğrenmediğinden dolayı mes'ûldür. Hâlık'ı bilmek' için ise akıl kâfidir. Bunu bilmeden ölürse o da ayrıca mes'ûldür. Cahillik çok fena bir şey olduğu ve küfre de en yakın olduğu halde Hâlık'ını bilmek mecburiyetinde tutulmuştur. İlimle Hâlık'ını en iyi bir şekilde bilmek ve birlemek suretiyle de Hakk'm sevgili bir kulu olmağa müste-hak olmuştur. Bir çok evliya vardır ki, ümmî oldukları halde velilik derecesine nail olmuşlardır. Ekseriyetle kutb denilen velî de ümmîdir derler. Peygamberler gibi onların vârisleridir.

— 42 —

 I M iiJJ

Cenâb-ı Hakk'ın:

ir V 'Wt •>*,{. .v'../ *

âyet-i celîlesinde bildirdiğine göre «şiddet, mazarrat ve azabı gördüğü, artık dünyadan elini eteğini çekeceğini anlayıp da azab meleklerini gördüğü zamandaki îman makbul değildir» Allah'ın indinde mü'min sayılmaz. Zira hayatında iken îmân etmesi lâzımdı. Bunu yapmadığı için şimdi azabı görünce îmân etmesi elbette makbul olamaz. Çünkü hiçbir kimse yoktur ki, Cennet ve Cehennem'deki yerini görmeden evvel ölmez, buyurulmuştur. Mü'min, elbette o Cennet'teki yerini görünce sevinç ve sürür içinde bîr an

el-Mümin: 85

evvel gitmeğe çalışacaktır. Kâfir de ölürken o Cehennem'-de hazırlanmış azâb evini görünce telâşa, korkuya düşecek ve ölmemek için çabalayacaktır. İmân ise gayb'adır. Şimdi ise artık âhiret hayâtını görmektedir. Onun için îmânı îmân sayılmaz. Firavn'ın da öyle olmadı mı? Suda boğulurken Musa'nın inandığı Allah'a ben de inandım dedi. Ama hiç fâidesi olmadı. Öyle ya, sen hayâtın müddetince Allah'a isyan ile envâ-i çeşit küfürleri işle; îmân ve amel de yok; sonra ölürken hemen ben de inandım de; yakayı kurtar. Elbette adâlet-i ilâhiyyeye de mugayirdir. Mü'min ise, îmânda dâim olduğundan, yaptığı beşerî kusurlarına karşı tevbesi son nefese kadar makbuldür. Gargara hâli son nefeslerini yaşadığı devir demektir. Bu da Cenâb-ı Hakk'ın mü'min kuluna ilk ihsanıdır. Çünkü, kâfirin imânı kabul olunsa lâkin ruhu iade olup dünyâya dönse veya hayâtına kavuşsa yine küfrüne dönecektir. O zamanki îmânı azabın şiddetinden korktuğu içindir. Azâbdan kurtulunca yine cibilliyeti mucibince eski hâline ve âdeti olan küfre döneceğinde şöphe yoktur. Cenâb-ı Hakk:

buyurmuştur. Hak sübhanehû ve Teâlâ mü'minler hakkında ise (günahlarından dönenler için onlara günah yokdur) Yani günahlar silinir, bir daha yazılmaz, vesselam.

— 43 —

l"  "t I       •    '  "'    'n' '.î  i1'

1   el-Enam: 28

'

244

EHL-I SONNET AKAİDİ

İmâna eklenmesi mefrûz olan namaz, oruç vesâir a'mâl-i hasene îmândan mahsûb değildir. Yânî,, îmân mefhûmuna dâhil değildir, her ne kadar ameller îmâna dâhil olsalar da. Nasıl ki, îmân olmayınca o ameller makbul değildir; yok hükmündedir. Amelsiz imân ise makbuldür. Burada müteaddid fikirler vardır. Bazıları amelden bir parçadır dedi. İmam A'zam ise, amel îmâna dâhil değildir dedi. Ve bunu bir çok veçhile isbât ettiler. Pes, tasdik dediğimiz, zâtında ziyâde noksan kabul etmez. İmân artmaz ve eksilmez. Belki imân kâmil olur; kavî olur; zayıf olur. Onun için farz olan ibâdetler îmândan hesab olunmaz ve îmânın cezalarma da dâhil değildir. Çünki hakîkat-ı îmân kalbin tasdiki ve dilin de ikrarıdır. Mâlikî, Şafii, Ev-zaî'ye göre ve seleften çok kimseler ve muhaddisîn kavillerinde ameli, imâna dâhil saymışlardır. Çünkü hadîs-i şeriflerde dil ile ikrar kalb ile tasdik ve amelün bilerkân buyrulmuştur. Bunların da muradları amel, îmân-ı kâmile dâhildir derler.

İhtilâf ve münazaranın aslı lafzîdir. Yoksa amel olmazsa îmân da olmaz demek değildir. Bunu Mu'tezile ve Havâric der ki, onlar da Ehl-i Sünnet hâricidirler. İmânın artmasına taalluk eden âyetler:

gibi ki bunları imamlarımız bilmez değillerdir. Bununla beraber yine îman artmaz, ziyâde olmaz ve noksan da olmaz, demekte ısrar etmişlerdir. Biz de öyle deriz ve bu zi-yâdelik Kur'ân-ı Azîmü'ş - Şân'm nazil olduğu zamanlarda idi. Çünkü emirler de birdenbire gelmiş değildi. Peyderpey geldiğinden onlara da îman ile îmân ziyâde oluyordu. Şimdi Kur'ân tamamdır. Başka inanılacak şeyjkalma-

 el-Fetih: 4

ŞERH-I EMALİ

245

iniştir. Artık amellerle ancak îman kesb-i kuvvet eder veya amel olmazsa o zaman îman da zayıflar demişlerdir. Onun için beytin manası (Hayırlı işler, ameller, farz olsun sünnet olsun îmana dâhil değildir) vesselam.

-44 —

• >

 

 

Ahr diye zinaya denir, katil ma'lûm; ihtizal de azaları kesmek, mal gasb etmek, zulüm ve cinayet işlemek.

Bir kimse zina etmek, adam öldürmek, mal gasbet-mek, hırsızlık veya eşkiyalık gibi şer'an mezmûm olan şeyleri işlemekle küfür ve dinden döndü, mürted oldu diye hüküm caiz değildir. Ma'lûmdur ki küfür kelimesi lügatte, örtmek, setretmek, manalarına gelir. Kâfirlere Hakkı setredip inkâr ettikleri için kâfir denmiştir. Şer'an da îman edilmesi lâzım olan şeylere îman etmeyenlere denir. Küfür kelimesini ekseriyetle nimetle kullanırlar. Küf-rân-ı nimet etti deriz. İmân, tasdikten ibarettir diyenlere göre küfür, tekzîbden ibarettir. İmam Gazali de bunu tercih etmiştir.

Küfür ise dört nevidir. Birincisi küfr-i inkârîdir ki, kalb ve lisan ile inkârdan ibarettir. Ebû Cehil'in küfrü gibi.

İkincisi küfr-i inâdîdir ki, kalb ile bilir de lisâniyle söylemezler. İblîs, şeytan ve Yahudiler gibi.

Üçüncüsü utanmaktan ibaret olan küfürdür ki,   kalb

246

EHL-i SONNET AKAİDİ

ŞERH-I EMALİ

247

ile bilir fakat kavminden utandığından bir türlü söyleyemez. Ebû Talib gibi. Bazıları buna küfr-i inadîdir demişler.

Dördüncüsü ise küfr-i nifâkîdir ki, dilleriyle kelime-i şehâdeti söylerler. Lâkin kalbleriyle tasdik etmezler. İbn~i Selûl'ün küfrü gibi. En kötü, fena küfür de bu küfürdür.

Demek ki, kâfir; îmânı olmayan kimsedir. Lâkin vahdaniyeti inkâr edip, Hakk'a şerîk koşanlara müşrik, peygamberin risâletini kabul etmeyene de kâfir, itikadmı bozup zahiren îman etmiş gibi görünene münafık, îmandan sonra küfre dönene mürted; geçmiş dinlere mensûb olanlara kitabî, dünyayı kıdem ve dehre kail olup hâdiseleri deh-re isnâd edene dehri, Hâhk tanımayana muattal, Kur'an'da nass denilen hükümlere mugayir mahz-ı küfür olan akaidi beğenip zahiren İslâm görünen mülhide zındık denir.

Günahlar da iki kısımdır: Büyük günâh, küçük günah.j Bunlar Günah Kitabı'nda yazılıdır. Her halde okuyunuz.. Ve tevbeyi elden bırakmayınız.

Ehl-i Sünnet indinde şirkten mâada ne kadar, büyük-küçük günah varsa, mü'mini îmandan çıkarmaz. Zira mü'min; îmâniyle mutî, fışkı ve günahları sebebiyle de âsîdir. Adam öldürme, zina, kati, hırsızlık, iftira, cihaddan ve harbden kaçma, sihir, yetim malı yemek, vâlideynine âsi olmak, faiz yemek, şarab içmek ve buna benzer günahlardır ki, 125 tane kebire, 300'den fazla da küçük günahlar sayılmıştır. Evet, bunlar kişiyi îmandan çıkarmaz. Amma o kimsenin de îmânında hayır kalmaz zannederim. Cenâb-ı Hak, cümlemizi bu gibi isyanlardan korusun. Onun için günah, mü'mini îmandan çıkarmaz, ama küfre doğru da sürükler demişler. Günahlar gönlü karartır. Artık hayrı ve şerri seçemez olur. Bu da ona yeter. Hayrı şerri seçemeyen kimse ne derseniz deyin!. Büyük günah işleyenler, îman-

ları sebebiyle tevbesiz dahi ölseler afv ü mağfirete mazhar olurlar. Lâkin, şirk ehli yâni müşrikler tevbe etmeden mahrum olurlar. Şimdi sana Ehl-i Sünnet mezhebinin dışında olanlardan birkaç tanesinin görüşlerini açıklayayım da dikkatle oku ve Ehl-i Sünnetten olduğuna çok şükrey-le.

Bu bâtıl mezheblerden birisine Mürcie denir ki, bunlar, mü'min her ne kadar büyük günahları işlerse de fâsık ve âsi olmaz; belki mümin-i salihdir ve ona azâb caiz olmaz, tevbesiz ölse dahi. Zira bu Mürcielerin indinde kâfirin yaptığı iyilikler küfrü sebebiyle fâide vermez olduğu gibi günahlar da îman sebebiyle zarar vermez. Bu mezheb bâtıldır. Zira fısk ve isyan tâattan çıkmıştır. Bu günahkârlar tâattan çıkmalarıyla âsidirler.

Ezârika denilen taife de der ki, büyük günah işleyenler müşrikdir. Çünkü hem Allah için hem de nefisleri ve şeytanları için amel ederler. Bu mezheb de bâtıldır. Çünkü müşrik Hak Teâlâ'ya ulûhiyette şerik i'tikad edenlere denir. Halbuki büyük günah işleyen böyle değildir.

Bir de Havâric taifesi var ki, büyük veya küçük günah işleyenler kâfirdir demektedirler. Ve büyük günah işleyenler Cehennem'de ebedî kalacaklardır, derler.

Bak bir de Mu'tezile mezhebi var. O da ne diyor: Büyük günah işleyen kâfir olmaz zira tasdiki var; kelime-i şe-hâde.ti söylüyor. Lâkin mü'min de değildir. Zira îman, me'mur olduğumuz bütün ibâdet ve tâatları yapmakladır. Günahlardan kaçınmakla memuruz. Bu cihetten mü'min olmayıp belki fâsık olmakta. Tevbesiz ölürse Cehennem'de ebedî kalır derler. Eğer bunların hangisi olursa olsun, istedikleri gibi dünyâda kaç müslüman bulabilirler. Kaldı ki bunlar Hz. Ali Efendimizi Talha (r.a.), Âişe Validemizi ve daha bir çok kimseleri de tekfir etmek cesaretini gös-

248

EHL-i SONNET AKAİDİ

termişlerdir ki, bunların yaptıklarına tımarhanedeki deliler bile yapmaz. Allah razı olsun o Ehl-i Sünnetten ki, bizleri bu dalâlet yollarından kurtarmışlardır.

Öyle ise ey aziz ve muhterem kardeş! İyi bil ve dikkat eyle ki ateşin yanında barut herhalde yanar, patlar. Benzinler de öyle değil mi? Kardeşim, kadm bir ateştir ki, insanı yakar bitirir. Kar, buz bile ateşe dayanamaz erir gider. Sen nasıl dayanabilirsin. Günahlardan kaçmak istiyorsan ki, —herhalde kaçmak gerekdir— kendine haram olan kadınlarla bir yerde bulunma. Bak Allah Teâlâ ne diyor. Birbirlerimizi görmemek için gözlerimizi yummağı emretmiyor mu? Sebebi ne? Sen dersin ki; İşte biz güzelce geçiniyoruz, ne var ki! Ama bir de gebe kalan kızlara soralım. Çocuk aldıran kızların sayısı kimbilir ne kadar? Her ne kadar Ehl-i Sünnet zina edeni helâl i'tikad etmedikçe kâfir olmaz, diyorsa da insana ve müslümana yakışan hangisidir; şimdi sen söyle! Günahların hepsini helâl i'tikad etmedikçe günah olarak kalır. Her ne zaman adam sen de; bu da günah olur mu diyecek olursan o zaman, ne din kalır ne de îmân! Meselâ, ekseriyetle şarab içenlerin bunun üzümünü yiyoruz da neden suyunu içmek günah oluyormuş dedikleri gibi. Anneler, babaların helâlleridir, kızları haram değil mi? Evlâdiyle muâmele-i cinsiyede bulunan hiç var mı? Kâfir dahi olsa bu şenaati işleyemez; değil mi canım! Öyle ise sen Allah'dan kork da günahlardan kaç; vesselam...

— 45 —

ŞERH-İ EMÂLİ

249

• -   ^ » ,   .a  \

•          9      *         0

Her kim muvakkaten de olsa, —Allah korusun— dinden dönmeğe kasd ü niyyet eylese derhal dinden çıkar ve kâfir olur. Bakınız evvelki beyitte adam öldürse, zina yapsa, hırsızlık yapsa, mal gasbetse dahi kâfir olmaz demiş-di. Şimdi ise bir şey yapmadı. Yalnız içinden bir niyyet etti. Hem de istikbâlde. Dinin buna hiç tahammülü yok. Müslümanlığı beğenmediği için muvakkat de olsa, bir sene sonra da olsa, böyle bir niyyet ve kast insanın derhal kâfir olmasına sebeb oluyor. Onun için niyetin dinde büyük ehemmiyeti vardır. Zira (Buhârî'nin 1. hadîsinde):

buyrulmuştur. İman âyetlerindeki âminû kelimesi sebat manasınadır. Yâni imânınıza sebat edin; imâna münâfi hareketlerden, küfrü mûcib işlerden ve sözlerden son derece sakının, demektir.

Küfrü mûcib olan sözleri ve hareketleri yukarda kısmen yazmıştık. Günahları yazan kitablarda daha geniş ma'lûmat vardır. Sıhhatin muhafazası için sıhhata mugayir şeyleri bilmek ne kadar mühimse, dinine, imânına zarar verecek şeyleri, yerleri ve sözleri de bilmek sıhhatten daha mühimdir. Çünkü sıhhat bu dünyada lâzım, tabii o da muvakkat. Fakat din, hem dünyada hem de âhirette lâzım. Zira dinsizlerin yeri ebedi Cehennem azabı. Onun bir gününe değil, bir sâatma hatta bir dakikasına bile tahammül mümkün değil iken ebedî olarak kalmak, ne büyük ve müd-hiş bir felâket. Şimdi yaptığı bu yanlış hareketinden ve niyyetlerinden nâşi derhal kâfir olması elbette cehlin alâmetidir. Çünkü başkasının küfrüne bile razı olmak insanın kendisinin de küfrüne, kâfir olmasına sebeb oluyor. Bugün gerek memleketimizde ve gerekse Avrupa memleketlerinde, kâfirlerle evlenen müslüman kadın ve erkek sayı-

,!

250

EHL-I SONNET AKAİDİ

sı kimbilir ne kadardır. Az da olsa yine bir acıdır. Bugün az olan bu hadiseler yarın kimbilir ne kadar çok olacaktır. Ve bunlara göz yuman ana babaların vay hâline! Hattâ istikbâlini te'mîn edebilmek için Avrupa memleketlerine gidip oranın âdet ve an'anelerini beğenip memleketimize ,döndüğü zaman onları tatbike kalkışı biz müslümanlar için bir felâket olmakta olduğu hepimizin gözleri önündedir. Bugünkü çıplaklığın ve bütün fuhşiyâtm menba'ı hep o bayıldığımız Avrupa'dır. Çünkü Avrupa dediğimiz memleket dinden habersiz ve fuhşiyât kaynağı olduğundan onun sanayideki gelişmesi bizi aldatmamahdır. Sanayi o kadar mühim olmakla beraber bizim de yapamayacağımız bir şey değildir. İktisada riâyet edildiği takdirde az zamanda onların daha iyisini yapacağımız muhakkaktır. Bize asıl lâzım olan mühim şey; dinimize riâyet ederek şeref ve saltanatımızı da iade etmiş olmamızdır.

Şimdi küfre dönmeye niyyet eden, azm eden kişi derhal kâfir olur. Lâkin günah işlemeğe azmeden, niyet eden, onu işlemedikçe mes'ûl olmaz. Günah işlerse o zaman da ancak bir günah yazılır. Küfre düşen insanın müslüman-lıkta yaptığı bütün amelleri mahv olur. Nikâhı da bozulur. Haccı da gider. Tevbe ederse tecdid-i îman ile nikâhı da tazelemek vâcibdir. Çünkü küfürle îman gider. İman gidince nikâh da gider. Küfür hâlinde ölürse Cehennem'de ebediyyen kalır. Halbuki dikkat edilirse diğer bâtıl mezhepler her ne kadar bâtıl da olsalar günah işlemeği tasvîb etmemişler ve günah işleyenler kâfir olur demişler.

Onun için, ey aziz ve muhterem kardeşim! Hemen her saat tevbeden gafil olma ve her akşam tecdîd-i iman ve tecdîd-i nikâh eyle. İnsan gençliğinde kimbilir ne kadar günahlar işlemiştir. Şimdi ihtiyar olmuş elinden birşey gelmez olduğu halde yine gönlü muhafaza çok mühimdir, pâ-ima Hakk'a sığınmak başlıca vazifemiz olsun.

ŞERH-I EMALI — 46 —

251

Bir kimse cehaleti sebebiyle küfür olduğunu bilmeyerek kendi arzusuyla kelime-i küfrü söylese ol kimse; dâ-ire-i İslâm'dan çıkar ve küfrün bataklığına dâhil olur. Buhara ve Semerkand imamları ittifak ettiler ki, câhil, tav'an kelime-i küfrü söylese kâfir olur. Zira cehil mazeret sayılmaz. Fetva da bu kavi üzeredir. 01 kimseye tevbe ve istiğfar ile birlikte tecdîd-i iman ve tecdîd-i nikâh vâcib olur. Bütün ulemânın kavli de budur demişler. Yalnız şu kadar var ki, eğer hatâen söylemişse o zaman kâfir olmaz demişler. Bu hâl câhil halk arasında ve bahusus köylülerimizde pek çok olur. Hatta buna ufak çucoklar da alışmış olduklarından ikide bir, birbirlerine kızdılar mı, envai çeşit küfür kelimelerini söylemekten hiç de çekinmezler ve bunu kabadayılık ve bir hüner sayarlar; maazallah.

Onun için, pek muhterem kardeşim, sen de her akşam güzelce bir tevbe-i istiğfar ile îman eyle, tecdîd-i nikâhı da cemâatle birlikte yapmaktan kaçınma. Hiç olmazsa hoca efendilerden rica edin. Cuma akşamları, hem tevbe dualarını okusun hem de tecdîd-i îman ve tecdîd-i nikâh eylesin. «Yâ Rab! Eğer benim elimden ve dilimden ve şâir azayı cevârihimden her ne gibi şirk, isyan, kusur, kabahat sâdır oldu ise; ben onların cümlesine nadim oldum, pişman oldum, bir daha işlememeğe azm .ü cezm kasd eyledim. (Amentü billah ve bimâcâe min mdıllah: âmentü bi resû-lullah ve bi mâcâe min indi resûlullah. Amentû billahi ve melâiketihi ve kütübihî ve resûlihî ve'lyevmilâhiri ve bil-

252

EHL-İ SONNET AKAlOl

kaderi hayrihî ve şerrihî minallahi teâlâ ve'l ba'sü ba'del mevti hakkun Eşhedü enlâ ilahe illellah ve eşhedü enne Muhammeden abdühû ve Resûlüh) de; sonra da: (Alla-hûmme innî üridü en üceddidelîmâne ven nikaha tecdiden bikavli lâ ilahe illellah Muhammedün rasûlüllah).

3&Cr

de ve üç kere de tekrar etmekten kaçma. Buna da dikkat eyle. İman tasdikten ve ikrardan ibarettir. Kelime-i küfr icrâsıyle ikrar inkâra müeddi olmakla küfre müeddî olur.

_47_

Hal-i sekirde sarhoşun, sarhoşluk hâlinde kelime-i küfrü söylese küfr ile hükmolunmaz. Sarhoşluk bir haldir ki, içkiyi içenle aklı arasında arız olur. Bazan sürür içinde

ŞERH-i EMALİ

253

bir müddet sonra da baygınlık hâli gelip kendini ve etrafını bilmez halde derin bir uykuya dalar. Bazan etrafı nda-kileri fevkalâde incitir. Bazan kavga gürültülerle bağırıp çağırıp lüzumsuz yere na'ralar atar. Herkesi rahatsız eder. Bazan da ölümlere veya hapishanelere düşmeğe de sebep olur. Her zaman sıhhatini berbâd eder. Bahusus kış günlerinde aldığı içkinin te'siriyle ateşi basar, soyunur, sonra da öylece uyur. Açıkta kaldığı zaman aldığı soğuk neticesinde zatürre olur. Sigara ile karışınca da boğaz hastalığına duçar olurlar. Ve bazan bu halde bir de mazallah, zinada bulunursa artık frengi mi yoksa bel soğukluğu mu? Kimbi-lir ne kadar felâket beklemektedir. İşte bu halde olan zavallı sarhoş ağzından çıkanı da bilmez, küfürler savurur. Kâfir olması lâzım gelirken, istihsânen küfrüne hükm edilmemiştir. Kıyâsen küfrîdür. Bununla beraber karısını bu halde iken boşarsa talâk vâkî olur. Kölesini âzâd etse köle âzâd olur. Alış-verişi de sahîhdir derler...

Küfrüne hüküm edilmemesinin sebebi sarhoş küfrü kasd ve i'tikad etmemiştir. Kendini ve yaptığını bilmediği için ve aklında olan rıza sebebiyledir. İçkinin haramhğı hakkında nazil olan âyette sarhoşa: «Ey îman eden mü'-minler!»' diye hitab etmektedir. Yani sarhoşluk mü'mini îmandan ayırmıyor ki Hz. Allah celle ve alâ böylece (Âme-nû) diye hitabda bulunmuştur. Diğer günahlarda da hıtâb-ı İzzet hep (Âmenû) iledir.

Bu âyetlerin (Âmenû) hitabiyle nüzulleri, küfürlerini mûcib olmadığına delildir. Ve lâkin sarhoş eğer kendini bilir hayır ve şerri biliyorsa yerle göğü farkediyorsa o zaman küfriyle hükmolunur ve illâ felâ! (Fetevâ-yı Kâdîhân). Fakat Ebû Hanife bunları nazar-ı dikkate almadan küfür-leriyle hükmolunmaz demişdir. Bu âyetin nüzulüne bazı sahabenin sarhoşken akşam namazında sûre-i Kâfirûn'u

Nisa 43

254

EHL-! SONNET AKAİDİ

okurken (lâ) harflerini atlamış veya unutmuş olması se-beb olmuştur.

— 48 —

 

 M

Yok olan şeye yokluk hâlinde ru'yet-i ilâhî taalluk etmez. Ve ona şey lâfzı da ıtlak olunmaz. Bu da'vaya hilâlden zahir olan ilim delildir. Zira güneş ve ay doğmadan evel görülmez olup doğdukça tedrici mer'i olur, görülür. Doğmazdan evel görünmediğinden ona rü'yet taalluk etmez. Bu mes'ele çok uzun ihtilâflara sebep olmuştur. Netice, yok olan şeye Ehl-i Sünnet hiç bir asırda vardır dememiş; var olana da şey diye tesmiye edilmiştir. Mevcûd olan bir şeye şey denilince kabul edilmiş, olmayan şeye şey denince de inkârla karşılaşmışlardır. İhtilâflar lâfzidir. Üzerinde durmağa gelmez. Mes'ele mevcûd olmayan şey görülür mü, görülmez mi? Hanefiler ma'dum (yok olan) elbette görülmez ve bunu isbât sadedinde âyetler hadîsler zikr eder. Mu'tezilelerde her zaman olduğu gibi olmayan şey görülür, iddiasındadırlar. Ay doğmadan, bize göre, görülmez. Fakat hakîkat-ı halde bilfiil mevcûddur ve görülür. Maksad bilfiil mevcûd olmayan bir şey görmektedir ki, İmam A'zam bu husûsda haklıdır.

___ AO___

 CÜSj

ŞERH-İ EMALİ

255

Şu içinde bulunduğumuz âlem ki, yerleri, gökleri, yıl-dızlarıyla beraber hepsi sonradan olmuş ve vücûda gelmiştir. Yani evvelce varmış gibi bir şey hatıra gelmemelidir. Felsefecilerin ve tabiatçılarm dedikleri gibi olmadığını beyan hususunda Hz. Allah celle ve alâ bu âlemi yokdan vücûda getirmiştir.

Bütün Ehl-i Sünnet ve diğer kitaplar ve o kitaplara sâhib olan Yahud ve Nasârâ gibiler de bu dünyanın bütün içindekilerle ve dışındaki semâvât ve arzıyla beraber hepsini Allah Teâlâ sonradan icâd etmiştir, yaratmıştır derler. Çünkü Allah Teâlâ var iken hiç bir şey yok idi. Binâenaleyh bunları hep sonradan yaradan Allah Teâlâ Hazretleri'dir. Felsefecilerin ve tabiatçıların sözlerine sakın aldanma. Sözün doğrusu Ehl-i Sünnet'in sözüdür. Onlar da bu sözleri Kur'ân-ı Kerîm'den ve hadîs-i şeriflerden almışlardır. Kur'ân-ı Kerîm'de Zekeriyyâ (a.s.)'m kıssasında:

«Muhakkak ben seni bundan   evvel bir şey yok iken halk eyledim»' ve:

 

«İnsanoğlu varedilip bahse değer birşey olana kadar şüphesiz uzun bir zaman geçmemiş midir?»2

Bu âlemin yaradılışı hakkında söylenen sözler hep gaibe ait zanlardır. En iyisi Allahü alem, deyip geçmektir. Me-

'   Meryem: 9 1   el-insan: 1.

I!

256

EHL-i SONNET AKAİOİ

selâ felsefecilerin dediği gibi, bu âlem eskiden var idi demek budalalıktır demişler. Çünkü eskiden beri baki ve mevcûd ise sakin olur hareketi olmazdı. Bu hareketi ve ha-reketindeki intizâm hâlinde cereyanı bunun bir sahibi olduğuna delildir, demektedirler. Faraza bir otomobil var, eskiden beri o var. Bu otomobil duruyor, mevcûd. Şimdi görüyoruz ki geziyor. Demek ki, bunu bir gezdiren var. Öyle ise bunu da bir yapanın var olduğu kendiliğinden meydana çıkar. Bu hususta fazla yorulmağa ve deliller aramağa hiç de lüzum yoktur. Dinsiz zaten dinsizdir. Dindar olanların da bu varlığı ve bu varlık içindeki eşyayı halk eden ve gökteki âlemleri yaradamn Allah Teâlâ olduğunda zerre kadar şüpheleri yoktur. Vesselam... Dinsizler ne derlerse desinler. Onlar bizim kulağımıza girmez, elbette...

— 50 —

 

Muhakkak haram dahi helâl gibi rızıktır. Sen benim bu sözümü ne kadar hoş görmezsen de bu böyledir. Ma'lûm ya; Cennet, Cehennem, îman, küfür, helâl, haram, sevap, günah hep karşılıklıdır. Sen hangisini istersen onu seçmekte muhtarsın. Eğer haram rızık olmazsa eşkiyâlar, hırsızlar, gâsıblar, yankesiciler o zaman ne yiyecekler. Bu biı rızıktır. Ama Allah Teâlâ demiyor ki, bu haram rızkı yi-yesiniz. Onu insanoğlu seçip yiyor. Adetâ hayvanlar gibi nasıl ki, hayvan da yiyeceği otun hangisi kendisine helâldir, hangisi haramdır, bunu bilmez ve istediğini koparıp yer. Eğer insan da böyle helâlini ve haramını aramadan

ŞERH-I EMALİ

257

istediği gibi yiyorsa onun da o hayvandan ne farkı vardır. Yalnız şu kadar ki, hayvan mes'ûl değildir. Çünkü onda bunu ayıracak idrâk, şuur, akıl yoktur. O, şehvetinin esiridir. İstediğini yemekte muhayyerdir. Fakat insan hiç de öyle değil. Çünkü Cenâb-ı Hak, insanı akıl, fikir, idrâk, şuur ve ilimle techîz buyurmuştur. Onun hangisi cennet yoludur, hangisi Hakk'm rızâsına muvâfıkdır ayırabilir. Bunlara dikkat etmeden yalan^dolan, hile, aşın kazanç, yemin, namaz vakitlerini ve hatta namazı kaçırmak, hırs, hased, rüşvetle kazanç te'mînine çalışmak, yorulmadan, terlemeden kumar gibi, piyango gibi, yerlerden kazanç te'mîn etmek elbette hiç bir akıllıya yakışmaz. Hele müslümana hiç de yakışmaz. Zira müslümanm gözü bu dünyadaki hayat1 değil, âhiretin ebedî hayatıdır. O,, Cennet hayatının namzedidir. Oradaki nimetler hem namütenahi hem de Ce-mâllullah'ı müşâhade var. Öyle, dünyânın muvakkat   hayatına hiç değişilir mi? Sonra bu rızıktan hem sen hem de efrâd-ı ailen hem de muhtaç olan fakirler istifâde edecek. O zaman haramdan  kazanılan  paralardan yedirdiğin, çocuklarına ve efrâd-ı ailenden kimseye bir fâide olmaz. Sonra hiç bir sevap da kazanamazsın; haramdan sevap kazanayım derken büyük günahlara düşersin. Sonra sana da hiç bir fâidesi olmaz. Sıhhatin dâima bozuk olur. Ömrün de kısalır; rızkın da daralır. Boğazından da geçmez. Boşuna ilâçlara paracıklarm da gider. Sonra senin de bir gün o musalla taşında aklın başına gelir. Amma ne fâide...

Cenâb-ı Hak bütün mahlûkatm rızkını kendisini yaratmadan önce yaratmıştır. Kur'ân-ı Kerîm'de Hûd sûresi 6 âyet-i celîlesinde bunu açıklamıştır. Sen biraz sabırlı ye hem de kanaatkar ol. Sakın aç kalırım diye korkma. Çünkü açlıktan kimse ölmemiştir. Fakat tokluktan ölenlerin sayısını Allah bilir. Ve sonra haram rızıklar sen ölmeden evvel, senin canını, gönlünü, kalbini, asıl içini öldürür. Cese-

F. 17

I

'.İ

 

258

EHL-i SONNET AKAİDİ

din ölmesi, gönlün ölmesinden çok iyidir ve rahatlıktır. Çünkü insanın insanlığı cesedi ile değil, belki ruhu, gönlü, kalbi iledir. Bunlar her hayvanda, her insanda vardır. Kâfirlerde de vardır. Fakat onlar dünyaya meyi edip âhireti unuttukları için ve bir de İslâm dinine girmediklerinden nâşî, o güzel gönül yok olmuş, akıllar şehvetlere esir olmuş, kala kala kuru bir cesed; onun da kıymeti yok. Çünkü cesed bir kafestir. Kuşu olmayan kafesin ne kıymeti var! Allah'ı bilmeyen ve Allah yolunda gitmeyen ve Allah'ın zikrini unutan gafiller de elbette unutulur vesselam.

Onun için ey aziz ve muhterem kardaş; sen rızkını helâlinden ara. Az da olsa kanâat eyle. İbâdetinde kusur etme. Günahlardan, günah yerlerden ve günah işlerden kaç...

1   O .1         '

ŞERH-İ EMALİ

259

Nebilerin, âbidlerin, sâlihlerin, zâhidlerin, velîlerin ve bütün mü'minlerin diriler ve ölüleri için yaptıkları dualar ind-i ilâhide makbul ve fâideli oldukları da görülegel-mektedir. Mu'tezilîler her şeyde olduğu gibi bunu da münkirdirler. Ama onlar inkâr ededursunlar âyet-i kerîmeler ve ehâdis-i şerîfeler meydanda olduğu gibi, te'sirâtları da ay ve gün gibi meydandadırlar.

«(Ey Resulüm) kullarım sana benden sordularsa, muhakkak ki ben çok yakınımdır; bana dua edince, dua edenin duasını kabul ederim. O halde onlar da benim davetime koşsunlar ve bana hakkıyle iman etsinler ki, doğru yola ulaşmış olsunlar.»1 âyet-i kerîmesiyle sabittir. Ölüler hakkında ise Cenâb-ı Peygamberin:  «Mevtalarınıza hediyeler veriniz veya gönderiniz.» Ya Resûlullah! Bu hediye ne olabilir? diye suâl buyurmuşlar. Buna cevaben: «Duadır,» diye cevapta bulunmuşlardır. Bu hususta duâ kitaplarında çok geniş tafsilât vardır. Hele İmam-ı Gazâ-lî'nin İhyâ'sında ayrıca bir bahis vardır ve bir çok da dualar. Tabiî bizim okuyacağımız dualarla, gerek Peygamberin gerek velîlerin ve diğer ulemâ-i kiramın duaları arasında çok fark vardır. Yalnız mühim olanı, gönülden gelerek ve hem de sızlanarak yapılan  dualarla,   lâletta'yin yapılan dualara âmin deyip geçmek bir olmaz. Bahusus, bizim duacılarımız vardır ki, mevlîdlerde vesair duâ yerlerinde ezberlenmiş, kâfiyelenmiş süslenmiş duaları da, Allah kabul etsin, diyelim...

Duaların pek büyük te'siri vardır. İsterse başa gelmiş bir musibetin defi için olsun, isterse ilerde gelmesi muhtemel beliyyelerin gelmemesi için pek büyük faideleri vardır. «Duâ belâları def eder» hadîs-i şerifi pek açık olarak bunları bildirmektedir. Mu'tezilenin i'tirâzmın hiç bir kıymeti yoktur. Sûre-i Necm'deki 39. âyet-i kerîmede: «İnsanın ancak kazancı vardır. Başkalarının kazancı duası ona fâide vermez.» denilmektedir. Halbuki, bu âyet-i kerîmelerde ve hadîs-i şeriflerde açık olarak faideleri belirtilmiş olduğundan artık insanın kendi aklından fikir beyan etmesi çok abestir. İş böyle iken görülüyor ki, bu insanoğlu, itirazı bir hüner sayarak hemen her şeye itiraz etmeyi

1   el-Bakara: 186

 

260

EHL-i SONNET AKAİDİ

ŞERH-İ EMALİ

261

bir alışkanlık hâline getirmiştir. Duâ, belâları, defeder. Duâ gelmiş ve gelecek beliyyelere karşı fâidelidir. Mevtalara karşı da, onlar ölüp gittiler diye okumayı ve duaları ve hayırları sakın bırakmayın; ve yarın sen de onlara karışacağını hatırından çıkarma. O zaman sen de acaba kimden bir hediye, bir duâ, bir sevap gelecek diye bakıp duracağım unutma. Yalnız kabul olunmayan dualar, haram lokmalarla beslenen vücudlardan çıkan dualar, günahlara batan ve tevbe etmeyenlerin duası, münfıklarm ve kâfirlerin duası hakkında ihtilâf olunmuştur. Müslümanın duası hiç bir zaman red olmaz. Yâ Rab! Yâ Rab! Yâ Rab! diyene Ce-nâb-ı Hak, hemen, lebbeyk! kulum der ve istediklerini ya derhal verir ya âhirete bırakır veya ondan bir fenalığı defeder. Bir müslüman cenazesinde, cenaze namazım kılan mü'minler yüz aded olur da o mevta için şefaatçi olurlarsa, şefaatları ind-i ilâhîde makbul olur.

Bir âlim ile bir de talebesi bir köyden geçerlerken Allah Teâlâ o âlim ve müteallimin hürmetine o köy mezarlığında medfûn bulunanlardan kırk gün azabı kaldırır. Yeryüzünde müslim bir kimse Allah Teâlâ'ya duâ ederse mutlaka Allah Teâlâ onun istediklerini verir veya onun misli kadar serleri defeder denmiştir. Yalnız şunu unutmamalı ki, bir insan Allah Teâlâ'nm sözlerini ne kadar dinliyorsa, zekâtını veriyorsa, müslümanlar cemiyetine yardım ediyorsa, fakirlerin elinden tutuyorsa, komşularıyla iyi geçiniyorsa, ahlaken de; hasedi yok, kini yok, kibri yok, kendini beğenme yok, gıybet yok, nemmamlık yok, casusluk yok, gazabı yok ise şehvetini de haramlardan, gözlerini günah şeylere bakmadan, lisânını da yalan ve iftiralardan koruyorsa, bu zâtin yaptığı dualar son derece müessirdir. Çünkü duaların makbûliyeti kulun îmanına ve Allah Teâlâ Hazretleri'nin emir ve yasaklarını dinlemeğe bağlıdır. Kul, Halık'a îman etmemişse veya îman  edip

amel-i sâlih olan ibâdât u tâatını yapmıyorsa ve aynı zamanda Hakk'm yasak ettiği günahlardan da kaçmıyorsa bunların duasına icabet edilemeyeceği Bakara sûresinin 186. âyet-i celîlesiyle anlaşılmaktadır.

jGeziri aleyhirrahme duaların kabulleri hakkında yazdığı eserlerde bir çok şartlar zikretmiştir:

1  — Yediği, içtiği, giydiği şeylerin ve oturduğu yerlerin haramlardan olmaması,

2  — Ihlâs üzere olması,

3  — Müslümanların aleyhinde olmaması,

4  — Elbisesinin gayet temiz olması,

5  — Abdestli olması,

6  — Kıbleye karşı oturması,

7  — Ve hem de diz üzerine oturması,

8  — Evvelâ nafile namaz kılması,

9  — Hayırlar yapması,

10  — Fukaraları ve talebe-i ulûmu sevindirmesi,

11  — Cenâb-ı Hakk'a hamd ü sena ile başlaması,

12  — Peygamberimiz ve  diğer  peygamberlere de sa-lâvat-ı şerife getirmesi,

13  — En efdâl salâvat-ı şerife namazda okuduğumuz (Allahümme salli) ile (Allahümme bârik)'dir. Ne kadar çok okursan duan o kadar çabuk kabul olunur.

14  — Elleri semâya kaldırmak, yani, avuçlarını semâya doğru kaldırıp açmak ve hem de ya çok açmak, koltuklarının altı görününceye kadar veya göğüs hizasında elleri bitiştirerek duâ etmek,

15  — Edebe riâyet etmek,

16  — Huşu ve hudû ile yalvarmak,

17  — Esmâ-i Hüsnâ'yı okuyup istemek, enbiyâ ve sâlih kullar için tevessül etmek,

 

262

EHL-i SONNET AKAİDİ

18  — Hafif sesle yalvarmak,

19  — Günahlarım itiraf edip afv istemek,

20  — Peygamberlerden ve evliyadan vârid olan sahih duaları yapmak,

21  — Duaları tekrar etmek.

22  — Huzûr-ı kalble istemek,

23  — Hamd ü sena ve salâvat ile bitirmek,

24  — Ellerini yüzüne sürmek,

25  — Ve duasının kabulünü ümid etmek... gibi âdaba riâyet etmelidir demişler.

Ecsâd, cesedin cem'idir. Kabir, mezar demektir. İşte insanlar öldükleri vakit bu kabirlere konurlar. Ve hiç şüphesiz iki melek bu ölen zâtı sorguya çekerler ve derler ki: (Rabbin kimdir, Dinin nedir, Peygamberin kimdir, Kitâ-bm nedir, Kıblen neresidir?) Her şahıs bu suâllerin cevabını vermekle mükellefdir. Bu ehl-i sünnetin i'tikadıdır. Sakın sen demeyesin ki, insan ölmüştür, ruhu çıkmıştır; bir şey söylesen duymaz. Kendisi de artık bir şey söyleyemez. Sıcak su ile yıkasan da; vay yandım diyemez. Soğuk kar suyuyla yıkasan da vay dondum diyemez. Şimdi bu adam o mezarda bu meleklerin sorgusuna nasıl cevap verecek? İnsanoğlu acâib bir mahlûk; elindeki radyo tahtadan, tellerden, tenekelerden yapılmış cansız bir şeydir. Hiç akim erer miydi, o konuşacak sen de dinleyeceksin. Lâkin bugün elinde işte. O tahtaları, tenekeleri konuşturan

ŞERH-İ EMALİ

263

Allah celle ve alâ seni de kabirde öylece konuşturacak. Hiç görmediğin o melekleri gördüğün vakit, eğer imansız-san akim başından gidecek. Eğer imanlı bir kişi isen o da sana bir dost gibi gelecek. Suâllerin cevaplarım da güzelce vereceksin. Lâkin bu dünyâ evinde seni yaratan Allah Te-âlâ'yı tanımadmsa, emirlerine uymadmsa, günahlara dalıp şehvetinin de esiri oldunsa vay haline!. Dünyâda iken Allah'ını tanımayan bedbaht kişi: Rabbin kimdir, dedikleri zaman nasıl Allah diyecek?.. Dinini öğrenmediyse ve dinine hizmet etmediyse, dinin nedir dedikleri zaman nasıl   İslâm   Dini   diyecek?.   Peygamberinden   sorulunca, peygamberini tanımamış, O'nun gösterdiği yoldan gitmemiş kişi nasıl Muhammed Mustafâ (S.A.S.) diyecek? Kitabın hangi kitaptır; denince acaba ne diyecek? Tabiî, bir de kıblesinden sorulacak. Sen hangi kıblenin adamısın, söyle bakalım, denince, kıblem, Kudüs mü diyecek veya kıblem Avrupa mı diyecek? Çünkü, herkes döndüğü tarafı, sevdiği tarafı söyleyecek.. Günde beş vakit kıbleye dönen kimse ile Kıbleyi bile bilmeyen bir mi olacak? Onun için ilk ayrım, mezarda olacak. Suâllere doğru cevap verenlerin mezarları adetâ, bir Cennet bahçesi. Çünkü, her sabah ve her akşam Çenetteki yerini görecek. Onun için mezarda gül - gülistan, gayet geniş; yetmiş fersah. Hem de çok aydınlık. O Kur'ân-ı   Kerîm'in ve ibâdetlerinin   nûrlarıyla mest ü hayranlık içinde. Bir de dinden habersiz, îmandan nasibsiz, ibadât u tâattan mahrum, bütün derdi para kazanmak, çalışmak, çabalamak, zevk u safâsınm peşinde. İşte zavallı bu fâni dünyâya gözlerini yumduğu vakit, o da anlayacak, ama iş işten geçmiş olacak.

Öyle ise ey aziz ve muhterem kardaşım; sen aklını bir tarafa bırak da bu Allah'ın emir ve fermanına boyun bük. Peygamberinin izinden, yolundan ayrılma. Onun eserlerini oku ve sünnetine uymağa gayret eyle. Eğer ömrünün

264

EHL-I SONNET AKAİDİ

ŞERH-I EMALİ

265

tadını lezzetini, bereketini bulmak istiyorsan bundan başka çare yok. Yoksa gâvurluğa mı özeniyorsun? Onların yerleri şimdiden belli: Cehennemin çukurları. Mezarları da öyle. Hatta dünyaları da öyle. O servetin, o bilginin onları hiç de mes'ud ettiği yok ve olamaz. Bütün selâmet ve bütün saadet mülkün sahibine teslim olup sözlerini buyruklarını dinlemekle mümkündür. Çünkü, o Allah rahatlık vermedikçe insan hiçbir yerde ne rahatlık ve ne de huzur bulabilir. Onun için çok bahtiyarlar vardır ki dünyalık bir şeyleri olmadığı halde insanların en mes'ûdu ve en bahtiyarlarındandırlar. Meselâ: Veysel Karânî ve İbrahim Edhem, Bayezid-i Bistâmi ve emsali kimselere dünyalık verseniz dahi makbulleri değildir.

Veysel Karânî hazretlerine bir hayırsever sât utacık bir ev vermiş fakat Veysel Karânî Hazretleri ona da iltifat etmemiştir. İbrahim Edhem ise mâ'lûm. Yoklukta yetişmek ve ona tahammül kolaydır. Fakat varlığı ve saltanatı terk ise çok güç ve ağırdır. Herkesin yapabileceği bir iş değildir. Binâenaleyh, İbrahim rahatlığı, huzuru, selâmeti varlıkta değil belki varlığı bırakıp yokluğa dönüşte bulmuştur. Bunu pek güzel bir şekilde canlı olarak göstermektedir. İbrahim Edhem Hazretlerinin birçok menâ-kıbı vardır. Veysel Karanî'nin de keza. Bu menâkıbı okumakta çok fâide ve ibretler vardır. Yalnız okuyup geçmemeli. Üzerinde durup incelemeli.

Bu insan çok büyük bir mahlûktur. San'attaki tekâmülü kâfi değil, her şahsm ma'nevî tekâmüle ulaşması mühimdir. Bundaki ihmâl insandaki esrar ve hazînelerin yok olmasma sebep olmaktadır. Halbuki dünyâdaki san'atlar ve ondaki tekâmül ne kadar çok ve mühim olursa olsun gözlerini yumunca hepsi bitmektedir. Ahiretteki saadet, selâmet, rahatlık, huzur, neşe, lezzet ve sürûrlarm hiçbirisine erişmeyeceği gibi bu saadet ve selâmetin yerini bilâkis fe-

lâketler, ızdıraplar, elîm azablar ve çeşitli işkenceler alacaktır. Dünyada çalım satmak hüner değil asıl çalım âhi-ret âleminde, ebediyyet âleminde. Buradaki çalımlar ve yaşamalar, işte pek kısa bir an içindir. Bir kere ölüm gelip de bu dünyâya gözlerini yumduğun vakit her şeyi anlayacaksın. Ama iş de bitmiş olacak, yalnız hüsran ve nedamet.

Binâenaleyh vücudun sağ iken bu dünyada o âhireti kazanabilmek için çalış, Allah Teâlâ'nın emirlerini tut, namazını kıl, orucunu da tut, zekâtım kat'iyyen ihmâl etme, haccım da yap, umreni bırakma. Herkesle iyi geçin, kimseyi incitme ve arkasından gıybetini yapma... Hased-lik de etme. Hakk'm takdirine razı ol. İlme çalış. Ele bakma. Elini herkese açık tut. Cömert ol, fukaraları dâima gözet. En ziyâde dikkat edeceğin şey: Gönlünü temiz tut. Allah Teâlâ'nın zikrinden ve Kur'ân-ı Kerîm'i okumaktan uzak kalma Gönül temizliği çok mühimdir, vücud temizliğine benzemez. Vücudun ne kadar kirli olursa olsun güzelce bir yıkandın mı ve biraz da kokulandın mı hiç bir şey kalmaz. Tertemiz olursun. Fakat gönül hiç de öyle değil. Onu, dünyânın sularını döksen temizleyemezsin. Belki o ancak ilim, amel ve tasavuf yollarına ve erbabına hizmetlerin neticesinde ve Allah Teâlâ'nın izniyle, keremiyle, lûtfuyla mümkün olur. O zaman sen de dünyânın ve âhi-retin en bihtiyarlarından olursun. Şimdi bu saadeti nasıl olur da fâni âlemin işe yaramaz muvakkat zevk u sa-fâsma değişirsin.

Kabir sorgusu hakkında şu âyet-i kerîmeyi zikrederler:

s    ¦>

il    '

İbrahim: 27

266

EHL-İ SONNET AKAloT

Bu âyet-i kerîmedeki tesbît kelimesi ehl-i iman için beşâ- j rettir ki, o sorguya güzelce cevap verecektir. Ve bilâkis imansızların hâli ise harabdır. Bir de bakınız, azâb-ı kabrin en çoğu sidiğe dikkatsizlikten olacaktır. Onun için Cenâb-ı Peybagmer: «Kabir azabının çoğu bevle dikkat etmemektendir» buyurmuştur. Bir de şuna dikkat ediniz, meyyit kabre konulduğu zaman iki melek gelir. Simsiyah, gök renkli korkunç olan bu meleklerden birisi Münker, diğeri de Nekîr'dir. Bu melekler adamına göre hareket ederler. İmanlılara ' gayet güzel bir sima ile, gayet şefik ve merhametli davranırlar. İmansızlar için de, çok korkunç bir sîmâ hâsıl olur. Mezardaki hâlleri ise anlatılmakla bitmez. Sidikten korunma hususunda verilen dersler pek çok ve pek de mühimdir. Bir kere müslüman namaz kılan bir kişidir. Sidiğini temizlemeyen, üstü temiz olmayan kişinin, namazı da sahih olmaz. Sonra üstü de pis kokar. Melekler de yanma sokulmaz. Rızkı da daralır.

O iki melek o mevtaya, Peygamberimize işaretle, bu rasûl hakmda ne dersin? Derler. Eğer mevta mü'min ise: (O, Allah'ın kulu ve rasûlüdür. Allah'tan başka ilâh yoktur. Şehâdet ederim ki Muhammed O'nun kulu ve rasûlüdür) der. Melekler biz senin öyle diyeceğini biliyorduk derler. Ve sonra da kabri yetmiş arşına yetmiş arşın genişler. Sonra da kabri nurlandırırlar, ve uykuya bırakılır. O mevta da ister ki bu rahatlığı gidip ehline, ailesine söylesin. Fakat bunlara müsaade olmadığından düğündeki kimselerin uykusu gibi uykuya terk olunur ki, ancak ehlinden sevdiği kimse uyandırır. Hatta kıyamet günü herkes ba's olununcaya kadar böylece uyur. Eğer mevta münafık ise der ki, insanların söylediğini duydum; ben de onların dedikleri gibi dedim; ama bilmiyorum. Melekler de, zaten biz de senin böyle diyeceğim biliyorduk, derler. Ve yere, onu sıkması söylenir. Yer de onu öyle bir sıkar ki, kemikleri

ŞERH-İ EMAÜ

267

birbirine geçer. Bu da böylece kıyametteki ba's, (dirilme) gününe kadar azâb olunur.

Mü'minleri sorguya çeken meleğin birisinin ismi Beşîr, diğerinin ismi de Mübeşşir'dir derler. Kabirde suâl olunmayacak yedi kimse vardır: Birincisi, şehîdler; şehid diye, imanlı bir mü'minin harblerde düşman tarafından veya bir kaza neticesinde âhirete intikâlidir ki; bu harblerde ölenler yıkanmadan ve elbiselerinden soyulmadan gömülür. Di-Şer şehîdler yıkanır, namazları da kılını *• ve öylece gömülür, ikincisi karın ağrısı yani, amel olup ölenler. Üçüncüsü askeri noktaları bekleyen nöbetçiler. Dördüncüsü Ebû Bek-ri's-Sıddîk (r.a.). Beşincisi müslüman çocukları, Altıncısı Cuma günü veya cuma gecesi ölenler. Yedincisi her akşam Tebâreke sûresini okuyanlar. Deliler hakkında ihtilâf vardır. Melekler hakkında kezalik ihtilaf vardır. Kâfirler de sual olunmaz; doğru Cehenem'e sevk olunurlar. Kâfir çocukları hakkında sükût edilmiş.

— 53 —

 ej*«

Kâfirlerden ve fâşıklardan bazıları azab-ı kabre duçar olacakları gibi suâl-i münkereyn denilen iki melek tarafmdan da dinlerinden, peygamberlerinden, kitabından, kıblesinden suâl olunacaklardır. Bütün dinsizlere ve bazı günahkârlara azab hakdır ve gerçektir. Diğer Mu'tezile gibi dâima Ehl-i Sünnet'e muhalefet eden mezhepler ne derse desinler biz Rabbimizin ve bir de Peygamberimizin dediğine bakarız: «Kabir ya Cennet bahçelerinden bir bah-

268

EHL-I SONNET AKAİDİ

çedir veya Cehennem çukurlarından bir çukurdur.» İmanlılar için Cennet bahçesine benzetilmiş orada ömrü sürür içinde geçer. Zira kabrinden manevî bir kapı veya pencere açılarak Cennet'teki yeri kendisine gayet açık bir şekilde gösterilir. Hem her sabah ve her akşam o sürür ve sevinç içerisinde öldüğünü bile anlayamaz. Ve ölüm acısı da görmez. Dünyada da böyle değil mi? Bazı saraylarda oturup da ızdırap içinde ömürlerini tüketenlerle, bir de ufacık kulübeler içinde rahat eden ne kadar kişiler olduğu herkesçe de bilinen bir hakikattir.

Buna mukabil imansızlar ve bazı günahkârlar için o kabir âdeta bir Cehennem çukuru. Çünkü onun da, yattığı yerden Cehennemdeki yerine bir pencere açılır. Sabah ve akşam, işte senin yerin derler. Sen istersen onun kabrini; mermerden yaptır; içini de altın, gümüşle süsle, hiç kıy-] meti yok. O Cehennemedeki yerini gördükçe adetâ Ce-. hennemde yanıyormuş gibi yanar. Onun için kabri de Ce-' hennem çukurlarından bir çukur gibidir. İtiraz edersen oraya girince görürsün. Sonra yine Peygamberimiz (s.a.s.) buyuruyor ki, (Sidikten sakınınız. Çünkü, muhakkak   surette azâb-ı kabrin hemen hepsi bu sidiktendir). Çünkü sidik, necistir. Necasetten taharet farzdır. Gerek üstü başı, gerek çamaşırları ve gerekse oturacağı ve namaz kılacağı yerlerin temiz olması şarttır. İslâm'ın ve insanlığın icâbıdır. Öyle kâğıtlara silip kokular sürünüp de gezmek ancak kâfirlere   mahsustur.   Müslüman   bunlardan çok çekinir. Çekinmeyince de azâb-ı kabre müstehak olur. O da kâfirler gibi azab olunur. Bunun için yine Peygamberimiz: (Biz, azâb-ı kabirden Allah'a sığınırız.) buyurmuşlardır.

Bir de çok mühimdir ki, meyyit olan insan her ne kadar iyi bir kimse ise dahi ehlinin, efrâd-ı ailesinin haksız yere bağıra bağıra ve meyyitin vasıflarını saya saya ağlamalarından ölen kişi muazzeb olur. Bu kötü âdet el'an da bir

ŞERH-İ EMALİ

269

çok yerlerde devam etmektedir. Hatta bazı ağlayıcılar da tutulup ağlatılırmış. Bugün ona ise yarın da sana olacağını hiç mi duymadın veya görmedin? Onun için insana yakışan bu gibi anlarda sabırla beraber mevtaya okuyup hediyeler göndermek ve onun için hayırlar yapmaktır. Bir gün Cenâb-ı Peygamber (s.a.s.) hazretleri iki kabirden geçtiler ve dediler ki: «Bu iki kabirde yatan mevtalar azâb olunmaktadırlar. Fakat bu azâb (sizin zannettiğiniz gibi) büyük bir günahdan nâşî değil. Bunlardan birisi, sidikten korunmaz idi. Bir diğeri de lâf taşırdı. Ara açmağa çalışırdı ki siz bunlara hiç kıymet vermezsiniz. Halbuki en büyük azâb da bunlardan ileri gelmektedir.» Sonra Kur'ân-ı Ke-rîm'de:

«Onlar (kabirlerinde kıyamet gününe kadar) sabah ve akşam ateşe arzedilecekler.» buyrulmaktadır ki, Firavn ve onun yolundakilerin akıbetlerinin, ne vahim felâket içerisinde olduğu açıkça bizlere bildirilmektedir. Sen hangisini istersen onu işle. İşte peygamberlerin yolu: Cennet. İşte Firavnlarm yolu: Cehennem. Sen de bu ikisinde muhayyersin...

 54 —

 .^

Sur denilen kıyamet alâmetlerinden birisi olan üfür-me, seslenme ile bütün canlılar ölecektir. Sonra murâd-ı ilâhînin zuhuru ile ikinci Sur üfürme, bağırma ile bütün

el-Mü'min: 46

270

EHL-İ SÜNNET AKAİDİ

ŞERH-I EMÂLI

271

ölülerin dirilip mahşer yerinde toplanmaları ve herkesin yaptığı iyi ve kötü herşeyden hesab olunması haktır ve gerçektir. Mü'minlerin, itikadları da bu yoldadır, ve bu itikad   vâcibdir. Buna inanmayanın îmanı iman sayılmaz.

Öldükten sonra dirilmek olmaz diyenlere aptal demek doğru olmaz mı? Şu insan hilkatini görüp de bunu hiç yoktan yapan Allah bu yok olduktan sonra tekrar niçin ya-pamasm; yapamıyorsa zaten Allah olamaz. Allah demek her şeye kudreti yetip artan demektir ve her şeye kudreti bir «ol» demeğe bakar. O zaman her şey olur. Sen bizim yaradılışımızı hiç düşündün mü? Ve hiç akim erer mi? Topraktan çıkan şeyleri yiyeceksin, sonra onlar hem seni besleyecek hem de bir taraftan insan tohumu olan meniyi yetiştirecek. Sonra da ana - babalar vasıtasıyla sen daha dünyaya geleceksin. Heyhat! Hiç olur şey mi? Lâkin, gözünün önünde; inkâra mecalin yok. Yoksa çoktan inkâr edeceksin. Bu tepende duran kocaman kürelere, aylarıyla, güneşleri, yıl-dızlarıyla hiç aklın eriyor mu, şu boşlukta nasıl duruyorlar ve nasıl hareket ediyorlar? Hele o ay, onbeş gün büyüyor, onbeş gün de küçülüyor. Niçin başka yıldızlarda bu olmuyor. Meselâ Güneş'te öyle olsa ne iyi olurdu. İnsanlar bunların hepsine birer kulp takmışlar ve bizleri de inandırmışlar. Lâkin hadd-i zâtında hiç de öyle değil. Bu kudretleri, bu intizâmları te'min eden O bir olan Allah Teâlâ'-dır. Cazibe kuvvetlerini yaratan da Allah'dır. Bak, günde hava kaç şekle girmektedir. Her günde yine başka başka, tabiat kanunları değişmez.' Yaz ise yazdır. Kış ise kıştır. Bir gün yaz bir gün kış oluyorsa bunu yapan bir kuvvet sahibi vardır ki, o da Allah'dır.

İşte o Allah bu insanları öldükten sonra esbabını halk edip diriltip hesaba çekecek. Hak terazisinde amelleri tartılacak. İyiler Cennet'e ve imansızlarla bazı günahkârlar da Cehennem'de kalacak. Dinsizler ebediyyen cehçnnem-

de kalacak. Günahkârlar ise kısa bir müddet sonra şefâat-larla yine Cennet'e gireceklerdir. Öyle ise aziz kardeşim; sen de hem küfürden hem de günahlardan son derece sakın. Akıbetin selâmet evi olan Cennet olsun...

Bu ba's yani öldükten sonra dirilmekdir ki Ehl-i Sünnetin cümlesi bu i'tikadda müttefikdirler. Ba's ve haşir hak ve vâkîdir. Ba'sdan murad da ruhun cesedle beraber haşirleridir. Bu da imkân dahilindedir. Bu hususta âyet-i ce-lîleler çoktur;

«Sonra siz, kıyamet günü muhakkak diriltileceksiniz.»1

«(Ey-Resulüm), de ki: Onları ilk defa yaratan diriltir ve O, her yaratılanı tamamıyla bilir.»2

«(Değil yalnız kemikleri bir araya getirmek), daha doğrusu biz o insanın parmak uçlarını (dünyada olduğu gibi düzeltip) toplamaya da kadiriz.»

Bu âyet-i kerîmelerde beyan buyurulduğu veçhile, insanı topraktan nasıl yarattı ise (ki, bugün de yaratılan bütün mahlûklarla beraber bahusus insanoğlu yine de topraktan yaratılmakta olduğu hepimizin gözleri önünde cereyan etmektedir. İşte o topraktan göz yapıp kâinatı gösteren, kulak yapıp sözleri duyuran, ağız yapıp konuşma kabiliyeti veren ve bir de gönül verip kâinatı bir anda gezdiren) Hâlik-ı Zü'1-Celâl'in seni tekrar yaratmağa gücü, kuvveti, kudreti, ilmi kâfi gelmiyecek mi? Eğer zerre kadar şüphen varsa muhakkak imansızsın ve Allah'ı hiç de bilmiyorsun demekten başka ne diyebiliriz. Bugün fabrikaların yaptığı bir çok âlât edâvât fabrika makineleri hep yok olsa o fabrika onları tekrar yapmağa kadir oluyor

1    Müminun: 16

2    Yâsîn: 79 *   Kıyame: 4

272

EHL-i SONNET AKAİOİ

ŞERH-I EMAÜ

273

da Hz. Allah evvelâ, hiç yoktan yarattığı mahlûkunu tekrar niçin yaratamasın.

Dün bizlerin dünyaya gelmesine ana rahimleri.nasıl sebebse, yarın da bu vazifeyi toprak yapacaktır. Gökten yağacak olan meni hâlindeki sular kabirlerdeki çürüyen fakat aslı olan toprakla birleşip o cesetlerin yine dirilmeleri neden mümkün olmasın? Hatta denizlerde boğulan, balıkların karnında yok olan ve hatta kurtların, canavarların yedikleri de aynen dirilip haşrolunacaklardır. Hatta bugün bile yakılıp külleri saklanan ve savrulanların da haş-rolunacaklarmda zerre kadar şüphe yoktur.

Sûre-i Bakara'nm 45'nci sahîfesinin başındaki 260. âyet-i kerîmesini iyi oku; tefsirine iyi dikkat eyle. Hem de Elmalılı Hamdi Efendi'nin Kur'ân Tercümesini ve bir de Fîzilâli'l-Kur'ân'i tekrar tekrar oku. Bak, Cenâb-ı Hak ölüyü nasıl diriltiyor. Arapça tefsirlerde de çok geniş ma'-lûmatlar vardır. Bunları uzun uzadıya izaha ne hacet. Akl-ı selimi olan kimse kudret-i ilâhiyeye inandığından Âmentü billahi diyen herkesin bu dirilmede şek ve şüphesi olmaması gerekdir. Yoksa îman, îman olmaz. Bâtıl mezhebler-le, tabîatçılar, felsefeciler ve daha benzerleri çeşit çeşit boş laflarla defterlerini doldurmaktadırlar. Onların hiç bir sözü bizim kulağımıza girmez ve giremez. Çünkü biz Allah'ı her şeyi yapar diye tanırız ve isbâtı da şu gördüğümüz âlem.

Bu âlem bu kadar büyük olmasına rağmen bir küçük âlem daha vardır ki, onu da tam 200.000 defa büyütülme-dikçe görmek bile mümkün değildir. Bugün bunu tıp âlimleri açıkça söylemektedirler. Sen şu işe bak ki, ikiyüzbin defa büyütülen ufacık mikrobta 308 boğum olup her boğumu da birer çift olarak yaşamaktadırlar. Bu mikropları evvelce penisilin denilen ilâç yok ediyordu. Fakat bugün ye-

tişen bu mikrop nesli şimdi penisilinden korkmamaktadırlar. Yani penisilin ilâcı artık bunlara te'sir etmemektedir. Çünkü muafiyet kesbetmişler. Şimdi başka ilâç aranmakta olduğunu yine bu ilimlerle uğraşan doğtorlarımız söylemektedirler. Şimdi sen buna da inanma. Bunların da Halikı Allah Teâlâ'dır. O kadar ufak bir cisme ne kudret vermiş ki, kocaman insan bugün hakkından gelemiyor.

Frengi denilen hastalığın mikrobu nasıl insanların cismini yiyor. Verem mikrobu nasıl insanın ciğerlerini delik deşik ediyor. Hele kanser mikrobu nasıl insanı mahvediyor. İşte bunlar bugün" bile gözlerimizin bile göremiyece-ği kadar ufacık canlılar, ama yaptıkları tahribatı kimse yapamamaktadır. Hele kolera, veba gibi âfetler ne sele ne de zelzeleye benzerler. Bir kaç gün içinde koca bir memleketin altım üstüne getirecek kadar tehlikelidirler.

Bu öldükten   sonra dirilmenin bir hikmeti var.   Madem ki, bu dünyaya gelindi. Burada bir takım dinî, İslâ-mî ve insanî hizmetlerimiz vardır. Bunlara dikkat edenlerle etmeyenlerin ayrılması muhakkak lâzımdır. Onun   için de iki yer hazırlanmıştır. Birisinin adı Cennet, diğerinin adı da Cehennem'dir. Bunlara girecek insanların da   bir hesaptan bir de terazi denilen mizandan geçmesi lâzımdır. Hak kazananlar ve lutf-ı ilâhîye mazhar olanların yerleri Cennet ve bilâkis hesabı bozuk, mîzanı bozuk, haksızlıklarla günahlarla dolu, îmandan irfandan da mahrum olan bedbahtların yeri de Cehennem çukuru olacaktır.   Bunların hepsi âyât-ı kerîme ve ehâdîs-i şerîfelerle beyân buyu-rulmuştur.   Bunun bir hikmeti de ehl-i   arasâta, oradaki topluluğa, mü'min ve müttakî kimselerin fezâlini, âsîlerin de kabahatlarım göstermekle mü'minlerin sürûrları artar. Bilâkis küffar ile âsîlerin de hüsranlarını ve nedametlerini artırır. Hele o hususî gölgeliklerde seyirci olan bahtiyarların hallerine imrenmemek elden gelmez. Cenâb-ı

F. 18

274

EHL-I SONNET AKAİDİ

Hak, cümle ümmet-i Muhammedi hesapsız olarak şefâat-ı Resûlullah'la Cenneti'ne giren sevgili kullarından eylesin. Amin!.

Bazı ulemâya, peygamberlere, mü'minlerin çocuklarına, Aşere-i Mübeşşereye hesab yoktur demişlerse de şöyle de denmektedir ki, şunları işlediniz, ama ben de afvey-ledim diye herkese bu hesab olacaktır. Hatta hayvanlar bile hesab olunacak. Boynuzlu koyundan boynuzsuzu hakkını alacaktır. Hesap hakındaki âyet-i kerîmelerden bir kaç tanesi:

«İnsanların hesap vakti (kıyamet günü) yaklaştı. Onlar ise hâlâ bundan gaflette, yan çizip aldırmıyorlar.»'

ŞERH-İ EMALİ

275

«Sonra onların hesaplarını görmek de yalnız bize ait-

tir.»2

Bu hadîs-i şerifi açıklamadan geçmeyi doğru görmedim. Çünkü, o hesap denilen şeylerin en mühimlerini ihtiva etmektedir. Ve bunların cevâbı verilmedikçe insanın hesaptan kurtulması mümkün değildir. Orası dünyâ değil, âhirettir. Her şey incelenecektir. Bu ömür denilen nimet bizlere boş yere verilmemiştir ki, sorgu suâl olunmasın.

1   Enbiya: 1 1   el-Gaşiye: 26

İlk sorgu ömründen olacaktır. Zira ömür hayatın kökü ve kaynağıdır. O olmazsa tabiî hiç bir şeyin olmasına imkân yok. Bu ömrün dakikasına bile kıymet biçmeğe kimsenin gücü yetmez. «Söyle bakalım, sana verdiğimiz şu ömrü nerelerde yok ettin. Halbuki Biz onu sana Bizi bilesin ve bizim emirlerimize uyasm ve Cenneti kazanasm diye vermiştik. İ3en de ne yaptın bakalım?» denilince acaba nasıl cevap vereceğiz? Allah Teâlâ'nın emirlerine uymadık, ibâdetlerimizi yapmadık. Kul hakkına, komşu hakkına, İslâm hakkına ana - baba hakkına, fukaranın hakkına riâyet edip etmediğimizin suâl ve cevaplarıyla, karşı karşıya kalacağımızı sakın unutma kardaşım. Bu ömrü nerelerde ve nasıl geçirdiğimiz ma'lûm. Hele o televizyonun karşısında geçirdiğimiz boş ve fâidesiz vakitlerin, aynı zamanda kazandığımız günahların cevabını nasıl vereceğiz.

İkincisi ise gençlikten sorulacak. Çünkü gençlik de ayrıca bir nimettir. Onu günahlardan ve haram şeylerden korumak da borcumuzdur. Eğer bunu yapmadı isek vay hâlimize.

Üçüncüsü de maldır. O da ömür kadar kıymetlidir. Çünkü, «mal canın yongasıdır,» derler. Binâenaleyh o malı nereden ve nasıl kazandın; haramlardan mı; hırsızlık veya eşkiyâhk yapıp ta mı veya faizlerle mi? Veya ihtikârlarla mı? diye ince ince sorulacak sonra da bunları nerelere harcadın; hayırlara mı, yoksa günah ve şer yerlere mi? Bunların cevabı öyle kolay olmaz zannederim.

Dördüncüsü ise, ilminden sorulacak ki, sen bu ilimle ne gibi ameller yaptın. Hakk'm rızasını kazanmak için mi çalıştın yoksa dünyan için mi dedikleri zaman Allah celle ve alâ mu'înimiz olsun. Ömrünün, gençliğinin, parasının ve ilminin kadr u kıymetini bilip Hakkın rızasını kazan-

276

EHL-t SONNET AKAİDİ

ŞERH-I EMALİ

277

mağa çalışan kullarından eylesin.   Âmin. Bihurmetilmür-selîn.

— 55 —

 t *¦ t

Kıyamet günü, ölüler dirildikten sonra, hayır ve şerri zabt eden amel defterleri (ki bunlar üzerimizde bulunan melekler tarafından yazılmakta ve saklanmakta idi) mü'-minlerin sağ taraflarından, kâfirlerin arka ve sol tarafla- | rından verilmesi hak ve vâkidir.

Sûre-i Mutaffifîn'de açıklandığı gibi: Cümle halk diriltilip, huzûr-ı Rabbilâlemînde iken Kirâmen Kâtibin melekleri tarafından yazılıp tesbit edilen hayır ve serlerden mü'minlerin amelleri 'İlliyyîn adı verilen divanda, kâfirlerin amelleri de Siccîn denilen dîvandadır. Mü'minlerin amellerini hâvî kitaplar sağ taraflarından, kâfirlerin de sol ve arka taraflarından verilir. Ve bu suretle herkes kendi kitabını kendisi okuyacaktır. Ve bu hakdır ve gerçektir. Çünkü dinin aslındadır.

«Oku kitabını»1 buyrulmuştur. O zaman herkes kitabında yazılı olan hayır ve şerrini görerek çok nâdîm ve pişman olacak, yer yarılsa yere girip kurtulmağa çalışacak. Fakat heyhat!

«O vakit, amel defteri sağ eline verilen»2 sırrına maz-har olup hafif bir hesapla kurtulup Cennet'teki yerine gi-

el-İsra: 14 el-İnşikâk: 7

decektir. Ve bilâkis kitapları sol veya arka taraflarından verilenler ise vâh yandık, eyvahlar bizlere, helak olduk, diye feryâdlara başlayacak ve nihayet Cehennem'deki yerlerini bulacaklardır.

Kıyametin zorluklarından birisi bu kitapların dağıtıldığı sıradadır ki, herkesin, acaba benim kitabım nereden verilecek korkusuyla terler içinde kalmalarıdır.

İkinci korku da sorgu için bekletilmektir. 'Herkesin ameline göre; bazısına bir an içinde, bazısına binlerce sene, bazısına da elli bin senedir, denmiş ki, bu da Cehennem azabının başka bir şeklidir.

Üçüncü korku ise utanç korkusudur.

 sorguya çekildiği    andaki hicâb,

«Rabbin hakkı için, biz onların hepsine muhakkak surette yapmakta oldukları şeylerden soracağız (ve cezalarını vereceğiz)»' âyet-i kerîmesinde zikrolunduğu veçhile sabittir.

Dördüncü korku ise, on azanın kendi için şehâdetleri-dir. On şâhid şunlardır: Birisi dil, lisân, ikincisi el, üçüncüsü ayak, dördüncüsü kulak, beşincisi göz, altıncısı cildimiz, derimiz, yedincisi günahın yapıldığı yer, sekizincisi geceler, dokuzuncusu ise gündüz, onuncusu hafaza melekleridir. Bunlar şu âyet-i kerîmelerle ve hadîs-i şerifle sabittir ve gerçektir.

«Kıyamet gününde (iftiracıların) aleyhlerinde olarak dilleri, elleri ve ayakları bütün yaptıklarına şahidlik edecektir.»2

el-Hicr: 92, 93 en-Nur: 24

278

EHL-I SONNET AKAİDİ

«Nihayet ateşe geldikleri zaman, onlar (dünyada) ne yapıyordu iseler, kulakları, gözleri ve derileri hep aleyhlerine şahidlik edecektir.»1

O kıyamet korkularından birisi de, insanın yüzünün alacağı renktir. Meselâ, mü'minin yüzünün rengi bembeyaz parıl parıl nurlar içinde; kâfirlerin yüzleri ise simsi-yak kapkara; bakanın işi rast gitmez ve korkar şekilde. Allah korusun, işte o gün ki,

«Kıyamet gününde birtakım yüzler ak ve birtakım yüzler de kara olacak.»2 âyet-i kerîmesiyle açıklanmıştır.

Yine, o kıyamet gününün korkusundan birisi de terazinin başında olan melek yüksek bir sesle nida eder ve der ki, (sevabı ağır gelen kimse için) filân kimse —ismiyle söyleyip— bundan sonra şekâvatı olmayan bir saâdet-i ebe-diyyeye nail oldu, diye halka duyurur. Yine terazinin başında olan ikinci melek de şerri, günahları çok olan kimse için o da aynı şekilde seslenip sesini halka duyurur ve der ki, filân kimse şekavet sahibidir. Kendisine bundan sonra kat'iyyen saadet yoktur. Böyle nida edince artık kimde can kalır.

Onun için ey aziz ve muhterem evlâdlarım! Bu âhiret gününe, hesaba, mizana, sırat köprüsüne, Cennet ve Cehenneme inanmak imanın icâbıdır. İnanmayanlara dinsiz, îmansız derler. En büyük zararı dünyada iken nikâhı sa-hîh olmaz. Evlenirse çocukları gayr-ı meşrudur. Kendisi de zina halindedir. Âhirette ise yeri Cehennem'dir. İster inan, ister inanma. Bu muhakkak böyledir, vesselam...

1    Fussılet: 20

2   Al-i  Imran: 106

ŞERH-I EMALİ — 56 —

279

 * '  t  * .

Kıyamet günü  mahşer yerinde  herkesin amellerinin

tartılacağı hakdır ve yine cümle halkın Cehennem köprüsü

; üzerinde kurulu olan Sırat köprüsünden geçecekleri de

hakdır ve gerçektir. Bu da îmanın esaslarından birisidir ki,

herkes işlediği hayır ve şerri görecekdir.

«Biz, kıyamet günü için (insanların amel defterlerini tartmak üzere) adalet terazileri koyacağız. Artık hiç kimse, en ufak bir zulme uğramıyacaktır.»1

«İşte o vakit, kimin tartıları (iyilikleri) ağır gelmişse artık o, hoşnud bir hayattadır. Fakat kimin de tartıları (iyilikleri) hafif gelmişse artık onun yeri Haviye (kızgın bir ateş) dir.»2 âyet-i kerîmeleri bunu göstermektedir.

Bu âyet-i kerîmeler mizanın hak olduğuna başlıca delillerdir. Müfessirlerin ekserisi der ki, mizan yani terazidir. (Ma'lûmdur ki, terazilerin çok nevileri vardır. Kuyumcunun terazisi, bakkalın terazisi, toptancıların terazisi, trenlerin terazisi, vapurların terazisi, havanın terazisi, kanları ölçen terazi, tansiyonu ölçen terazi hep ayrı ayrı âletlerdir.) Bizim de âhirette mahşer yerinde amellerimizi ölçecek terazi, elbette, o da ayrı bir terazidir. Netice terazinin, mizanın varlığıdır.

Bu terazi mevcuttur. İki gözü vardır. Ve iki de lisânı vardır. Yine Mu'tezîleler buna da itiraz etmişlerdir. Bana

1   Enbiya: 47

*   Karia: 6, 7, 8, 9.

280

EHL-I SONNET AKAİDİ

ŞERH-İ EMALİ

281

kalsa bu itirazları yazmamak daha iyidir. Çünkü âyet-i kerîmeler açık ve sarihtir. Hele hadîs-i şerifler de, tartılacak amellerin yazıldığı sahifelerdir denmiş. Bazı ulemâ da, hasenatlar ecsam-ı nûraniyye, seyyiâtlar da ecsam-ı zul-mâniyye teşekkül eylemekle vezn olunacak yine zât-ı a'-mâldir. Bu tartıdaki hikmetleri, idrâke aklımız kâfi değildir. Fakat o gün mü'minin kıymeti fezâili mahşer ehline gösterilmekle müminlerin şerefleri artacağı gibi kâfir ve münafıkların da hüsranları, nedametleri kat kat artacaktır. Tabii hasenatı günahlarına galip olanlar Cennet'e, sey-yiâtları hasenatına galip olanlar da Cenâb-ı Hakk'ın dilemesine bağlıdır. Dilerse afvedip Cennetine kor. Murad ederse, günahları mikdârı cezasını çekip yine şefâatçılar vasıtasıyla veya doğrudan doğruya Hakk'm lütfûna maz-har olup yine Cennet'e girerler.

Cennet'e geçmek için, mutlaka bir köprüden geçilecektir. Bu köprüye Sırat Köprüsü derler. İtikadımıza göre buna inanmağa mecburuz. Ve bu köprü üzerinde de ayrıca pasaport muamelesi gibi geçiş izni isteyecekler. Meselâ namaz, oruç, zekât, hac gibi. Bunları tamamen yapmış olanlar sür'atle köprüyü geçerler. Maazallah, imansızlar da yine bu köprüden geçecekler ve lâkin ellerinde vizeleri olmadığı için, köprünün altı Cehennem, oraya patır patır dökülecekler. Cenâb-ı Hak, cümlemizin mu'îni olsun da o köprüden selâmetle geçen sâlih kullarından eylesin Âmin!.

Bu köprü üç bölükten ibarettir. Bir bölüğü yokuş, sonra düz, sonra da iniştir. Bu köprü, tâbir caiz ise, laldan ince kılıçtan keskindir. Buradan kimisi yıldırım sür'atiyle, kimi rüzgâr gibi, kimi gayet sür'atli koşan bir hayvan gibi, kimi de zorlana zorlana müşkilâtla geçer. Bu tâbirler hep ma'nevîdir. Anlatılması pek müşkildir. Tabiî bu dünyadaki îman ve amel kuvvetine göre, meselâ, kurban koyunları da o köprüden bizleri geçirecek vasıtalardır.

«İçinizden hiç biri istisna edilmemek üzere»' âyet-i celîlesi mucibince herkes iyi ve kötü, köprüden geçecektir. Amme sûresinde ikinci sûr'un üflenmesiyle insanlar, mahşerde tam on iki sınıf üzere toplanacaklardır. Her birisi dünyâdaki hayatlarma göre sıfat ve kılığa girecekler; kimi maymun, kimi hınzır, kimi yılan, kimi elsiz, kimi topal, kimi de görmez. Nihayet, onikinci sınıf insanlar ayın ondördü gibi nurlar içerisinde şimşek gibi geçecekler.

Cenâb-ı Hak cümlemizi günahlardan korunan ve Hakk'a lâyık kulluk yapmağa çalışan bahtiyar kullarından eylesin. Âmîn!.

— 57 —

Şefaat, İslâm dininde mühim bir yer işgal etmektedir. Bu şefaat evvelâ peygamberlerin, velîlerin, âlimlerin, şe-hidlerin, salihlerin, kıyamet gününde zuafâ-yı ümmet için şefaatleri ehl-i İslâm için makbuldür. Cenâb-ı Peygam-ber'in «Ben ümmetimden büyük günah işleyenler için şefaatçiyim,» hadîs-i şerifiyle sabittir. Gerek Kur'an-ı Ke-rîm'de ve hadis-i şeriflerle beyân edilmiştir. Kur'ânı Ke-rîm'de şefaat ancak Allah Teâlâ'nın izniyle olacağından kimsenin şüphesi yoktur. Elbette Allah Teâlâ'nın izni her şeyde şarttır. Çünkü mülkün sahibi O'dur.

«Rabbin şüphesiz sana verecek ve sen de razı olacaksın»2 âyet-i celîlesinde de Cenâb-ı Peygamber (s.a.s.)'e ver-

1    Meryem: 71

2    ed-Duha: 5

282

EHL-i SONNET AKAİDİ

miş olduğu paye, kadr, kıymet son derece şâyân-ı hayrettir ki, O habibini razı edecek, memnun edecek. O da tabiî, ümmetinden hiç bir kimsenin Cehennem'e girmesine razı olamayacağından şefaati da ind-i ilâhîde makbul olacaktır. Şefaati inkâr edenler ededursunlar, müminin imânı o kadar sarih ve kuvvetli ki, peygamberlerin, velîlerin âlimlerin, şehîdlerin, hakikî hafızların, sâlih kimselerin şefâatları da muhakkakdır.

Sonra Kur'ân-ı Azîmüşşân'm da şefaati muhakkakdır. (Onu dâima okuyup başlarına tâc edenler için.) Bir de Ramazân-ı şerîfde tuttuğumuz oruçların da şefaati olacaktır. Tabii, Kur'ân-ı Azîmüşşân; ya Rab, bu kulun geceleri uykularını terkeyledi ve senin emirlerine itaat eyledi. Benim şefaatimi bu kimse hakkında kabul eyle der. Ramazân-ı Şerif de kezâlik, hal dilleriyle; ya Rab, bu kulun senin emrine uyarak oruç tuttu. Yemedi, içmedi, bunu da afv ü mağfiret eyle der. Namazlar da öyle; sadakalar da; hac da öyle. Hele Hacer-i Esved de hep ayrı ayrı şefâatları olacaktır.

Her yerde olduğu gibi Mu'tezile, burada şefaati inkâr etmektedir. Mutezileye uyan kimseler de bu şefaati inkâr etmektedirler. Tutundukları delilleri de şunlardır. Aye-te'1-Kürsî'nin üstünde bir âyet vardır ki:

ŞERH-I EMALİ

283

el-Bakara: 254

Mü'min kullarına hitabedip şöyle buyuruyorlar ki, (Kıyamet günü gelmeden ki o gün ne alış veriş, ne dostluk, ah-bablık ne de şefaatin bulunmadığı bir gündür. İşte o gün gelmeden evvel, Allah Teâlâ'mn sizlere verdiği nzıklar-dan sizler de infak ediniz.) Âyetin devamı da şöyledir: «İmansız olan kâfirler işte onlar zâlimlerdir.»

Bizim ehl-i sünnet bunlara derler ki, bu söyledikleri-, niz doğrudur. Fakat bu kâfirlere mahsustur. Yani kâfirler küffâr tabakası münkirler, inkâr edenler, inanmayanlar içindir. Yoksa mü'minlere şefaat hakkında deliller daha açıktır. Sonra Peygamberimiz hâşâ yalan söyleyecek değil ya. «Ben büyük günah işleyenler için şefaatçiyim,» buyurması ve yine: «Ben şefaat ediciyim ve şefaatim de ind-i ilâhide makbuldür.» diyen O değil mi? Çünkü Allah Teâlâ Duhâ sûresi 5. âyette: «Rabbm şüphesiz sana verecek ve sen de razı olacaksın.» buyurmuştur. Cenâb-ı Hakk'ın Peygamberimize (s.a.s.) lütfü o kadar boldur ki, kıyamet günü O'na şefaat hakkı verecek ki, razı olur.

Yâni senin razı olacağın, memnun olacağın bir şefaati Rabbin sana verecektir. Bu şefaatin en mühimi ehl-i ke-bâir, yani büyük günahları işleyenler için olacaktır. Zaten Allah Celle ve alâ Rahman ve Rahim, Settâr ve Gaffar, Kerîm, Şefîk değil mi? Kulları lâ ilahe illallah Muhammedün Resûlullah demiş, namazım kılmış, orucunu tutmuş, zekâtını vermiş, hacca da gitmiş, beşerriyet iktizâsiyle bazı günahlar da işlemiş olabilir. O Mu'tezileler ve Mürcieler gibi hemen günah işleyenler kâfirdirler, Cehennem'de ebedî kalacaklar ve Cennet'e de giremiyecekler demek hiç doğru olur mu? Beşer melek değil ki; nefsi var şehveti var; şeytanı var, düşmanları var, efrâd-ı aile meşakkati var. Bunlar arasında tabiî günah işlememek çok iyi, fakat bu olsa olsa peygamberlerle evliyalara mahsustur.

284

EHL-l SONNET AKAİDİ

Bahusus gençlik devirlerinde kendilerini günahlardan koruyabilen kaç bahtiyar bulabilirsiniz. Sonra günahların nevileri de pek çoktur. Bazı günah kitaplarında dört-yüz ve bazı günah kitaplarında da yediyüze kadar saymışlardır. Evet insan zina etmeyebilir. Kumar da oynamaz. İçki de içmez. Adam da öldürmez. Belki alış verişinde dikkat eder de, haram da yemez. Fakat o yediyüz günahın içinden sıyrılıp kurtulmak pek büyük bir şansa bağlıdır. İnsanlar ekseriyetle nefislerine mağlûpdurlar. Çok çabuk kızarlar; o sırada çok günah işleyebilirler. Bir de hasedden, kibirden, ucûbden, hırstan, şehvetten, şöhretten kurtulmak her babayiğidin harcı değildir. Evet bizim aklımız var. Amma o aklı perişan eden nefsimiz ve şehvetimiz de vardır. Şehvet galebe ettiği zaman insanda akıl filân kalmaz. Nice günahlar işler; haberi bile olmaz. İşte dün ve bugün gözlerimizin önünde cereyan eden binlerce hâdiseler vardır ki, bunlar hep kıymetli, akıllı, ferasetli, zeki kimselerdir. Öyle iken nefsinin esiri olmuş günâhalara da dalmış. Şimdi bu zavallıları kâfir oldunuz diye ebediyyen Cehennem'de yakmağa senin vicdanın nasıl razı olur. O Allah Teâlâ'nm o kadar bol rahmetini ne yapacaksın. Kerîm olan Rahîm olan Şefik olan Gaffar ve Settâr olan Allah Teâlâ'nın rahmetinden bir zerredir ki, bütün mahlûkât ondan bu dünyâda istifâde etmektedir. Bunun yüz misli fazla olacak olan o âhiret rahmetinin içinde şeytan bile hisse kapmağa çalışacak da şimdi sen bu mü'minleri günah işlediler diye götür Cehennem'e at; hiç olacak iş mi? Onun için bunlara, bid'at sahipleri diyorlar ki, yolları da yanlıştır, işleri de. Bunlar bu yanlış fikirlerinden, zihinlerinden dönmedikçe hiçbir ibâdetleri de kabul olmayacaktır buy-rulmuş. Allah razı* olsun Ehl-i sünnet mezhebine ve imamları olan Ebu'l-Hasen el-Eş'âri ile İmam Mâtürîdî hazretlerine ki ümmet-i Muhammed'in imdadına yetişmişler ve onlara doğru yolu göstermişlerdir, el-hamdülillah...

ŞERH-I EMALİ ŞEFAATİN ÇEŞİTLERİ

285

Bu şefaatin de beş nevî olduğunu beyan ederler. Birinci nevî şefaat bütün mahlûk Arasat'ta uzun müddet beklerler de bir türlü hesaba ve mizana çekilmezler ve bu durumdan halk çok muzdarip olup evvelâ Âdem (a.s.)'a müracaatla şefaatini isterler ki, bir an evvel bitsin de Cen-net'e veya Cehennem'e gidelim, artık burada beklemeğe tahammülümüz kalmadı, derler. Fakat Âdem (a.s.) bu benim harcım değil diye özür beyan eder ve böylelikle bütün peygamberleri dolaşıp hepsinin şefaatini rica ederlerse de hepsi de Âdem (a.s.) gibi özür beyan ederler ve nihayet Ce-nâb-ı Peygamberimize müracaat ederler ve bu şefaat sayesinde mahşerdeki korkudan kurtulup hesaba mizana çekilip herkes yerlerine yerleşirler. Bu şefaate büyük şefaat, umûmî şefaat derler ki; orada herkes terler içinde, âdeta boğulmak durumuna gelmiş; bir taraftan da mahşerin ateşi, kalabalığı, sıkıntısı, susuzluğu, açlığı ayrı ayrı dertler ki, bunlardan kurtulmak doğrusu en büyük bahtiyarlık sayılmaktadır.

İkinci şefaat ise; sevdikleri kimseleri hesaba çekilmeden Cennet'e girmeleri için şefaattir.

Üçüncü şefaat ise, Cehennem'e girmeğe müstehak olanlardan bazılarına şefaat edip Cehennem'den kurtarma-sıdır.

Dördüncü şefaat ise, Cehennem'e giren muvahhidlerin, mü'minlerin, şefâat-ı Resûlullah'la kurtulmalarıdır.

Beşincisi, ehl-i Cehennem'in azablarınm tahfifidir; ha-fifleştirilmesi için şefaattir. Ma'lûmdur ki, günahlar iki kısımdır. Birisi büyük günahlar, birisi de küçük günahlardır. Büyük günahların bir kısmı hukuka taalluk eder, hak sahipleriyle helâllaşmağa bağlıdır. Bir kısmı da tevbe ve

286

EHL-I SONNET AKAİDİ

istiğfara bağlıdır ve şefâat-ı Resûlullah sayesinde afları mercûdur. Küçük günahlar ise tevbe edildikçe silinir; affa uğrarlar. Bir kısmı da doğrudan doğruya ibâdetler, abdest-ler, namazlar, hayırlar, otomatik olarak silinir ve bazan da günahlar sevaba çevrilir.

«Kötülükleri Allah iyiliğe çevirir.»' âyet-i kerîmesi mucibince bunlar hep Cenâb-ı Hakk'ın kullarına lutf u ihsanıdır. Zira çok merhametlidir ve merhametinin de hududu yokdur, vesselam...

— 58 —

İman sahibi olan mü'min, muvahhid bir kimse beşeriyet iktizâsı büyük günahlar işleyip sonra da tevbesiz öl-, se; bu kimse küffâr gibi Cehennem'de ebedî kalmaz ve nihayet gerek rahmet-i ilâhiye ile ve gerek şefâat-ı Resûlullah ile yine Cennet'e girecektir.

Bu mes'elede dahi Mu'tezilîler itiraz edip bu gibi günahkârlar Cehennem'de ebedî kalacaklardır der. Ehl-i Sünnet ise, mü'min olan her muvahhid günahkâr olup tevbesiz ölmüş olsa yine Cehennem'de ebedî kalmayacakdır der. Şimdi sen hangisini tasvib edersin. Tabiî insanoğlu günah işlemese iyidir. Fakat âciz mahlûklardır, nefislerine ekseriyetle-mağlûb olup bazı büyük günahları işleyenler de olur. Fakat îmanı var, ibâdetleri de vardır. Bunu küffar gi-

ŞERH-I EMALİ

287

bi Cehennem'de ebediyyen bırakmak hiç caiz olur mu? Allah Teâlâ'nm o sonsuz rahmetinden hiç mi istifâde edilmeyecek. Halbuki, Cenâb-ı Hakk'm şöyle bir sözü de var: «Eğer siz hiç günah etmeyecek olsanız, ben sizi giderir, yerinize günah işleyen bir kavmi getiririm ki, tevbe ederler, ben de onları mağfiret ederim,» buyurur. Zira benim iki sıfatım daha vardır ki, bunlardan birisi Gaffar birisi de Set-târ'dır. Sonra benim bu iki sıfatımın da kullarım üzerinde tecellisi lâzımdır. Binâenaleyh Rahman ve Rahim olan Allah Teâlâ aynı zamanda Gaffar ve Settâr'dır. Kuluna gizlice der ki, şunları sen işledin değil mi? İşte ben de afv ve mağfiret eyledim. Çünkü o sırada kul, boynunu bükecek, utandığından bir şey diyemeyecek.

O zaman, böyle bir lütfa mazhariyet onu kimbilir ne kadar sevindirecektir.

Beyitteki işti'âl kelimesi hem ehl-i Cennetin nimetlerine hem de ehl-i Cehennemin çeşitli azaplarına delâlet eden bir kelimedir.

Jüa>f.l

1   el-Furkan: 70

Maktul (öldürülen) kimsenin ölümü eceli maktu' değildir. Yani kati olunmasa idi yine aynı vakitte ölmiyeceği kesin değildir. Ehl-i Sünnet der ki; maktul eceliyle ölmüştür, yani ömrü bitmiştir. Ecel vakti gelmiştir. Öldürülme sebep olur. Yoksa onun eceli maktû'dur. Yani filân günün filân saatinde ve filân yerde ölecektir. Binâenaleyh eceli orada gelmiş ve ölmüştür. Ölüm biç bir zaman ecelinin önüne geçemez.

288

EHL-I SONNET AKAİDİ

Mu'tezile yine itiraz edip eceliyle ölmemiştir der. Eğer öldürülmeseydi eceli gelinceye kadar yaşayacak idi derler. Ve yine derler ki, öyle olsa, yani eceliyle ölmüş olsa ona dem, ikab, diyet ve kısas müstehak olmazdı diye iddia ederler. Halbuki bu cezalar (kati) katilin işlemesiyle meydana gelmiştir. Her ne kadar ölümü Cenâb-ı Hak takdir etmişse de katil bu cürmü irtikâb ettiğinden başkaları da böyle katillere cesaret edemesinler diye hükmolunmuş-tur. Ecel ne ileri gider ne de geri kalır. Halbuki ölümü halk eden Allah Teâlâ hayatı da halk etmemiş midir? Hayata gelmek nasıl elimizde değilse ölüm de böyledir. Musannif şöyle bir hikâye ile bahsini kapatmıştır.

Birisi talebelik zamanında bir fırından ekmek alırmış. f Bir kıtlık gününde cemâat fırının önünde pek kalabalıkmış. Fırıncı bu talebeye hiç kulak asmamış, talebe de kızmış yerden aldığı bir taşı fırıncıya atmak istemiş. Fakat taşa uzandığı zaman taş kendiliğinden bunun avucuna gelmiş. Bundan ürken talebe bunun bir sebebi vardır diyerek, taşı bir kenara bırakmış. Talebe sonrasını şöyle anlatıyor: Biraz sabırla bekleyip ekmeği aldım odama döndüm. Bir müdet sonra yine ekmek almak için fırına gittim. Baktım ki fırıncı başka bir adam, sordum: Hasta ama bir türlü ölemiyor. Hemen taş aklıma geldi. Koyduğum yerden alıp evine gittik. Taşı usulca göğsüne koydum. Adam derhal öldü.

Adamın ölümünün o taşla olacağına işaret edilmiştir. Cenâb-ı Hak cümlemize imân-ı kâmil ve amel-i sâlih na-sib eylesin, âmin. Durağımız da Cennet; komşumuz da Re-sûlullah olsun... Âmîn...

SONSÖZ

Emâlî isimli meşhur itikad kitabından gücümün yettiği kadar Türkçeye haddim olmayarak çevirmeye çalıştım. İnşaallah hata etmemişimdir. «Beşer şaşar» diye meşhur bir sözümüz vardır. İnsan da hatadan ve kusurdan salim değildir. Allah Teâlâ'nın avn u inayetine güvenerek biz de cehlimizle bu işe teşebbüs ettik. Kusurlarımızı cehlimize atfedip afv ve müsamahalarınızı rica ederim. Cenâb-ı Hak sizlere de bizlere de sonsuz rahmetinden, afv u mağfiretinden, ikram ve ihsanlarda bulunsun. Ve nihayet, iman-ı kâmil ile ve kelime-i şehâdeti de güzelce kalb ve lisan ile söyleye söyleye hatm-ı enfâsı, nasîb ve müyesser eylesin ve cümle ümmet-i Muhammed'i de cennet ve cemâliyle müşerref eylesin. Âmîn. Bihürmeti seyyidi'l-mûrselin ye sallallâhû alâ seyyidinâ Muhammedin ve âlihî ve sahbihî ecmâ'.în...

Azîz kardeşim, senden bir ricam daha olacak. Herhalde kusuruma da bakmazsınız. Her gün hiç olmazsa yüz ker-re istiğfar eyle. Çünkü Cenâb-ı Peygamberimiz de yapardı. Yüz kere de lâ ilahe illallah demeği sakın bırakma. Fazla yaparsan zararı yok; fâidesi vardır. Fakat haddinden fazla değil. Yüz kere de Allah de. Zikrullahın efdâlini işlemiş olursun. Yüz kere de Peygamberimize salât u selâmı sakın bırakma. Bunlar otururken de olur. Dilini ve gönlünü AUah'dan ayırma. Sonra emirlerine sımsıkı yapış ve yasaklarından da son derece kork ve kaç. Yasakların her biri vücûdu kemiren fena mikroplar gibidir. Onun için ruhunun temizliğini istiyorsan, muhakkak günahlardan kaç ve kurtul, vesselam...

F. 19

İNDEKS

— A —

Abbas (Hz. Ali'nin o$u): 46

Abbasiye hilâfeti: 232

Abdest: 76. 78

Abese sûresi: 70

Abdullah : 204

Abdullah b. Abbas: 20, 73

Abdurrahman    b.   Avf: 39,    73,

146, 230 Abdülber: 172 Abdülkadir  Geylânî: 223 Abdülmuttaltb : 204 Abdülmelik  b.  Umeyr : 172 Abd-i Menaf: 204 Acem ordusu : 221, 227 Acemistan : 42 Adem <a.s.): 21, 26, 35, 36, 87,

92, 94, 144, 163, 190, 191, 205,

207, 211, 213, 285 Adet ve an'anelerimtz : 13 Ahmed Rufâî: 223 Ahzab sûresi: 189 Aişe   (r.anha) : 29,  40,  74,  112,

130,   175,   210,   232,   233,   234,

235,  247 A'lâ sûresi : 73 Allah'ın  sıfatları: 126 Alem-i mülk: 3 AN (k.v.) : 38, 40, 44, 45, 96, 112,

113,  145,  146,  173, 217,  226,

228,229,230,231,232,234,235 Al-i imren eûresl: 84, 189, 205.

219, 278

Aliyyü'l-Kârî: 149 Amel: 3, 4, 7, 8, 67 Amentü : 87, 165 Amme sûresi: 35 Akîka kurbanı: 102 Akıl: 54 Akl-ı garîzî: 54 Akl-ı atâî: 54, 55 Akl min ciheti'n-nübüvve : 54, 55 Akl   min  ciheti'ş-şeref: 54,  55 Akl-ı tekellüfî: 54, 55 Arş : 65, 177, 178, 209, 212 A'râb : 239 Arabistan : 14 Arapça: 103, 218 Arap kabileleri : 204 Arap şairleri: 178 Arap yarımadası : 226-227 Araz : 91

Ashab-ı Kehf: 51, 52, 218 Ashab-ı kiram : 46, 47, 231, 232 Asâf: 51 Aşere-i mübeşşere : 38, 73, 145,

274

Atâ b. Ebi Rebah : 75 Avrupa : 249, 250, 263 Avrupa âdetleri: 13               ~

Ayne'l-yakîn : 101, 150 Ayete'l-Kürsî: 104, 155-156, 282 Azrail: 201

292

EHL-i SONNET AKAİDİ

İNDEKS

— B —

Bakara sûresi: 12,29, 36,70,159,

195, 259, 261, 272, 282 Baki (mezarlık): 44 Bâyeztd  Bistâmî: 75,  264 Bayram  namazları: 145 Ba'z : 167

Bedir muharebesi: 21, 74, 226 Begavî: 172 Bektaşilik: 81 Belkıs: 220

Beni  israil'in enbiyâsı: 207 Beşîr: 267

Camii Asgar: 135

Cebriyye : 24, 63, 64, 82, 83, 110

Cemaat: 20, 22

Cemal vak'ası: 44, 232

Cenaze namazı: 22

Cevher: 91, 167

Cevhere : 131

Cezayir: 232

Cezirî: 261

Beyaz minare : 218 Bey haki: 171, 172, 175 Beyt-i Makdis: 30 Beyyine sûresi : 192 Beyzavî: 166, 210 Bezzaziye: 131 Bilâl-i Habeşî: 6, 74 Birûzî: 172 Buhara: 251 Buharî: 249 Bursa müzesi: 122 Buruc sûresi: 150

_c, ç-

Cibril (a.s.) : 22, 31, 41, 58, 59, 69, 73, 94, 95, 112, 122, 169, 201, 207, 208, 210, 215, 228

Cisim : 91, 167

Cuma namazı : 22, 24

Cühemt   Mutezilî: 26

Çin : 105,  182

Cinci : 233

_ D —

Dabbetü'l-arz: 146 Davud (a.s.): 26, 88, 213 Debernuş: 52, 218 Deccal: 98.  146, 218, 219

Dehrî: 69, 246 Dirilmek : 69, 88 Diyet: 23 Duha sûresi: 29, 281, 283

293

Ebu   Davud : 109

Ebu'd-Derdâ : 225

Ebu  Hasan  el-Eş'ârî: 110,   140,

149, 199, 284

Ebu Haşim : 239

Ebu Hureyre : 78, 171, 172

Ebu'l-Lü'lü : 228

Ebu Mansur Maturudî: 110, 140,

149, 284

Ebu Müslim : 176 Ebu Said : 172 Ebu'ş-Şeyn Dârimî : 172 Ebu Talib : 246 Ebu Talib-i Mekkî: 16 Ebu Ubeyde b. Cerrah : 39, 73-

74, 146

Ebu  Ümâme el-Bahilî: 74 Ebu Yûsuf: 75 Ehl-i beyt : 235 Ehl-i Medine : 43

Ehrimen : 182

Elmalılı Hamdi Efendi : 272

Emeviyye hilafeti : 232

Emr-i ma'ruf: 136

En'am sûresi : 152,  162, 243

Enes (r.a.): 94

Enfâl  sûresi: 41

Enbiya   sûresi: 200,   215,   274, 279

Enbiya-evliya  mukayesesi : 49

Esmâ-i Hüsnâ : 161,  177, 261

Esmâ-i   Hüsnâ/lmam    Gazali:

166

Eş'ârîler : 239 Evzaî : 244 Eyyûb (a.s.) : 80 Eyüp Sultan (r.a.) : 74, 235 Ezan-ı Muhammedî: 131 Ezârika : 247

 

— F —

Fal bakıcıları : 146

Farz: 131

Fas : 232

Fatımatü'z-Zehra : 74,   230,   233,

234, 235 Fatiha  sûresi : 13,   33,   73,   172,

211 Fecr sûresi : 34

Felekiyatçılar : 168,  255,  256 Felsefeciler: 168, 255, 256 Fetâvâ-yı  Kâdîhan : 253 Fetih sûresi : 213, 244 Firavn : 98, 215, 243, 269 Fizilâli'l-Kur'ân : 272 Furkan  sûresi : 286 Füssilet sûresi : 37, 278

— E —

Ebu Ali  Cübbâî: 199 Ebubeklr (r.a.): 38, 39, 40, 41, 43, 44, 73, 79, 95, 131, 145, 146,

223,   224,   225,  226.  227,   228, 231, 232, 234, 267 Ebu Cehil: 245

Gaşiye sûresi : 274 Gaziantep : 52 Gece namazları: 80

— G —

Gıybet : 62, 103 Göz değmesi : 145 Günah Kitabı : 203, 246

294

EHL-İ SONNET AKAİDİ

Hac sûresi: 187, 189

Hacamat: 78

Haccac-ı Zalim : 62

Hacı Bayram Velî: 154

Hacer-i esved : 282

Hadtd sûresi: 153

Hafsa : 74

Hakim : 175

Hakka' l-yakîn : 101, 150

Halid b. Velid : 222

Hanbelî mezhebi: 140

Hanefîler: 241, 254

Harb-i umumî: 232

Haremlik-selâmlık: 14

Haricî: 83

Haricîler: 96

Harun (a.s.) : 94, 95-96, 211, 231

Hasan (r.a.) : 46, 74, 226, 234

Hasan Basrî: 196

Hasan  Şâzelî: 223

Irak : 42, 75, 178, 232

iblis : 79, 98, 199

İbn-i Abbas : 20, 23, 74

Ibn-i Huzeyme : 172

ibn-i Mace: 109

ibn-i Mes'ud : 30, 74

İbn-i Mürdeveyh: 173

ibn-i Ömer: 26

ibn-i Seiûl: 246

ibn-i Şeybe: 175

İbrahim (a.s.): 26, 31, 80, 88, 94,

207, 211, 241 'İbrahim  Edhem: 264 İbrahim sûresi: 159, 265

Haşim (Amru'l-A'lâ): 204 Haşimî kabilesi: 204 Hatemü'l Esam : 75 Hatice (r.artha) : 105 Havaric : 96, 110, 112, 244, 247 Havf : 102

Hayır ve şer : 22, 63, 88, 158, 239 Hicr sûresi: 37, 277 Hilâfet-i hakîki : 232 Hîle-i şer'iyye : 136 Hikmet: 68 Hindistan : 182 Horasan : 75

Hristiyanlar: 2, 13, 115, »38, 236 Hud sûresi : 180, 257 Hulûliyye : 111 Hulefâ-i Raşkiîn : 75 Humus: 222

Hüseyia (r.a.) : 46, 74, 226, 234, 235, 236

-l, i

ibrani : 218

İdris (a.s.) : 26, 97, 211

İhlas sûresi : 65, 73, 88, 123, 150

ihya: 259

İlliyyîn : 276

ilimsiz ibadet: 45

İlme'l-yakîn : 101, 159

İmam Ahmed : 27, 171

İmam A'zam : 16, 26, 68, 75, 82,

İ10,  112,   140,  157,  193,  144,

253, 254 imam Gazaff: 104, 166, 185, 203,

245, 259 imam Malik : 114, 177, 178

İNDEKS

295

İmam Şafiî: 6,  16, 68, 75, 110,

112

İman : 1,3, 4, 7, 8, 64, 65, 67, 76, imamla namaz: 74, 75 Iman-islâm: 3, 100

77, 87, 98 imanın ziyadeliği ve noksanlığı:

6

iman-ı hakikî: 60, 61 İman-ı mecazî: 60 incil: 26, 88 insan sûresi: 255 inşikak sûresi : 33, 276

irâde: 158

isfehânî: 172

İstidrac: 219

İsa (a.s.)-: 19, 2# 51, 80, 88, 94,

105,   106,   146,  182,  207,  211,

218, 219 isevî: 118 isra sûresi: 32, 33, 52, 94. 149,

152, 186, 208, 220, 241, 276 israfil (a.s.): 201, 209 i/tîkâd: 1 itikadın sıhhati: 87

— K —

Kâbe-i   Muazzama: 1,   42,   52, 202

Kabir azabı: 27

Ka'bü'l-Ahbar: 75

Kadı : 239

Kaderiyye: 22,   24,   27,   63,   91,

111,  112

Kâfir : 12, 13, 20, 64, 246 Kâhin : 146

Kâfirûn sûresi: 12, 73, 253 Kalem sûresi: 55, 214 Kamer sûresi : 163 Katar: 232 Karia sûresi: 279 Kaza-yı itâhî: 23 Kefaret: 23 Kefeştatayuş: 52, 218 Keferenin bayramları: 130 Kehf sûresi: 37, 217 Kelime-i şehadet: 146

Keramet: 51, 98, 144, 219, 220

Kerâmî: 66

Kesb: 66

Kıtmîr: 52, 218

Kıyamet sûresi: 49, 194, 271

Kızılbaşlık: 81

Kirâmen-Kâtibîn 1 111, 203, 276

Kitabî: 246

Kudüs-i   Şerif: 106,    145.   208, 212, 263

Kurban : 131

Kureyş müşrikleri: 40

Kûtü'l-Kulûb : 16, 62

Kuveyt: 232

Köfilr: 10

Küfrün nevileri: 245

Küfr-i inâdî: 129

Küfre nza: 137

KOI: 157, 167

Körsü..: 157

"~ L —

Lâhut âlemi: 3 Lat:1

Ledâ dağı: 218

tevh-i mahfuz : 53, 157

296

EHL-İ SONNET AKAİDİ

İNDEKS

297

Libya : 232

Lokman (a.s.): 216, 217

Mahmud  es-Şâmî : 21

Malik b. Dînâr: 75

Malikî mezhebi: 140, 244

Masonlar: 61, 79

Maturidî: 160

Marifet: 101

Mariye: 105

Maverâünnehir: 75

Meâric sûresi : 70

Mecûsîler: 182

Mecusîlik: 92, 151

Medeniyet: 13, 14

Medine-i   Münevvere: 42,    105,

145, 218, 220, 221 Mekke-i Mükerreme: 1, 106, 145

201, 202, 212 Mekke müşrikleri: 42 Mekselina : 52, 218 Mernûş : 52, 218 Mertebe-i ef'âl: 150 Mertebe-i sıfat : 150 Mertebe-i zat: 150 Meryem : 51, 218 Meryem sûresi : 34, 255, 281 Mescid-i Aksa : 142, 208 Mescid-i Haram : 142, 208 Meshetmek : 23, 76, 97, 113 Meslina: 52, 278 Meymûne: 74 Mevâkıf: 194 Mısır: 42, 221, 232 Mikâil : 41, 95, 201 Mîrac : 30,  36,  52,  78,  95,  106,

149, 205, 208, 210, 211

Lokman sûresi: 217 Lübnan : 232

M —

Miras taksimi: 62

Muattıl : 246

Muaviye: 44, 96, 232, 235

Muaz b. el-Yemânî: 74

Mucize: 98, 201, 219

Mugire b. Şu'be : 228

Muhabbet: 101

Muhabbetullah : 80

Muhammed Bahauddin Nakşben-

dî: 223

Muhammed b. el-Hanefiyye : 46 Muhammed  b.  Hasan : 75 Muhammed b.  Ka'b  el-Kurtubî

75

Muhammed sûresi: 151 Muhyîddin Arabi: 56 Mukallid : 238 Musa (a.s.) : 19, 26, 44,  75, 80,

88, 89, 94,  95,   207, 211,  213,

215, 221, 231, 243 Musevî: 118

Mutaffifîn sûresi : 70, 276 Mutezile : 26, 28, 83, 91, 110, 111,

112,   163,   196,   197,   198,   224,

226,   239,   244,   247,  254.   258,

259, 267, 279,' 282. 283, 286, 288 Mübtedî: 03, 38, 49, 51, 61, 69 Mübeşşir: 267 Mücessime: 111, 164 Müflis : 102 Mülk (Tebâreke) sûresi: 27, 117.

267

Mü'mrn : 3, 9, 20 Mü'min  sûresi : 197,  242,  269

Mü'minlere Va'zlar: 129 Müminûn sûresi: 271 Münafık: 64, 65, 246 Münkereyn melekleri: 27 Mûrcie : 97, 110, 112, 247, 283

Nahl sûresi : 186

Nasara (hristiyanlar): 13, 26, 94,

109, 118. 255 Nasranîlik: 92, 182 Nebe sûresi : 188 Necm sûresi: 62, 209, 259 Neccariye: 110, 112 Nemi sûresi: 51

Mürted : 246

Müslüman : 3

Müşebbihe : 110, 111, 163, 164

Müşrik : 246

Müteşâbihat: 65, 175

N —

Nihavend : 221

Nil: 221, 222

Nisa sûresi: 50, 83, 84, 89, 187,

190, 253

Noel Baba : 130 Nuh (a.s.) : 207 Nûr sûresi : 277

 

— O, ö —

Osman (r.a.) : 38, 43, 44, 45, 73, 95, 112, 145, 146, 227, 228, 229, 230, 231

Osmaniye  hilâfeti : 232

ölüm : 8

Ömer (r.a.) : 38, 41, 42, 43, 44, 54,   73,  79,  95,   131,   145,   146,

220,   221,   222,    226, 227, 228,

230, 232

Ömer (Hz. Ali'nin oğlu): 46 Ömer b. Abdüaziz : 78 Ömerü'n-Nesefî: 93 öşür : 133

- P, R -

Papazlar: 130, 236

Peygamber   (s.a.s.)in   çocukları:

105

Rabi b. Heysem : 75 Rad sûresi: 53 Rafızîler,   Rafızilik: 21,   24,   76,

76, 81, 96, 97, 110, 111, 131, 232 Rahman sûresi: 165 Ramazan Efendi: 16 Ramûzu'l-Ehâdîs : 171, 172, 173,

175, 176, 192 Rebî: 171 Recâ: 102 Rıza : 101 Riya : 97

Ruh : 3, 4, 185, 186 Rum ordusu : 227 Rum sûresi: 187 Rusçu : 233

298

EHL-I SONNET AKAtDİ

S —

Sabîiyye: 182

Sad sûresi : 180

Sa-d b. Ebt Vakkas: 38, 73, 146,

230

Saffat sûresi: 24 Said b. Zeyd : 39, 73, 146 Sariye : 221 Sazenûş: 52, 218 Secde sûresi: 156 Selman el-Farisî: 74 Semerkand : 251 Seneviye : 182 Seyyidü'l-istiğfâr: 32 Sıfat-ı Sûbûtiyye : 88 Sıfat-1 Zatiyye : 88

Sırat Köprüsü : 33, 34, 35, 278,

280

Sırat-ı Mustakîm : 211 Siccîn : 276 Sidre-i Münteha: 209 Sihir M45

Sual-i Münker ve Nekrr: 103 Suriye : 42, 232 Sûr: 70, 269 Suudî Arabistan : 232 Sübkî: 239

Süleyman  (a.s.): 51, 220 Süleyman Çelebi: 209 Süleyman  ed-Daranî : 93 Süryânî: 218

Şafii mezhebi: 140, 244 Şakîk el-Belhi: 75 Şam : 218, 227

Şefaat: 28, 29, 43, 58, 77, 102, 111, 143, 285

Şeyhülislâmlar: 52, 103 Şia : 110, 224 Şiîler: 110, 226, 232 Şit (a.s.) : 26, 87 Şura sûresi: 179

—• T —

Tabiatçılar: 152, 182

Tana sûresi : 27, 42, 70, 164, 167

Taklidcilik : 14

Talak-ı  bâîn : 138

Talha (r.a.) : 38, 39, 73, 112, 146,

230, 232, 247 Tarsus : 52

Tebuk gazası: 43, 229 recdtd-i iman : 138, 251 Tecdid-i nikâh : 138, 251

Tefekkürsüz kıraat: 45 Teheccüd namazı: 73 Tevbe sûresi: 40, 46, 230 Tevbe-istiğfar: 32, 57 tevekkül : 101 Tevfîk: 63, 66 Tevhîd : 87, 151 Tevrat: 26, 30, 88 Tirmlzî: 109 Türkler: 232

İNDEKS -U, 0-

299

Uhud muharebesi: 39 Urya : 213 Uzeyr (as.): 182

Uzza : 1 Ümmühan : £08 Ördün : 232

~— V* —

Vakıa sûresi: 166 Vâsıl b. Atâ: 196 Vehb b. Münebbîh : 55, 75 Vehhabîler: 29, 111, 164

Veseniyye : 151

Veysel Karânî: 264

Vitir namazı : 72, 73, 74, 75, 131

— Y —

Yahudiler, Yahudilik: 13, 92, 109, 118, 121, 182, 218, 245, 255

Yahya (a.s.) : 211

Yâkin : 77,  101

Yasin sûresi : 37, 71, 271

Ye'cüc ve Me'cüc : 106

Yemen : 232

Yemliha : 52, 218

Ye's : 101

Yezdan : 182

Yezîd : 235, 236

Yunus sûresi : 156, 178, 195

Yûsuf (a.s.) : 211, 213

— Z —

Zebur: 26, 88 Zekeriyya (a.s.) : 51, 255 Zelle : 93 Zeydfyye : 112 Zındık : 246 Zilzal  sûresi ; 188 Ziyau'l-Makdisî: 172 Zuhruf sûresi: 164

Zulüm : 103

Zöbeyr b.  Avvâm : 38,  73,  112,

1*6. 230 ZüJeyha : 213 ZüUcaıtıeyn : 216, 217 Züriıer sûresi: 70, 84, 151, t39,

180 Zünnûn el-Mısrî : 75

o

-i

55 o

İman bir itikad, bir inanç ve bir tasdikten ibarettir, bütün ibadetlerin başı, kökü, esası ve temelidir. Temel olmadan bina yapmak mümkün olmadığı gibi, tarla olmadan birşey ekmenifı ve yetiştirmenin mümkün olmıya-cağı apaşikârdır. Binaenaleyh imanın mevkii her şeyden üstün, her şeyden efdal ve âlâdır.

İnsanlar bir ilâh ve bir mâbud bulmak için nelere baş vurmamışlar; heykeller mi yapmamışlar putlar mı icad etmemişler.

Her varlığı yaratan bir varlık sahibi vardır ki ona müslümanlar ALLAH derler. Hatta her aklı olan - Hris-tiyan dahi olsa - bu varlıkların sahibi ALLAH'dır der. Fakat ALLAH'ı tanımak öyle kolay bir şey değildir.

İşte Cenâb-ı Hakk bizlere muhabbetinden nâşi kendisini bizlere tanıtmak için peygamberlerle birlikte kitaplar göndermiştir ki, kullarım öyle elleriyle yaptıkları putlara, heykellere değil mülkün sahibi olan bir ALLAH'a tapsınlar...